برو به محتوای اصلی
  • فکت‌نامه چیست؟
  • روش کار ما
English
پادکست
جستجو
خانهفکت‌خانهدرستی‌سنجی
ابوالحسن فیروزآبادی

ابوالحسن فیروزآبادی

دبیر شورای عالی فضای مجازی

مصوبه اخیر شورای عالی فضای مجازی ارتباطی با طرح صیانت ندارد.

درستی‌سنجی

زمان خواندن: ۱۷ دقیقه

نادرست

وظایف جدید کمیسیون عالی تنظیم مقررات قبلا در طرح صیانت مطرح شده‌بود

اگر وقت ندارید …

  • در ۱۵ شهریور ۱۴۰۱ خبر تصویب «شرح وظایف، اختیارات و ترکیب اعضای کمیسیون عالی تنظیم مقررات فضای مجازی» در شورای عالی فضای مجازی با ریاست ابراهیم رئیسی منتشر شد.
  • در رسانه‌ها و افکار عمومی از این مصوبه به‌عنوان بخشی از «طرح صیانت» یاد شد. اما ابوالحسن فیروزآبادی، دبیر شورای عالی فضای مجازی، در مصاحبه تلویزیونی ارتباط این مصوبه با طرح صیانت را تکذیب کرد.
  • سال ۱۳۹۱ «کمیسیون عالی تنظیم مقررات فضای مجازی» براساس مصوبه‌ای در شورای عالی فضای مجازی تحت ریاست محمود احمدی‌نژاد تصویب و وظایفش مشخص شده‌‌بود.
  • عمده وظایف آن کمیسیون «سیاستگذاری» در حوزه‌های مختلف بود. درحالی که در مصوبه جدید عمده وظایف این کمیسیون «تنظیم‌گری در همه زمینه‌های فضای مجازی» است.
  • در نسخه‌های مختلف طرح صیانت به‌خصوص چند نسخه‌ای که در دو سال گذشته منتشر شده‌است، جزئیات دقیقی از وظایف این کمیسیون ذکر شده است که با متن مصوبه جدید منطبق است.
  • زمانی که طرح صیانت در افکار عمومی با بازخورد شدید مردم مواجه شد، فیروزآبادی گفته‌بود: «با توجه به مخالفت وسیع اجتماعی که با این طرح شده‌است، صلاح نمی‌دانم که این طرح ادامه پیدا  کند. بهتر است که دولت ورود کند.»
  • حالا به نظر می‌رسد این اتفاق افتاده و حداقل چند ماده اول طرح صیانت که مربوط به تبدیل این کمیسیون از نهادی «سیاستگذار» به نهادی «قانونگذار»، بالای دست همه تنظیم‌گران همه دستگاه‌ها در همه زمینه‌های فضای مجازی است، تصویب شده‌است.

ابوالحسن فیروزآبادی، دبیر شورای عالی فضای مجازی در گفتگویی با تلویزیون ایران مدعی شده‌است که مصوبه اخیر شورای عالی فضای مجازی ارتباطی با طرح صیانت ندارد:

یک شبهه‌ای هم در بعضی از روزنامه‌ها امروز تیتر زد‌بودند که این آیین‌نامه همان طرح صیانت است… این به‌هیچ وجه ربطی به طرح صیانت ندارد.

در ۱۵ شهریور ۱۴۰۱ خبر به‌روز رسانی یکی از مصوبات شورای عالی فضای مجازی مصوب منتشر شد:

در این به‌روز رسانی و براساس مصوبه هفتاد و نهمین جلسه شورا در اسفند ۱۴۰۰، تغییراتی در شرح وظایف، اختیارات و ترکیب اعضای کمیسیون عالی تنظیم مقررات فضای مجازی کشور ایجاد شده‌است.

این مصوبه در جلسه ۲۷ اردیبهشت ۱۴۰۱ با ریاست ابراهیم رئیسی، رئیس شورا تصویب شده و در ۲۳ مرداد ۱۴۰۱ به استحضار علی خامنه‌ای، رهبری جمهوری اسلامی رسیده و در ۵ شهریور ۱۴۰۱ به‌عنوان قانون ابلاغ شده‌است.

دانلود مصوبه

این تغییرات به سرعت با واکنش کاربران فضای مجازی و رسانه‌ها (اینجا، اینجا، اینجا) مواجه شد و موجی از اظهارنظرها و ابراز نگرانی‌ها پیرامون اجرای طرح صیانت در قالبی جدید را به‌ راه انداخت. 

