ادعای شاخ‌دار دبیر شورای عالی فضای مجازی درباره قطع اینترنت ایران در سال ۱۴۰۴

محمدامین آقامیری، دبیر شورای عالی فضای مجازی، در نشست مطبوعاتی ۲۱ مهر ماه ۱۴۰۵ خود مدعی شد قطعی کامل اینترنت در ایران در یک سال گذشته فقط در یک مقطع در دی‌ماه ۱۴۰۴ و تنها چند ساعت اتفاق افتاد و در بقیه موارد فقط مدیریت و محدود سازی شبکه بوده است.

او در این کنفرانس خبری گفت:

«تو جنگ ۱۲ روزه تو گام‌های مختلفی این مدیریت اتفاق افتاده اول میشه بگم رومینگ بود بعدش هم سیم‌کارت‌ها بود چیزای مختلف بود و تو گام آخر وقتی دیدیم دشمن دست بردار نیست و از این مسیر داره آسیب میزنه خب ناچار به مدیریت در واقع البته قطع اینترنت هم که واقعا فکر کنم ما تو سال گذشته یه بار کلا قطع اینترنت داشتیم بقیه‌اش همش محدودسازی بود یعنی فقط تو دی ماه یه چند ساعتی رو کلا قطع کردیم که بتوانیم صحنه رو دوستان امنیتی مدیریت کنند و هیچ کس دوست نداره قطع شه مثلا مگه کسی دوست داره در زمان جنگ پروازها کنسل بشه؟»

این ادعا شاخ‌دار است.

قطع اینترنت یعنی چه؟

به نظر می‌رسد منظور آقامیری از «مدیریت و محدود سازی شبکه» دسترسی ارگان‌های دولتی، رسانه‌های وابسته و دارندگان «سیم‌کارت‌های پرو (Pro)» یا سیم‌کارت‌های سفید خبرنگاری به اینترنت در مقاطع طولانی قطع سراسری اینترنت در یک سال اخیر است.

این در حالی است که تعریف جهانی قطع اینترنت (Internet shutdown)، اختلال عمدی در دسترسی به اینترنت یا ارتباطات الکترونیکی است که اغلب به دستور دولت‌ها و با هدف کنترل جریان اطلاعات انجام می‌شود.

بر اساس گزارش‌های تحلیلی و مستندات موجود و با استناد به تعریف جهانی، در یک سال اخیر فارغ از قطعی‌های مقطعی و پراکنده، مردم ایران در دو برهه قطع کامل و طولانی اینترنت را تجربه کردند؛ در زمان اعتراضات سراسری دی ماه، از ۱۸ تا ۲۷ دی‌ماه ۱۴۰۴ و دیگری پس آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران به مدت ۸۸ روز از هفتم اسفند ۱۴۰۴ تا پنجم خرداد ۱۴۰۵ (سرویس‌های پایش اینترنت کلودفلر).

در یک سال اخیر و در زمان‌های قطع اینترنت، مقامات دولتی و حکومتی در ایران نیز در اظهارات متعدد قطع بودن آن را تایید کردند.

تایید قطع اینترنت از سوی مقامات

عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، روز ۲۴ اسفند ۱۴۰۴، در مصاحبه با شبکه CBS ضمن تایید تلویحی قطع اینترنت در ایران و در پاسخ به سوال خبرنگار درباره قطع اینترنت در ایران گفته بود:

«اینترنت به دلایل امنیتی بسته است، زیرا ما تحت حمله و تجاوز قرار داریم و باید تمام تلاش خود را برای محافظت از مردم خود انجام دهیم. در هر کشوری برای مقابله با جنگ، اقدامات اضطراری در نظر گرفته می‌شود».

فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت هم در روز ۱۲ اردیبهشت ۱۴۰۵ درباره قطعی اینترنت گفت:

«مطالبه مردم برای اینترنت، مطالبه درستی است، اما طبیعتاً چون در شرایط جنگ هستیم، نهادهای مرتبط باید نظر بدهند و زمان وصل اینترنت را تعیین کنند».

بنابراین برخلاف ادعای آقامیری، اینکه در یک سال گذشته اینترنت در ایران در مقاطع مختلف و طولانی قطع بوده، امری بدیهی است.

