ادعای گمراه‌کننده عراقچی درباره قطع اینترنت در ایران

عباس عراقچی وزیر امور خارجه ایران، روز ۲۴ اسفند ۱۴۰۴، در مصاحبه با شبکه CBS و در پاسخ به سوال خبرنگار درباره قطع اینترنت در ایران گفته است:

«اینترنت به دلایل امنیتی بسته است، زیرا ما تحت حمله و تجاوز قرار داریم و باید تمام تلاش خود را برای محافظت از مردم خود انجام دهیم. در هر کشوری برای مقابله با جنگ، اقدامات اضطراری در نظر گرفته می‌شود.»

«شما با ما از طریق زوم با ما صحبت می‌کنید. مردم ایران دسترسی آزاد به اینترنت ندارند، اما شما دارید. چرا؟
عراقچی:‌ خب، من صدای ایرانیان هستم و باید از حق آنها دفاع کنم. به همین دلیل من به اینترنت دسترسی دارم تا صدای ما به جامعه بین‌المللی رسانده شود. اما اینترنت به دلایل امنیتی بسته است، زیرا ما تحت حمله و تجاوز قرار داریم و باید تمام تلاش خود را برای محافظت از مردم خود انجام دهیم. در هر کشوری برای مقابله با جنگ، اقدامات اضطراری در نظر گرفته می‌شود.»

اولین بار نیست که مقام‌های جمهوری اسلامی ایران قطع اینترنت را پدیده‌ای عادی جلوه می‌دهند. در سال‌های گذشته نیز ادعاهای مشابهی در توجیه این کار مطرح شده بود که فکت‌نامه به آنها پرداخته است.

مثلا محمدجواد آذری جهرمی، اواخر سال ۱۳۹۹ گفته بود «در شرایط بحرانی در بسیاری از کشورها اینترنت قطع می‌شود» که فکت‌نامه این ادعا را همان زمان بررسی کرد و به آن نشان «نادرست» داد.

این بار اما وزیر امور خارجه ایران به صراحت به جنگ اشاره کرده و گفته است قطع اینترنت در شرایط جنگی یک اقدام اضطراری است که هر کشوری آن را انجام می‌دهد.

بررسی منابع عمومی نشان می‌دهد از میان ۱۳ جنگ و درگیری نظامی بزرگ بعد از سال ۲۰۱۰، تنها ۳ مورد قطعی سراسری اینترنت وجود داشته که دو مورد آن مربوط به جنگ ۱۲ روزه و جنگ اخیر ایران با آمریکا و اسرائیل است. مورد دیگر هم جنگ داخلی در سودان است و جنگ شورشیان تیگرا با دولت اتیوپی و اریتره است که گروه‌های درگیر به صورت موردی و مقطعی اقدام به قطع اینترنت کرده‌اند.

فهرست جنگ‌ها و درگیری‌های بزرگ نظامی بعد از سال ۲۰۱۱

• جنگ داخلی لیبی (تاریخ شروع ۲۰۱۱)
• جنگ داخلی سوریه (تاریخ شروع ۲۰۱۱)
• جنگ مالی (دولت و نیروهای سازمان ملل در مقابل گروه‌های جهادی AQIM, JNIM - تاریخ شروع ۲۰۱۲)
• جنگ داخلی آفریقای مرکزی (دولت CAR در مقابل شبه‌نظامیان - تاریخ شروع ۲۰۱۲)
• جنگ داخلی یمن (تاریخ شروع ۲۰۱۴)
• جنگ کریمه (روسیه و اوکراین - تاریخ شروع ۲۰۱۴)
• جنگ تیگرای (دولت‌های اتیوپی و اریتره در مقابل نیروهای تیگرای - تاریخ شروع ۲۰۲۰)
• تهاجم روسیه به اوکراین (تاریخ شروع ۲۰۲۲)
• جنگ غزه (تاریخ شروع ۲۰۲۳)
• جنگ داخلی سودان (تاریخ شروع ۲۰۲۳)
• جنگ دوازده روزه (ایران–اسرائیل - تاریخ ۲۰۲۵)
• جنگ ایران و آمریکا - اسرائیل (۲۰۲۶)

نه در جریان جنگ روسیه و اوکراین که از سال ۲۰۲۲ آغاز شده، نه در جریان جنگ اسرائیل و حماس، نه در جریان جنگ داخلی سوریه، نه در جنگ داخلی در لیبی و یمن، گزارشی از قطع عامدانه اینترنت به بهانه امنیت مخابره نشده است. تنها مورد قطع اینترنت در زمان جنگ، مربوط به دو جنگ اخیر در ایران و جنگ‌های داخلی در سودان، اتیوپی و اریتره است.