در ادامه امیر خوراکیان سخنگوی مرکز ملی فضای مجازی در پاسخ به برخی نگرانی‌ها دلیل انجام تغییرات در مصوبه هفتمین جلسه شورای عالی فضای مجازی در سال ۱۳۹۱ را این گونه توضیح‌داد:

با گذشت تقریباً یک دهه از مصوبه قبلی، شرح وظایف و ترکیب این کمیسیون نیازمند بازنگری بوده و این به روزرسانی ربطی به طرح موسوم  به صیانت ندارد.

اما واقعیت چیست؟‌ از کمیسیون عالی تنظیم مقررات فضای مجازی چه می‌دانیم؟ مصوبه جدید چه تغییراتی در ساختار آن ایجاد کرده؟ آیا مصوبه جدید به آنچه طرح صیانت نامیده می‌شود ربطی دارد؟ در این مقاله قصد داریم با پاسخ به این سوالات ادعای دبیر شورای عالی فضای مجازی را راستی آزمایی کنیم.

از کمیسیون عالی تنظیم مقررات فضای مجازی چه می‌دانیم؟‌

شورای عالی فضای مجازی از اسفند سال ۱۳۹۰ کار خود را با حکم رهبری جمهوری اسلامی، علی خامنه‌ای آغاز کرد. این شورا در هشتمین جلسه‌ خود در ۲۵ شهریور ۱۳۹۱ در مصوبه‌ای به تشریح وظایف و اختیارات «کمیسیون عالی تنظیم مقررات فضای مجازی کشور» پرداخت. 

بر اساس این مصوبه مقرر شده بود که کمیسیون عالی تنظیم مقررات فضای مجازی کشور برای تنظیم سیاست‌ها، نظارت، هدایت، هماهنگی و تصویب مقررات و آیین‌نامه‌های کلان در همه ابعاد فضای مجازی در چارچوب مصوبات شورای عالی فضای مجازی با اختیاراتی که عموما تحت عنوان «سیاستگذاری» نامیده شده تشکیل شود:

وظایف و اختیارات کمیسیون عالی تنظیم مقررات در مصوبه سال ۱۳۹۱

۱ـ تصویب معیارها، سیاست‌ها و نظام‌های کنترل کیفی و فنی در همه زمینه‌های فضای مجازی 

۲ـ سیاستگذاری، هماهنگی و تصویب ضوابط کلی صدور مجوز فعالیت و بهره‌برداری در چارچوب مصوبات شورای عالی برای ارائه هر گونه فعالیت در فضای مجازی 

۳ـ تدوین و ارائه پیشنهاد درخصوص تعیین نوع فعالیت‌ها و بهره‌برداری‌های غیرمجاز در فضای مجازی و تعیین جریمه و مجازات در موارد نیاز جهت تصویب در شورای عالی و عنداللزوم ارجاع به مراجع قانونگذاری

۴ـ سیاستگذاری در زمینه نرخ‌گذاری برای کلیه خدمات فضای مجازی در چارچوب مصوبات شورای عالی

۵ ـ ایجاد هماهنگی و نظارت بر عملکرد دستگاه‌های صادرکننده مجوزهای ارائه خدمات و محتوا در فضای مجازی 

۶ ـ تدوین سیاست‌ها و تصویب مقررات کلان مورد نیاز فضای مجازی کشور

در بند دوم این مصوبه ترکیب اعضای این کمیسیون ذکر شده‌بود:

اعضای کمیسیون عالی تنظیم مقررات در مصوبه سال ۱۳۹۱

۱ـ رییس مرکز ملی فضای مجازی (رییس کمیسیون عالی)

۲ـ معاون مربوطه مرکز ملی فضای مجازی (دبیر کمیسیون عالی)

۳ـ نماینده رئیس قوه قضاییه

۴ـ معاون مربوطه رئیس مجلس شورای اسلامی (یا رئیس کمیسیون مرتبط با تأیید رئیس مجلس شورای اسلامی)

۵ ـ نماینده وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات

۶ ـ نماینده وزارت اطلاعات

۷ـ نماینده وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی

۸ ـ نماینده نیروی انتظامی جمهوری اسلامی ایران

۹ـ نماینده سازمان صدا و سیما

۱۰ـ نماینده سپاه پاسداران انقلاب اسلامی

۱۱ـ دبیر کمیسیون عالی امنیت فضای مجازی کشور

۱۲ـ دبیر کمیسیون عالی ارتقای تولید محتوای فضای مجازی کشور

۱۳ـ۱۶ـ چهار نفر اعضای حقیقی از میان افراد متخصص و با تجربه به پیشنهاد رییس مرکز ملی فضای مجازی و تصویب شورای عالی فضای مجازی

تبصره۱ـ رئیس کمیسیون عالی می‌تواند حسب مورد از افراد صاحب‌نظر و یا نمایندگان بخش خصوصی در جلسات کمیسیون عالی بدون حق رأی دعوت به عمل آورد.

