ادعای نادرست عوارض خطرناک واکسن کرونا

ادعایی در شبکه‌های اجتماعی منتشر شده که می‌گوید کسانی که واکسن کرونا زده‌اند در خطر ابتلا به مجموعه‌ای از بیماری‌ها هستند. (لینک۱ ، لینک۲ ، لینک۳ ، لینک۴ ، لینک۵)

براساس این ادعا علایمی مثل تپش و التهاب قلب، لخته شدن خون، سردرد و دردهای عضلانی، کسلی و بی‌حالی در طول روز، آرتروز و روماتیسم،‌ سردی و بلغم، انواع سرطان غدد و سرطان معده، از عوارض واکسن کرونا هستند که به خاطر سردی بدن است.

بررسی‌های فکت‌نامه نشان می‌دهد این ادعا نادرست است.

آیا واکسن کرونا موجب سردی بدن می‌شود؟

«سردی بدن» به معنایی که در این ادعا به کار رفته، یعنی مفهومی مرتبط با «مزاج» و «بلغم»، یک عارضه شناخته‌شده واکسن کرونا در پزشکی نیست. تب، لرز، خستگی، سردرد و درد عضلات و مفاصل به عنوان عوارض معمول و کوتاه‌مدت واکسن‌های کرونا به شمار می‌روند؛ اما چیزی به نام «سرد شدن مزاج» یا افزایش «بلغم» در فهرست عوارض پزشکی واکسن وجود ندارد.

«سردی مزاج» از یک نظام پزشکی تاریخی به نام طب اخلاطی یا مزاجی نشات می‌گیرد. در این نظام، سلامتی به تعادل چهار خلط «خون، بلغم، صفرای زرد و صفرای سیاه» و ویژگی‌هایی مانند «گرمی، سردی، تری و خشکی» منتسب می‌شد.

فکت‌نامه نیز پیش از این بارها به همین موضوع پرداخته است. در بررسی ادعای «درمان بیماری ویروسی با ختمی و پنیرک»، توضیح دادیم که «گرمی» و «سردی» در طب مزاجی تعریف دقیق و معیار قابل‌اندازه‌گیری و قابل‌پیش‌بینی ندارند و نباید آنها را با مفاهیم علمی مانند دما یا گرمای بدن اشتباه گرفت. همچنین در بررسی ادعاهای مربوط به «بیماری‌های سرد» و درمان آنها با نیش زنبور نیز توضیح دادیم که تقسیم بیماری‌ها و بدن انسان به «گرم» و «سرد» بر پایه طب مزاجی است و مبنای پذیرفته‌شده‌ای در پزشکی مدرن ندارد.

ادعاهایی پیرامون لزوم «گرم نگه داشتن بدن» از نظر مزاجی برای پیشگیری از کرونا نیز جدید نیستند و ما در فکت‌نامه این ادعا را نیز بررسی و اشاره کردیم که از نظر علم پزشکی چنین دسته‌بندی‌هایی بی‌معنا هستند.

بنابراین ادعای اینکه واکسن کرونا بدن را «سرد» می‌کند و باعث افزایش «بلغم» می‌شود، پایه علمی ندارد.

آیا مجموعه بیماری‌های یادشده در این ادعا از عوارض واکسن کرونا هستند؟

این ادعا چند عارضه واقعی و کوتاه‌مدت واکسن را با چند ادعای نادرست و بی‌اساس ترکیب کرده است.

سردرد، خستگی و درد عضلانی از عوارض شناخته‌شده واکسن‌های کرونا هستند. سازمان جهانی بهداشت می‌گوید این عوارض معمولا خفیف هستند و در بیشتر موارد طی چند روز برطرف می‌شوند. از سوی دیگر این علائم مختص واکسن کرونا هم نیستند؛ سردرد، خستگی و درد عضلانی را از عوارض رایج واکسن آنفلوآنزا نیز هستند.