با این اوصاف می‌توان گفت قطع اینترنت در شرایط جنگی پدیده‌ متداولی نیست. چنانکه بررسی داد‌ه‌های Internet Society که جریان قطع اینترنت را از سال ۲۰۱۹ تاکنون به طور مرتب رصد می‌کند نیز نشان می‌دهد قطع اینترنت، به شیوه‌ای که در ایران انجام می‌شود، پدیده‌ای غیرعادی در تمام دنیا است.

این سایت از ابتدای سال ۲۰۱۹ میلادی تا کنون ۹۲۴ مورد قطعی اینترنت را در ۶۱ کشور جهان ثبت کرده است. از این میان در دو سوم موارد محدوده قطع اینترنت محدود و منطقه‌ای بوده است و در ۳۰۶ مورد اینترنت در سطح کل کشور قطع شده. از این تعداد، در ۱۹۶ مورد، دلیل قطع اینترنت برگزاری امتحان‌های سراسری و جلوگیری از تقلب بوده است، دلیل ۳۵ مورد نامشخص است و ۷۵ مورد هم دلایل سیاسی داشته‌اند.

از میان این ۷۵ مورد قطع سیاسی ۳۸ مورد مرتبط با اعتراضات مردمی بوده‌اند. در ۱۳ مورد اینترنت در جریان انتخابات و در ۸ مورد اینترنت در جریان کودتا قطع شده است. دلیل ۹ مورد مشخص نیست و تنها در ۷ مورد دلیل قطع اینترنت با جنگ مرتبط بوده که ۳ مورد آنها مربوط به جنگ داخلی سودان، یک مورد یمن و یک مورد کشور گابُن و دو مورد مربوط به ایران در جریان دو جنگ ۱۲ روزه در خرداد ماه و جنگ جاری با اسرائیل و آمریکا در اسفند ۱۴۰۴ است.

جدول داده‌های مرتبط در پایین در قالب جدول اینفوگرام قابل مشاهده و دانلود است.

با این اوصاف مشخص است که قطع اینترنت در شرایط جنگ یا ناآرامی‌های سیاسی پدیده‌ای عادی و فراگیر در دنیا نیست، بلکه پدیده‌ای است که معمولا در کشورهای کمترتوسعه‌یافته آفریقایی یا کشورهایی مانند یمن، سودان و جمهوری اسلامی ایران که درگیر ناآرامی و جنگ‌های داخلی‌اند مشاهده می‌شود.

عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، می‌گوید اینترنت به دلایل امنیتی جنگ بسته شده و هر کشوری برای مقابله با جنگ، اقدامات اضطراری مانند این را انجام می‌دهد.
اولین بار نیست که در ایران اینترنت بسیار محدود ایران به بهانه «امنیت»‌ قطع می‌شود و هربار مقام‌های مسئول استدلال‌هایی گمراه‌کننده مانند این می‌کنند. این بار هم وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی تلاش می‌کند قطع اینترنت در ایران را در شرایط جنگ پدیده‌ای عادی جلوه دهد، اما آنچه در ایران به شکل قطعی مکرر اینترنت انجام می‌شود، پدیده‌ای غیرعادی است که تنها در ایران کشورهای کمتر توسعه‌یافته درگیر جنگ داخلی مانند سودان مشاهده می‌شود.
بررسی داده‌های مرتبط با ۹۲۴ مورد قطعی اینترنت در ۶۱ کشور جهان، از سال ۲۰۱۹ تا کنون نشان می‌دهد ۳۰۶ مورد در سطح کل کشور اجرا شده‌ که دو سوم آنها به دلیل برگزاری امتحان‌های سراسری و جلوگیری از تقلب بوده است. دلیل قطع اینترنت ۷۵ مورد هم دلایل سیاسی بوده است. ۳۸ مورد مرتبط با اعتراضات مردمی بوده‌اند. در ۱۳ مورد اینترنت در جریان انتخابات و در ۸ مورد اینترنت در جریان کودتا قطع شده است. تنها در ۷ مورد دلیل قطع اینترنت با جنگ مرتبط بوده که ۲ مورد آنها مربوط به ایران، ۳ مورد آنها مربوط به جنگ داخلی سودان، یک مورد یمن و یکی برای کشور گابن است.
بله، کشورها در وضعیت جنگ و بحران‌های بزرگ، اقدامات اضطراری انجام می‌دهند، اما آنچه در ایران به شکل قطعی مکرر اینترنت به بهانه امنیت انجام می‌شود، پدیده‌ای غیرعادی است که تنها در چند کشور بحران‌زده و کمترتوسعه یافته، مانند سودان و ایران مشاهده می‌شود. وگرنه در جریان جنگ‌های بزرگ مانند جنگ روسیه و اوکراین، یا حتی جنگ اسرائیل و حماس در غزه، گزارشی مبنی بر قطع عامدانه اینترنت به دست دولت ارائه نشده است.
با این حساب فکت‌نامه به این گفته وزیر امور خارجه ایران نشان «گمراه‌کننده» می‌دهد.