تبصره۲ـ نماینده دستگاه‌های مختلف باید دارای سمت حداقل معاونت دستگاه مربوطه باشد.

مصوبه جدید شورای عالی فضای مجازی شامل چه بند‌هایی است؟

بر اساس جدید‌ترین به‌روز رسانی، شرح وظایف و اختیارات کمیسیون عالی تنظیم مقررات فضای مجازی این بار در ۵ ماده تصویب شده‌‌است:

ماده ۱ تعاریف کلی را دربر می‌گیرد:

تعاریف کمیسیون عالی تنظیم مقررات در مصوبه سال ۱۴۰۱

۱-۱- کمیسیون عالی: کمیسیون عالی تنظیم مقررات فضای مجازی کشور موضوع ماده ٩ اساسنامه مرکز ملی فضای مجازی کشور؛

۲-۱- تنظیم گری: اتخاذ هرگونه تدبیر و اقدام حاکمیتی به منظور:

۱-۲-۱- تسهیل، توسعه، نهادسازی، مقررات گذاری و ساماندهی فعالیت های حوزه مجازی یک زیست بوم؛

۲-۲-۱- نظارت بر حسن انجام مسئولیت ها و تعهدات؛

۳-۲-۱- اعمال ضمانت های اجرای مقررات بر تخلفات.

۳-۱- تنظیم گر بخشی: نهادی که به موجب قانون و یا مصوبات سایر مراجع قانونی، همه یا بخشی از امور تنظیم گری یک بخش از نظام حاکمیتی و اجرایی کشور را برعهده دارد؛

۴-۱- خدمات فضای مجازی: خدماتی است که مبتنی بر فناوری اطلاعات و ارتباطات به صورت خودکار و با کمترین مداخله انسانی بر روی شبکه ملی اطلاعات ارائه می شود.

ماده ۲ شامل ترکیب اعضای کمیسیون عالی تنظیم مقررات فضای مجازی کشور:

اعضای کمیسیون عالی تنظیم مقررات در مصوبه سال ۱۴۰۱

۱-۲- دبیر شورای عالی و رییس مرکز ملی فضای مجازی کشور (رییس کمیسیون)؛

۲-۲- معاون مربوط در مرکز ملی فضای مجازی کشور (دبیر کمیسیون)؛

۳-۲- نماینده رییس مجلس شورای اسلامی (یا رییس کمیسیون مرتبط با تأیید رئیس مجلس شورای اسلامی)؛

۴-۲- نماینده رییس قوه قضاییه (معاون ذیربط)؛ شرح وظایف، اختیارات و ترکیب اعضای کمیسیون عالی تنظیم مقررات فضای مجازی کشور

۵-۲- نماینده وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات (معاون ذیربط)؛

۶-۲- نماینده وزارت اطلاعات (معاون ذیربط)؛

۷-۲- نماینده وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی (معاون ذیربط)؛

۸-۲- نماینده سازمان صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران (معاون ذیربط)؛

۹-۲- نماینده سپاه پاسداران انقلاب اسلامی (معاون ذیربط)؛

۱۰-۲- نماینده فرماندهی انتظامی جمهوری اسلامی ایران (معاون ذیربط)؛

۱۱-۲- دو نفر عضو حقیقی شورای عالی فضای مجازی کشور به پیشنهاد رئیس کمیسیون و تصویب شورای عالی؛

۱۲-۲- نماینده دستگاه مرتبط حسب مورد و با حق رأی.

تبصره: رییس کمیسیون عالی می‌تواند حسب مورد از افراد صاحب‌نظر و یا نمایندگان بخش خصوصی در جلسات کمیسیون بدون حق رأی دعوت نماید.