التهاب عضله قلب یا میوکاردیت و التهاب پرده اطراف قلب یا پریکاردیت نیز از عوارض واقعی، اما بسیار نادر برخی واکسن‌های کرونا هستند. آژانس دارویی اروپا می‌گوید این دو عارضه در واکسن‌های فایزر و مدرنا در کمتر از یک نفر از هر ۱۰ هزار فرد واکسینه‌شده دیده شده‌اند، بیشتر در مردان جوان رخ داده‌اند و موارد گزارش‌شده عمدتا در ۱۴ روز اول پس از واکسیناسیون بوده‌اند. بنابراین نمی‌توان هر تپش قلب یا بیماری قلبی را، بدون توجه به زمان بروز، نوع بیماری و سایر عوامل، به واکسیناسیون کرونا نسبت داد.

در مورد لخته خون نیز ادعای مطرح‌شده بیش از اندازه کلی است. نوع خاص و بسیار نادری از لخته خون همراه با کاهش پلاکت، موسوم به TTS، پس از واکسن‌های آسترازنکا و جانسون‌اندجانسون گزارش شده است. با این حال، این عارضه با «لخته شدن خون» به‌طور کلی یکی نیست. آژانس دارویی اروپا در بررسی واکسن آسترازنکا نیز اعلام کرده بود که این واکسن با افزایش خطر کلی لخته‌های خونی ارتباطی نشان نداده و نگرانی اصلی مربوط به همین نوع بسیار نادر لخته همراه با افت پلاکت بوده است. ما در فکت‌نامه ادعای مشابهی را پیرامون ارتباط واکسیناسیون کرونا و لخته شدن خون را بررسی کرده و به آن نشان «نادرست» داده بودیم.

در مورد آرتروز و روماتیسم نیز ادعا نادرست است. باید در نظر داشت که آرتروز و آرتریت روماتوئید دو بیماری متفاوت‌ هستند؛ آرتروز نوعی بیماری تخریبی مفصل است، در حالی که آرتریت روماتوئید یک بیماری خودایمنی است. از سوی دیگر یک پژوهش منتشر شده در سال ۲۰۲۵ که اطلاعات حدود ۲۶ میلیون نفر را بررسی کرده، افزایش معناداری در خطر ابتلا به آرتریت روماتوئید پس از واکسیناسیون کرونا نیافته است.

ادعای ارتباط واکسن کرونا با سرطان معده، «سرطان غدد» یا انواع دیگر سرطان نیز پشتوانه علمی ندارد. موسسه ملی سرطان آمریکا به صراحت می‌گوید هیچ مدرکی وجود ندارد که واکسن‌های کرونا باعث ایجاد سرطان، بازگشت سرطان یا پیشرفت آن شوند.

ادعاهای نادرست پیرامون واکسیناسیون کرونا جدید نیستند

پس از پایان وضعیت اضطراری جهانی کرونا، ادعاهای نادرست پیرامون انواع مختلف واکسن‌ها از بین نرفته و در شبکه‌های اجتماعی دوباره برجسته شدند. سازمان جهانی بهداشت می‌گوید یکی از روش‌های رایج این محتواها، بزرگ‌نمایی عوارض نادر، انتخاب گزینشی پژوهش‌ها و نسبت دادن بیماری‌ها به واکسن تنها به دلیل رخ دادن آنها پس از واکسیناسیون است.

پژوهش‌ها همچنین نشان داده‌اند کاهش محدودیت‌های پلتفرم‌هایی مانند ایکس بر محتوای نادرست در رابطه با کرونا، به افزایش انتشار مطالب ضد واکسن کمک کرده است.

از این رو بسیاری از ادعاهایی که امروز به طور گسترده بازنشر می‌شوند، ادعاهای جدیدی نیستند، بلکه بازنشر همان روایت‌های قدیمی با صورت‌بندی‌های جدیدند که در فضای شبکه‌های اجتماعی فارسی بر مواردی از جمله مزاج و سردی و گرمی تاکید دارند.

بنابراین فکت نامه به این ادعا که واکسن کرونا منجر به مجموعه‌ای از بیماری‌های خطرناک می‌شود، نشان «نادرست» می‌دهد.