قطعی اینترنت دی‌ماه ۱۴۰۴

از شب ۱۸ دی ۱۴۰۴ و همزمان با اعتراضات سراسری، دسترسی به اینترنت در ایران قطع شد. تا پیش از ۱۸ دی، حکومت از الگوی «اختلالات منطقه‌ای و تفکیک‌شده» یعنی قطع اینترنت در محله‌ها یا شهرهای خاص مانند بازار تهران یا تبریز استفاده می‌کرد. اما از عصر ۱۸ دی، انسداد کامل برقرار شد، به‌طوری که تا ساعت ۲۲:۱۵، ترافیک بین‌الملل ایران به نزدیک صفر سقوط کرد. این قطع همزمان دسترسی بین‌المللی، شبکه‌های تلفن همراه و خطوط ثابت را هم در بر گرفت.

سرویس‌های پایش اینترنت مانند «کلودفلر» و «کنتیک» هم این قطعی کامل را ثبت کردند.

برخلاف قطعی‌های گذشته، در روزهای نخست حتی وب‌سایت‌ها، سرویس‌های داخلی و پلتفرم‌های آموزشی مبتنی بر «شبکه ملی اطلاعات» نیز از دسترس خارج شدند و تنها فهرست محدودی از سایت‌های خبری و خدماتی اجازه فعالیت یافتند.

گزارش‌ها نشان می‌دهد پلتفرم‌های آموزشی تا ۲۰ دی‌ماه غیرفعال بودند و در تاریخ ۲۰ دی سخنگوی وزارت آموزش و پرورش اعلام کرد که شبکه شاد فعال شده است. تا ۲۲ دی ماه هنوز اغلب سرویس‌های داخلی خارج از دسترس بودند و در ۲۲ دی‌ماه، خبرگزاری صداوسیما فهرستی موسوم به «سایت‌های ضروری قابل دسترسی با اینترنت ملی» را منتشر کرد. این لیست نشان‌دهنده محدودیت شدید دسترسی بود، به طوری که در بخش اخبار، تنها خبرگزاری‌های صداوسیما، فارس، ایسنا، تسنیم، ایرنا و خبر فوری اجازه فعالیت در بستر شبکه ملی را داشتند.

در نهایت اتصالات کوتاه‌مدتی که از ۲۷ دی دیده شد، ناشی از آزمون و خطای لیست سفید و تونل‌زدن وی‌پی‌ان‌ها از طریق دیتاسنترها بود و به معنای وصل شدن عمومی اینترنت نبود (لینک).

ما پیش از این در گزارشی مفصل اختلال و قطع اینترنت در دی ماه را بررسی کردیم:

بررسی اختلالات و قطع سراسری اینترنت در دی‌ماه ۱۴۰۴

قطعی اسفند ۱۴۰۴ تا خرداد ۱۴۰۵

پس از یک دوره بازگشایی نسبی و ناپایدار در بهمن‌ماه، با آغاز جنگ در اسفند ۱۴۰۴، دور جدیدی از خاموشی مطلق آغاز شد که کمابیش ۸۸ روز متوالی به طول انجامید.

«کلودفلر» هم این دوره را به شکل زیر ثبت کرده است:

این برهه طولانی‌ترین و شدیدترین قطع کامل اینترنت بین‌الملل در تاریخ ایران بود. به گزارش نت‌بلاکس در آن زمان بعد از ۲۰۹۳ ساعت انزوای تقریبا کامل از شبکه‌های بین‌المللی، ایران طولانی‌ترین قطع سراسری اینترنت در تاریخ معاصر را تجربه کرد.

دسترسی عموم جامعه به‌طور کامل مسدود شد و دسترسی به اینترنت آزاد صرفا از طریق «لیست سفید» به ارگان‌های دولتی، دانشگاه‌ها، رسانه‌های وابسته و دارندگان «سیم‌کارت‌های پرو (Pro)» یا سیم‌کارت‌های سفید خبرنگاری اختصاص یافت. حتی اینترنت خبرنگاران نیز در دو نوبت در اسفندماه به‌طور کامل قطع شد. ارتباط دیتاسنترهای داخلی با خارج از کشور هم به‌شدت مختل و در بازه‌هایی کاملاً قطع شد که باعث از کار افتادن بسیاری از سرویس‌های بومی متکی به مراکز داده شد.

فکت‌نامه پیش از این در گزارش‌های متعدد این قطعی و آثار آن را بررسی کرد:

بنابراین فکت‌نامه به این ادعای دبیر شورای عالی فضای مجازی که در یک سال گذشته، قطع کامل اینترنت در ایران تنها یک‌بار، در دی‌ماه ۱۴۰۴ و آن هم برای چند ساعت رخ داد، نشان «شاخ‌دار» می‌دهد.