از اف ۳۵ تا ناو جرج واشنگتن؛ ادعاهای نظامی محسن رضایی چه پشتوانهای دارند؟
اگر وقت ندارید …
- محسن رضایی در مصاحبهای با شبکه خبر ادعا کرده ایران «نخستین کشوری است» که توانسته جنگندههای F-35، F-15 و F-18 و هواپیمای آواکس را بزند.
- سوابق و گزارشها نشان میدهد دو جنگنده F-15، F-18 در گذشته نیز هدف قرار گرفتهاند.
- ضمن اینکه درباره F-35 نیز گزارش موجود، از احتمال آسیبدیدن و فرود اضطراری جنگنده حکایت دارد، نه سرنگونی قطعی آن. ویدیوی منتشرشده، انهدام این هواگرد را نشان نمیدهد.
- رضایی همچنین از نابودی ۱۷۰ تا ۱۸۰ پهپاد پیشرفته آمریکایی گفته است. شواهدی از ساقطشدن تعدادی پهپاد آمریکایی وجود دارد، اما تا کنون گزارشها و همچنین مدارک قابل راستیآزمایی برای تایید رقم ۱۷۰ تا ۱۸۰ فروند منتشر نشده است.
- او همچنین ادعا کرده ایران موشکی را بالای سر ناو هواپیمابر جورج واشنگتن منفجر کرده است. تا کنون شواهدی از آسیبدیدگی یا ازکارافتادن ناو در دست نیست و تصاویر منتشرشده، ادامه فعالیت آن را نشان میدهند.
- بنابراین حتی اگر انفجاری در نزدیکی ناو رخ داده باشد، نمیتوان از آن نتیجه گرفت که ناو هدف قرار گرفته است.
- بخش دیگری از گفتههای رضایی درباره یک وسیله زیرآبی آمریکایی است که سپاه آن را گرفته؛ شناوری که سنتکام هم اصل از دست رفتن آن را پذیرفته است. با این حال، وسیله مورد بحث یک شناور بدونسرنشین زیرآبی است، نه آنطور که محسن رضایی ادعا میکند، یک زیردریایی رزمی سرنشیندار. قیمت گزارششده برای آن نیز حدود ۲٫۵ میلیون دلار است و با رقم یک تا دو میلیارد دلاریِ مطرحشده از سوی رضایی فاصله زیادی دارد.
سرلشکر پاسدار محسن رضایی، دبیر شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی، روز اول مهر ۱۴۰۵ مصاحبهای با شبکه خبر صداوسیما انجام داد که بخشهای مختلفی از آن در شبکههای اجتماعی و سایتهای خبری بازتاب داشت؛ از جمله تهدیدهایی برای آینده هواپیماهای مسافربری در منطقه و البته استفاده جمهوری اسلامی از سلاحهای جدید. متن این گفتوگو در رسانههای رسمی ایران، از جمله دفاعپرس، منتشر شد.
او در این مصاحبه به مسائل مختلفی از جمله جنگ هشت ساله و همچنین درگیریهای نظامی اخیر و سیاستهای خارجی جمهوری اسلامی پرداخت.
اما بخشی از گفتههای او در این مصاحبه، ادعاهایی درباره دستاوردهای نظامی جمهوری اسلامی و همچنین جنگندههای آمریکاییای بود که در ماههای اخیر ساقط شدهاند.
فهرستی از ادعاهای او را در این زمینه مرور میکنیم.
ادعا درباره پیشگامی ایران در ساقطکردن هواگردهای آمریکایی
محسن رضایی میگوید ایران «اولین کشور دنیاست» که توانسته هواپیماهای F-35، آواکس، F-15 و F-18 را بزند. این ادعاها نیاز به توضیح بیشتری دارند.
ضمن اینکه باید توجه کرد «مورد اصابت قرار دادن» لزوما مساوی با «انهدام کامل» یا حتی «ساقط شدن هواپیما» نیست. همچنان که در ادبیات نظامی، آسیب، فرود اضطراری و از دست رفتن قطعی هواپیما با هم تفاوت دارند.
درباره آواکس باید گفت برخلاف آنچه محسن رضایی میگوید، ایران اولین کشوری نیست که موفق شده آواکس ساقط کند و اوکراین زودتر از ایران این کار را کرده است.