ماده ۳ درباره «وظایف و اختیارات» این کمیسیون است. تقریبا همه زمینه‌های مربوط به داده و محتوا در فضای مجازی، ذیل این مصوبه قرار گرفته‌اند. چندین بار از عبارت بسیط «همه زمینه‌های فضای مجازی» در متن استفاده شده‌است. همچنین متن طوری تنظیم  شده که در آینده و درصورت ظهور حوزه‌های جدید در فناوری اطلاعات هم تنظیم‌کری در آن بخش باید ذیل همین کمیسیون تعریف شود:

وظایف و اختیارات کمیسیون عالی تنظیم مقررات در مصوبه سال ۱۴۰۱

۱-۳- تهیه و پیشنهاد نظامات و مقررات برای تصویب در شورای عالی فضای مجازی کشور در زمینه‌ها و ابعاد مختلف از قبیل:

۱-۱-۳- معماری کلان تنظیم‌گری فضای مجازی با نظر به جایگاه و مسئولیت‌های هر یک از تنظیم‌گران بخشی؛

۲-۱-۳- تعیین یا ایجاد تنظیم‌گران بخشی خدمات جدید؛

۳-۱-۳- اصلاح ماموریت و شرح وظایف تنظیم‌گران بخشی؛

تبصره: اصلاح ماموریت، شرح وظایف، ادغام یا حذف تنظیم‌گرانی که بر اساس قانون تشکیل شده اند از طریق مجلس شورای اسلامی قابل انجام است.

۴-۱-۳- سیاستگذاری صدور مجوز برای هرگونه فعالیت و کسب وکار در فضای مجازی شامل محتوا (اعم از داده، متن، صوت و تصویر،) خدمات و زیرساخت های ارتباطی و فناوری اطلاعات؛

۵-۱-۳- تعیین نیازمندی‌ها و اولویت‌های قانونی کشور در حوزه فضای مجازی برای قوای مجریه و قضاییه به منظور تدوین لوایح مورد نیاز و تصویب در مجلس شورای اسلامی؛

۶-۱-۳- نظامات مقوم حکمرانی فضای مجازی و حکمرانی‌های ذیل آن از قبیل نظام رسانه، نظام هویت، کلان داده‌های ملی، حوزه بین‌المللی، سرمایه‌گذاری‌های خارجی، رمزارز و فناوری‌های نوظهور مانند زنجیره بلوکی و هوش مصنوعی و نظام رقابتی و ضد انحصار سکوهای فضای مجازی؛

۷-۱-۳- تهیه سیاست‌ها، راهبردها، الگوی نمایندگی و رویکرد تعامل با سازمان‌ها و مجامع بین المللی مرتبط در حوزه تنظیم‌گری فضای مجازی.

۲-۳- دستورالعمل‌ها و زیرنظام‌های اجرایی، فنی، نظارتی و هماهنگی ملی در چارچوب مصوبات شورای عالی فضای مجازی کشور از قبیل:

۱-۲-۳- تصویب دستورالعمل‌ها، ضوابط، الزامات اجرایی و فنی، نظارتی و هماهنگی ملی برای تحقق مصوبات شورای عالی فضای مجازی کشور؛

۲-۲-۳- تصویب الزامات کلان پیشنهادی تنظیم‌گران بخشی در زمینه صدور مجوز؛

۳-۲-۳- تصویب معیارها، ضوابط و نظام‌های کنترل کیفی و فنی در همه زمینه‌های فضای مجازی؛

۴-۲-۳- ایجاد هماهنگی و نظارت بر عملکرد دستگاه‌های صادرکننده مجوزهای حوزه فضای مجازی؛

۵-۲-۳- اختصاص صلاحیت موقت تنظیم گری به تنظیم‌گران بخشی موجود تا پیش از ایجاد تنظیم بخشی مقتضی؛

۶-۲-۳ - حل اختلاف تنظیم گران بخشی فضای مجازی؛

۷-۲-۳- تصویب الزامات مدیریتی ترافیک داخلی و خارجی فضای مجازی کشور؛

تبصره: موارد اعمال انسداد مربوط به خدمات دهندگان فضای مجازی با بیش از ۳ میلیون کاربر، پیش از اقدام، به مرکز ملی فضای مجازی کشور اطلاع داده شود.

۸-۲-۳ - ضوابط تشویق تولیدکنندگان داخلی و خارجی تجهیزات الکترونیکی و سامانه‌های هوشمند به حمایت از خدمات فضای مجازی داخلی به پیشنهاد تنظیم‌گران، با استفاده از ابزارهای قانونی نظیر حقوق ورودی؛

۹-۲-۳ - تهیه و تصویب ضوابط ایجاد، توسعه و بهره‌برداری دستگاه‌های اجرایی از خدمات شبکه و فضای مجازی اختصاصی

۱۰-۲-۳- پاسداری از وضعیت رقابتی بازار خدمات فضای مجازی با استفاده از ظرفیت‌های قانون اجرای سیاست‌های کلی اصل ۴۴ قانون اساسی؛

۱۱-۲-۳- رصد و پایش اجرای مصوبات این کمیسیون و همچنین تعیین استانداردها و شاخص‌های کلان اهداف آن؛

۱۲-۲-۳- تنظیم مقررات جمع آوری، فرآوری داده‌ها و حفظ حریم خصوصی کاربران در سکوهای فضای مجازی؛

۱۳-۲-۳- تصویب سازوکار مشارکت تشکل‌های خصوصی و مردمی و اخذ نظرات ذینفعان فضای مجازی در تدوین و نهایی‌سازی مصوبات تنظیم‌گران؛

۱۴-۲-۳- تصویب الزامات پیشنهادی تنظیم‌گران بخشی در زمینه نرخ‌گذاری برای کلیه خدمات فضای مجازی، با رعایت ضوابط و مقررات قانونی؛

تبصره ۱: مصوبات بخش ۲-۳- توسط رئیس کمیسیون ابلاغ می‌شود.

تبصره ۲: تنظیم‌گری و مقررات گذاری در حوزه امنیت فضای مجازی از وظایف و اختیارات این کمیسیون خارج و کماکان بر عهده کمیسیون عالی امنیت فضای مجازی کشور است.

تبصره ۳: هرگونه تصمیم‌گیری و مقررات گذاری در حوزه محتوا در این کمیسیون بر اساس پیشنهاد کمیسیون عالی ارتقای تولید محتوای فضای مجازی کشور صورت می پذیرد.

تبصره ۴: کلیه مصوبات با طبقه بندی عادی این بخش در حوزه ضوابط و مقررات باید در روزنامه رسمی جمهوری اسلامی به ثبت برسد. نسخه منتشره در این روزنامه ملاک عمل خواهد بود.

ماده ۴ به وظایف تنظیم‌گران بخشی در قلمرو فعالیت خود وظایف و اختیارات ذیل را در چهارچوب مصوبات شورای عالی فضای مجازی کشور، قوانین کشور و مصوبات این کمیسیون می‌پردازد. یعنی دستگاه‌های دیگر مثلا سازمان تنظیم مقررات ارتباطات رادیویی در وزارت ارتباطات یا ساترا در صداوسیما، چقدر گستره فعالیت دارند و با چه محدودیت‌هایی مواجه هستند.

برای مثال می‌توان گفت این کمیسیون در این ماده خود را در نقشی مشابه «شورای نگهبان» برای نظارت بر مصوبات و آیین‌نامه‌های اجرایی داخلی دیگر سازمان‌ها و دستگاه‌های حکومتی قرار داده‌است:

وظایف تنظیم‌گران بخشی در قبال کمیسیون عالی تنظیم مقررات در مصوبه سال ۱۴۰۱

۱-۴- صدور مجوز فعالیت و بهره‌برداری خدمات فضای مجازی؛

۲-۴- تهیه و تصویب ضوابط و مقررات فعالیت خدمات فضای مجازی؛

تبصره: کلیه مصوبات موضوع این بند، باید به مرکز ملی فضای مجازی کشور فرستاده شود. مرکز ملی نیز موظف است مصوبات ارسال شده را ظرف مدت دو هفته از تاریخ وصول از نظر انطباق با مصوبات شورای عالی فضای مجازی کشور و این کمیسیون مورد بررسی قرار دهد و چنانچه آن را مغایر هر یک از این موارد تشخیص دهد، برای اصلاح به تنظیم‌گر عودت دهد. در غیر این صورت مصوبه قابل اجرا است.

۳-۴- تصویب و ابلاغ تعرفه‌ها و نرخ خدمات در راستای شکل‌گیری رقابت سالم و تداوم ارائه خدمات و رشد کیفی آنها؛

۴-۴- اعمال جریمه در موارد تخطی ارائه دهندگان خدمات از ضوابط و مقررات مصوب پس از طی مراحل قانونی؛

۵-۴- تدوین و پیشنهاد ضوابط فنی و اجرایی و نظامهای کنترل کیفی مربوط به قلمرو تنظیم‌گری به این کمیسیون برای تصویب؛

۶-۴- تدوین دستورالعمل نحوه رسیدگی به شکایات ارائه‌دهندگان خدمات فضای مجازی برای تصویب در این کمیسیون؛

۷-۴- نظارت بر عملکرد ارائه‌دهندگان خدمات فضای مجازی در چهارچوب ضوابط مصوب و مفاد مجوزهای صادر شده؛

تبصره ۱: سایر دستگاه‌های اجرایی، صرفاً از طریق تنظیم‌گران بخشی، ضوابط خود را به ارائه‌دهندگان خدمات فضای مجازی ابلاغ می‌کنند.