در ژانویه ۲۰۲۴ نیروی هوایی اوکراین یک بریف A-50 روسی را روی دریای آزوف ساقط کرد و همان حادثه نخستین ساقطکردن مستند هواپیمای هشدار زودهنگام در میدان جنگ محسوب میشود. F-15 هم اولینبار در ایران ساقط نشده؛ دو فروند F-15E در جنگ خلیج فارس ۱۹۹۱ و یک فروند دیگر در جنگ عراق ۲۰۰۳ با آتش دشمن از دست رفتند.
خانواده F-18 نیز سابقهٔ تلفات رزمی دارد؛ برای نمونه یک F/A-18 نیروی دریایی آمریکا در روز اول جنگ خلیج فارس در ۱۷ ژانویه ۱۹۹۱ توسط جنگنده عراقی ساقط شد.
توضیح عکس : هواپیمای آواکس E-3 سنتری نیروی هوایی آمریکا که در طول جنگ مورد اصابت پهپاد ایرانی قرار گرفت.
ساقطشدن اف۳۵، تنها موردی است که سابقه ساقطشدن آن تا پیش از جنگ ۲۰۲۶ ثبت نشده است.
تا کنون میدانیم که گزارشها از «آسیب» به یک F-35A پرداختهاند؛ گزارشی که میگوید در مارس ۲۰۲۶ این جنگنده فرود اضطراری کرده است (و نه اینکه به صورت کامل ساقط شده باشد.)
ما پیشتر در فکتنامه جزئیات این موضوع را بررسی کردهایم و توضیح دادیم ویدیوی منتشرشده، انفجاری در نزدیکی هواگردی را نشان میدهد که ظاهرش با F-35 سازگار است. این در حالی است که زمان و مکان فیلم و ارتباط آن با فرود اضطراری جنگنده آمریکایی تایید نشده است. در تصویر نیز نشانه روشنی از سرنگونی دیده نمیشود و هواگرد در فریم پایانی همچنان قابل مشاهده است.
مقالههای مرتبط
در حسابرسی رسمی کنونی انتشار یافته توسط کنگره، هواگردهای سرنشیندار آمریکایی که در اثر فعالیت پدافند ایران از دست رفتهاند عمدتاً به دو فروند محدود میشوند: یک فروند F-15E که ۳ آوریل ۲۰۲۶ روی ایران ساقط شد(لینک مقاله فکتنامه) و یک فروند A-10C که همان روز در جریان عملیات نجات همان خدمه با آتش پدافند هوایی ایران آسیب دید و سقوط کرد.
بقیه تلفات، یا آتش خودی بوده، یا آسیب در اثر حملات موشکی و پهپادی، یا انهدام تعمدی برای جلوگیری از بهغنیمترفتن.
- ادعای نابودی ۱۷۰ تا ۱۸۰ فروند پهپاد پیشرفته
رضایی در همین گفتوگو از نابودی حدود ۱۷۰ تا ۱۸۰ پهپاد پیشرفتهٔ آمریکایی حرف زده است؛ رقمی که فرماندهان پدافند و سپاه هم پیشتر برای جنگ ۴۰ روزه تکرار کردهاند.
این در حالی است که منابع مستقل معمولا اعداد پایینتری برای پهپادهای ازدسترفته آمریکا میدهند.
بخشی از این اختلاف به علت تفاوت سه موضوع است:
- دیدهشدن روی رادار
- اصابت
- انهدام قطعی با لاشه یا پذیرش طرف مقابل
اسناد، تصاویر و گزارشهای تاییدشدهای وجود دارد که نشان میدهد جمهوری اسلامی در جریان درگیریهای اخیر، تعدادی پهپاد آمریکایی را ساقط کرده است اما همچنان نمیتوان ویدیوها و اسناد قابل راستیآزمایی را درباره حدود ۱۷۰ تا ۱۸۰ پهپاد، یافت. بنابراین این ادعای مربوط به ساقطکردن این تعداد پهپاد، در حد ادعای یکی از طرفین مطرح شده است.
در صورت بهروزرسانی گزارشها، این بخش را نیز بهروزرسانی میکنیم.
منفجر کردن موشک بالای سر ناو جرج واشنگتن
محسن رضایی در بخش دیگری از این مصاحبه میگوید: «ایران برای اولین بار موشک خود را بالای سر ناو هواپیمابر جرج واشنگتن منفجر کرده است.»