تبصره ۲: تنظیم‌گران بخشی موظفند کلیه مصوبات با طبقه‌بندی عادی خود در حوزه ضوابط و مقررات را با درج در روزنامه رسمی جمهوری اسلامی اطلاع‌رسانی نمایند. نسخه منتشره در این روزنامه ملاک عمل خواهدبود.

ماده ۵ به رفع ابهام از موارد مورد اختلاف این مصوبه با مصوبه سال ۱۳۹۱ می‌پردازد.

عمده‌ترین تغییرات اعمال شده در به روز رسانی جدید چه مواردیست؟

تغییر در ترکیب اعضا: 

در نسخه سال ۱۳۹۱ ترکیب اعضا، ۱۶ نفر بود که در آن با پیشنهاد رئیس مرکز ملی فضای مجازی چهار نفر عضو حقیقی از میان افراد متخصص و با تجربه حضور داشتند. علاوه بر آن رئیس کمیسیون می‌توانست حسب مورد از افراد صاحب نظر و یا نمایندگان بخش خصوصی در جلسات کمیسیون عالی بدون حق رأی دعوت کند. 

اما در نسخه جدید ترکیب اعضا ۱۳ نفره است و عضویت اعضای حقیقی و با تجربه به همراه حق رای آنها به کلی حذف شده‌است. در نسخه فعلی این امکان برای دستگاه‌های مرتبط ایجاد شده تا حسب مورد نماینده‌ای با حق رای در این کمیسیون داشته‌باشند. 

تغییر در شرح وظایف و اختیارات:

به نظر می‌رسد عمده‌ترین تغییر در به روز رسانی جدید به حوزه شرح وظایف و اختیارات باز می‌گردد. در نسخه جدید علاوه بر توضیح و تفسیر کامل تمام آنچه به عنوان شرح و وظیفه در نسخه قدیم طرح شده، اختیارات قابل توجهی به این کمیسیون اعطا شده است.

انحصار در قانون گذاری:

تغییرات اعمال شده از سوی شورای عالی فضای مجازی در شرح وظایف کمیسیون عالی تنظیم مقررات شائبه تلاش برای تسخیر همه جانبه اینترنت کشور را تقویت می‌کند.

یکی از حساس‌ترین نقش‌های این شورا به موجب ماده یک بند یک این مصوبه تنظیم‌گری است. تنظیم‌گری به معنی اتخاذ هرگونه تدبیر و اقدام حاکمیتی و به منظور تسهیل، توسعه، نهادسازی، مقررات گذاری و ساماندهی فعالیت های حوزه مجازی یک زیست بوم؛ نظارت بر حسن انجام مسئولیت ها و تعهدات؛ اعمال ضمانت های اجرای مقررات بر تخلفات است. 

اگر در نسخه قدیم این کمیسیون بیشتر مسئول تهیه و تدوین سیاست‌ها و برنامه‌ها (سیاستگذاری) بود در نسخه جدید وظایف حساسی مانند تصویب بسیاری از مقررات‌ها و آیین‌نامه‌ها و نظارت و دخالت در همه عرصه‌های فضای مجازی کشور را بر عهده گرفته‌است. 

در تبصره ۴ نسخه جدید آمده است که: «کلیه مصوبات با طبقه‌بندی عادی این بخش در حوزه ضوابط و مقررات باید در روزنامه رسمی جمهوری اسلامی به ثبت برسد. نسخه منتشره در این روزنامه ملاک عمل خواهد بود.»

به عبارتی شورای عالی فضای مجازی در مصوبه‌ای به یکی از کمیسیون‌های پایین‌دستی خود این اختیار را داده تا تصمیمات خود را به عنوان قانون در روزنامه رسمی به ثبت رسانند. 