ما نمونهای از طرح این ادعا پیش از مصاحبه رضایی نیافتیم.
ضمن اینکه این ادعا ممکن است این تصور را به وجود بیاورد که ناو مورد اصابت قرار گرفته یا حتی از کار افتاده یا غرق شده است.
اصولا چنین آسیبی آثار فوری ماهوارهای، دریایی و سیاسی میداشت اما منابع آمریکایی از کارافتادگی این ناو را تایید نکردهاند. این در حالی است که ویدیوها و تصاویر متعددی از ادامه فعالیت جرج واشنگتن منتشر شده که در آنها نشانهای از آسیبدیدگی یا از کار افتادن ناو دیده نمیشود.
توضیح تصویر : برخاستن جنگنده F-35C لایتنینگ ۲ از ناو هواپیمابر جرج واشنگتن (۲۱ سپتامبر ۲۰۲۶)
همین الگو پیشتر دربارهٔ ناو آبراهام لینکلن هم در رسانههای جمهوری اسلامی تکرار شده بود: ادعای هدف قرار گرفتن، انفجار نزدیک ناو، یا وادار کردن ناوگان به عقبنشینی، بدون سند مستقل از آسیب جدی. در صحبتهای دیگر رضایی هم از آزمایش موشک ضدکشتی نزدیک یک ناو هواپیمابر و ترکش یا بمبلت سخن گفته که بیشتر به نمایش توان شبیه است تا انهدام هدف.
ادعاهای مطرح شده درباره زیردریایی بیسرنشین
محسن رضایی در بخش دیگری از این مصاحبه میگوید: «ایران زیردریایی گرانبهای آمریکا را غنیمت گرفته، این وسیله تا عمق ۶۰۰۰ متر پایین میرود و تجسس میکند، و سپاه در حال مهندسی معکوس آن است.»
او ارزش آن را یک تا دو میلیارد دلار میداند و از فروش احتمالی فناوریاش به کشورهای دیگر سخن میگوید.
بر اساس گزارشها، نیروی دریایی سپاه در ۱۷ شهریور ۱۴۰۵ اعلام کرد یک زیرسطحی بدونسرنشین آمریکایی را در ورودی تنگه هرمز گرفته است. رسانههای ایران آن را Dive-LD ساخت شرکت آندوریل معرفی کردند؛ وسیلهای با حدود ۵٫۸ متر طول و نزدیک سه تن وزن.
این وسیله یک شناور بدونسرنشین زیرآبی است، نه زیردریایی رزمی؛ ارزش گزارششدهاش هم یک تا دو میلیارد دلار نیست؛ یک پهپاد زیرآبی است و عمق ۶۰۰۰ متر هم مشخصات کارخانهای همین کلاس است.
بعد از انتشار این گزارشها، سنتکام نیز به آن واکنش نشان داد و از دست رفتن آن را پذیرفت. بر اساس ادعای سنتکام، دستگاه از چند روز قبل خراب شده، مدل قدیمیتری بوده و داده حساس یا سونار و رادار طبقهبندیشده نداشته است. قیمت واحد آن در گزارشهای آمریکایی حدود ۲٫۵ میلیون دلار آمده، نه میلیاردها دلار.
ما پیشتر در فکتنامه درباره جزئیات این ماجرا گزارشی را منتشر کردیم.
توضیح تصویر : زیردریایی بیسرنشین Dive-LD
بنابراین گفته محسن رضایی درباره آنچه اتفاق افتاده، با واقعیت فاصله دارد. با وجود اینکه هر دو طرف گرفتهشدن این شناور را تایید کردهاند اما برخلاف آنچه رضایی میگوید این شناور نه یک «زیردریایی» بوده و نه ارزشی بین یک تا دو میلیارد دلار داشته است.
ضمن اینکه با وجود آسیبهای جدیای که به بخشهای مختلف نظامی و تسلیحات وارد شده، این سوال به وجود میآید که آیا جمهوری اسلامی میتواند به سرعت این شناور را کالبدشکافی کرده و فناوری آن را به مرحله قابل فروش برساند؟ هنوز شواهد مستقلی از مهندسی معکوس یا فروش فناوری این وسیله منتشر نشده است.