آیا شورای عالی فضای مجازی به دنبال صیانت از اینترنت است؟

طرح موسوم به صیانت در طول سال‌های گذشته، به‌خصوص بعد از اعتراضات «دی ۹۶» که منجر به فیلتر شدن تلگرام در اردیبهشت ۱۳۹۷ شد، با عنوان‌های مختلف در نسخه‌های مختلف در مجلس‌های دهم و یازدهم مطرح شده بود. ‌به نظر میرسد که مصوبه جدید شورای عالی فضای مجازی شباهت بسیاری با ۴ نسخه‌‌‌ آخری که قرار بود با عنوان طرح صیانت تصویب و اجرا شوند تشابه زیادی دارد. در اینجا هر ۶ نسخه‌ رسمی که تا امروز از طرح صیانت منتشر شده به ترتیب تاریخ انتشار می‌توانید ببینید.

مقایسه مصوبه شورای عالی فضای مجازی با نسخه‌های مختلف طرح صیانت: 

درنسخه‌های اول و دوم طرح صیانت اثری از کمیسیون عالی تنظیم مقررات فضای مجازی کشور دیده نمی‌شود. اما در نسخه‌های بعدی تمامی نقش‌هایی کلیدی در حوزه «تنظیم‌گری» به این کمیسیون اهدا شده و ترکیب‌‌های مختلفی برای اداره آن پیشنهاد شده است. 

ترکیب اعضای کمیسیون در نسخه‌های مختلف:

در نسخه سوم پیشنهاد شده بود که ترکیب اعضای کمیسیون ۲۵ نفره باشد: 

۱- رئیس مرکز ملی فضای مجازی (دبیر کمیسیون) ۲- وزیر ارتباطات و فناوری اطلاعات ۳- وزیر اطلاعات ۴- وزیر اقتصاد و امور دارایی ۵-وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی ۶-وزیر صنعت، معدن و تجارت ۷-رئیس بانک مرکزی ۸-رئیس سازمان اداری و استخدامی ۹-دادستان کل کشور ۱۰-دو نفر حقوقدان آشنای به فضای مجازی به انتخاب رئیس قوه قضاییه ۱۱- رئیس ستاد کل نیروهای مسلح ۱۲- رئیس سازمان پدافند غیرعامل ۱۳- فرمانده کل سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ۱۴- فرمانده نیروی انتظامی ۱۵- رئیس سازمان صداوسیما ۱۶- رئیس سازمان تبلیغات اسلامی ۱۷- پنج نفر اعضای حقیقی شورای عالی فضای مجازی به انتخاب شورا. ۱۸-یک نماینده مجلس شورای اسلامی عضو کمیسیون فرهنگی ۱۹-یک نماینده مجلس شورای اسلامی عضو کمیسیون صنایع و معادن ۲۰- یک نماینده مجلس شورای اسلامی عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی

در نسخه چهارم پیشنهاد شده بود ترکیب اعضای کمیسیون ۲۱ نفره باشد:

۱- مرکز ملی فضای مجازی (رئیس مرکز به عنوان رئیس کمیسیون) ۲- دادستانی کل کشور ۳- ستاد کل نیروهای مسلح ۴- وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات ۵- وزارت اطلاعات ۶- وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی ۷- وزارت صنعت، معدن و تجارت ۸- معاونت علمی و فناوری ریاست جمهوری ۹- وزارت امور اقتصادی و دارایی ۱۰- سازمان پدافند غیرعامل ۱۱- سپاه پاسداران انقلاب اسلامی ۱۲- نیروی انتظامی ۱۳- سازمان صداوسیما ۱۴- سازمان تبلیغات اسلامی ۱۵- سه نفر اعضای حقیقی شورای عالی فضای مجازی به انتخاب شورا. ۱۶- یک نفر نماینده از نظام صنفی رایانه‌ای ۱۷- یک نماینده مجلس شورای اسلامی عضو کمیسیون فرهنگی به عنوان عضو ناظر ۱۸- یک نماینده مجلس شورای اسلامی عضو کمیسیون صنایع و معادن به عنوان عضو ناظر ۱۹- یک نماینده مجلس شورای اسلامی عضو کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی به عنوان عضو ناظر در زمان تصویب بند ۲۱ ماده 4

در نسخه‌های پنجم و ششم هر چند مسئولیت‌ تنظیم‌گری بر عهده این کمیسیون گذاشته شده اما اشاره‌ای به ترکیب اعضای کمیسیون نشده و این به معنی ارجاع پیشنهاد دهندگان به همان اولین و آخرین ترکیب مصوب در مورد این کمیسیون در تاریخ ۲۶ شهریور ۱۳۹۱ است.

یک ادعای مهم از فیروزآبادی

طرح صیانت در سال‌های اخیر بارها به یکی از مهمترین مباحث عمومی جامعه ایرانی تبدیل شده‌است و باعث شده تا تلاش برخی نمایندگان در دو دوره اخیر مجلس برای تصویب و اجرای این طرح به نتیجه‌ نهایی نرسد. حدود ۶ ماه پیش در اسفند ۱۴۰۰ و پس از آنکه انتقادات عمومی از طرح صیانت اوج گرفته بود فیروزآبادی، دبیر شورای عالی فضای مجازی گفته‌بود:

«من اعتقاد دارم با توجه به مخالفت وسیع اجتماعی که چه درست و چه غلط با این طرح شده‌است، در مجموع صلاح نمی‌دانم که این طرح ادامه پیدا  کند. بهتر است که دولت ورود کند.»

به نظر می‌رسد مفاد این مصوبه‌ شورای عالی فضای مجازی که شامل اعطای حق قانون‌گذاری، نظارت، اجرا و تایید و رد صلاحیت دست‌اندرکاران فضای مجازی کشور به یک گروه محدود، عمدتا نظامی، امنیتی و غیر کارشناس است در صورت اجرا تفاوت چندانی با آنچه قرار بود در طرح صیانت رخ دهد ندارد. با این تفاوت که این بار دولت، مردم و مجلس را با هم از دور خارج کرده و تصمیم گرفته تا تعیین کننده نهایی باشد.

جمع‌بندی

در ۱۵ شهریور ۱۴۰۱ خبر تصویب «شرح وظایف، اختیارات و ترکیب اعضای کمیسیون عالی تنظیم مقررات فضای مجازی» در شورای عالی فضای مجازی با ریاست ابراهیم رئیسی منتشر شد.

در رسانه‌ها و افکار عمومی از این مصوبه به‌عنوان بخشی از «طرح صیانت» یاد شد. عمده وظایف این کمیسیون، براساس مصوبه جدید «تنظیم‌گری در همه زمینه‌های فضای مجازی» است.

اما ابوالحسن فیروزآبادی، دبیر شورای عالی فضای مجازی، در مصاحبه تلویزیونی ارتباط این مصوبه با طرح صیانت را تکذیب کرد.

سال ۱۳۹۱ «کمیسیون عالی تنظیم مقررات فضای مجازی» براساس مصوبه‌ای در شورای عالی فضای مجازی تحت ریاست محمود احمدی‌نژاد تصویب و وظایفش مشخص شده‌‌بود. عمده وظایف آن کمیسیون «سیاستگذاری» در حوزه‌های مختلف بود.

اما در نسخه‌های مختلف طرح صیانت به‌خصوص چند نسخه‌ای که در دو سال گذشته منتشر شده‌است، جزئیات دقیقی از وظایف این کمیسیون ذکر شده است و عمده وظایف آن هم «تنظیم‌گری در حوزه‌های مختلف فضای مجازی» ذکر شده‌بود.

زمانی که طرح صیانت در افکار عمومی با بازخورد شدید مردم مواجه شد، فیروزآبادی گفته‌بود: «با توجه به مخالفت وسیع اجتماعی که با این طرح شده‌است، صلاح نمی‌دانم که این طرح ادامه پیدا  کند. بهتر است که دولت ورود کند.»

با توجه به متن ویرایش‌های اخیر طرح صیانت و مطابقت آن با مصوبه اخیر شورای عالی فضای مجازی، که «کمیسیون عالی تنظیم مقررات» را از نهادی «سیاستگذار» به نهادی «قانونگذار» و بالای دست همه تنظیم‌گران همه دستگاه‌ها در همه زمینه‌های فضای مجازی قرار داده، ادعای فیروزآبادی که «این مصوبه با طرح صیانت ارتباطی ندارد» نادرست است.

نادرست

گفته یا آمار، نادرست است یا دست‌کم سندی معتبر آن را رد می‌کند.

درباره نشان‌های میرزاروش کار ما
پرش به فهرست

گزارش‌های مرتبط

آخرین گزارش‌ها

  • منافع مادی دروغ‌پراکنی در فضای مجازی

    آموزشی

  • دام تبلیغات سیاسی در فضای مجازی

    بخشی از اطلاعاتی که در شبکه‌های اجتماعی می‌بینید، «تبلیغات» هستند. ولی همه صرفا تجاری نیستند. گروه‌های سیاسی هم در شبکه‌های اجتماعی تبلیغ می‌کنند.

    آموزشی