درباره شناور بی‌سرنشین آمریکا که به دست سپاه افتاده، چه می‌دانیم؟

نیروی دریایی سپاه پاسداران انقلاب اسلامی در اطلاعیه شماره ۱۲ خود که عصر سه‌شنبه ۱۷ شهریور ۱۴۰۵ برابر با ۸ سپتامبر ۲۰۲۶ منتشر کرد، مدعی شد نیروهای سپاه در سحرگاه همان روز و در جریان «اقدامی پیچیده مبتنی بر اشراف اطلاعاتی و عملیاتی»، یکی از زیردریایی‌های هوشمند و بدون‌سرنشین نیروی دریایی آمریکا را در ورودی تنگه هرمز به دام انداخته‌اند و به غنیمت گرفته‌اند. چند ساعت پس از انتشار این اطلاعیه، تصاویری از این شناور نیز منتشر شد.

در متن اطلاعیه، این وسیله «یکی از مدرن‌ترین زیردریایی‌های هوشمند و بدون‌سرنشین» توصیف شد که به فناوری‌های جدید حوزه زیرسطحی مجهز بوده و در سال ۲۰۲۵ میلادی به ناوگان آمریکا تحویل شده است. رسانه‌های ایرانی و سپس رسانه‌های بین‌المللی این سامانه را Dive-LD ساخت شرکت آمریکایی آندوریل (Anduril) شناسایی کردند.

ابهامات «به غنیمت گرفتن»

سپاه تاکنون نگفته این سامانه دقیقاً چگونه به دست آمده است؛ در حال حرکت متوقف شده، روی سطح پیدا شده، پس از از کار افتادن بالا کشیده شده، یا موقعیت آن از مسیر اطلاعاتی دیگری به دست آمده است؟ این ابهام با آسیب‌های سنگین نیروی دریایی سپاه در جنگ پررنگ‌تر می‌شود؛ چون ادعای شکار پیچیده یک وسیله کم‌صدا و خودران، بدون شرح زنجیره کشف تا بازیابی، از نظر فنی قابل سنجش نیست.

ناخدا یکم تیم هاوکینز، سخنگوی سنتکام، اصل از دست رفتن وسیله را تأیید کرد، اما آن را عملیات پیچیده ندانست. به گفته او، پهپاد زیرآبی بیش از یک روز پیش از اعلام ایران دچار نقص فنی شده، بیش از یک شبانه‌روز بی‌حرکت در آب مانده، هنگام نقشه‌برداری از کار افتاده، مدلی قدیمی‌تر بوده و داده حساس یا سونار و رادار طبقه‌بندی‌شده نداشته است.

شناسایی چنین سامانه‌ای اگر زیر آب و سالم حرکت کند ساده نیست و به سونار فعال و غیرفعال، آرایه شنود، حسگر مغناطیسی و گاه گشت هوایی در لحظه سطح‌آمدن نیاز دارد. بدون مختصات نسبتاً دقیق، جست‌وجوی کور در هرمز دشوار است و توقیف یک AUV سالم در عمق با قایق معمولی به‌سختی ممکن می‌شود.

اگر وسیله از کار افتاده و نزدیک سطح مانده باشد، کار به بازیابی شبیه است: دیده‌بان روی قایق، پهپاد یا بالگرد جسم شناور را پیدا می‌کند و شناور با طناب، قلاب و جرثقیل بدنه حدود ۵٫۸ متری و نزدیک به سه تن را بالا می‌کشد.

ویدیو و عکس‌های منتشرشده، مرحله شکار زیر آب را نشان نمی‌دهند. آنچه دیده می‌شود، بالا کشیدن بدنه نیمه‌غوطه‌ور است. این تصویر با روایت سنتکام سازگارتر است تا با دام انداختن سامانه در حال غوص. محل و زمان دقیق فیلم نیز به‌طور مستقل تأیید نشده است.

معرفی زیردریایی بی‌سرنشین Dive-LD

سامانه زیرسطحی خودران (زیردریایی بی‌سرنشین) با جابجایی بزرگ که با نام Dive-LD شناخته می‌شود، یک زیردریایی سرنشین‌دار نیست. طراحی اولیه آن در شرکت آمریکایی Dive Technologies انجام شد و پس از خرید این شرکت در سال ۲۰۲۲ ادامه توسعه و تولید محصول به آندوریل رسید. نخستین نمونه در آوریل ۲۰۲۵ به یگان سامانه‌های زیرسطحی بدون‌سرنشین نیروی دریایی آمریکا تحویل شد.

بر اساس مشخصات اعلام‌شده از سوی سازنده، طول وسیله حدود ۵٫۸ متر، قطر آن حدود ۱٫۲ متر و وزن آن نزدیک به ۲٫۷ تا ۳ تن است. حداکثر عمق عملیاتی حدود ۶۰۰۰ متر و ماندگاری مأموریتی تا حدود ۱۰ روز اعلام شده است. پیشرانه برقی است و سرعت عملیاتی در منابع تخصصی حدود ۲ تا ۸ گره ذکر شده است. قیمت هر فروند در برآوردهای سال ۲۰۲۴ حدود ۲٫۵ میلیون دلار بوده است.

بدنه با رویکرد غرق‌شونده آزاد (free-flooding hull) طراحی شده، یعنی بدنه مثل زیردریایی سرنشین‌دار کاملاً خشک و ضد فشار نیست. آب می‌تواند وارد فضای بین پوسته بیرونی و بخش‌های داخلی شود و فشار داخل و بیرون تقریباً یکی می‌شود. همچنین قطعات چاپ سه‌بعدی ساخته شده، تا فشار در عمق یکسان شود و هزینه و زمان تولید کاهش یابد. طراحی ماژولار و فضای محموله بیش از یک متر مکعب امکان نصب حسگرهایی مانند سونار اسکن جانبی، سونار دهانه ترکیبی، پروفایلر بستر، اکوساندر چند پرتویی، مغناطیس‌سنج و دوربین را فراهم می‌کند.

مأموریت‌های تعریف‌شده آن شامل شناسایی و مراقبت زیرسطحی، نقشه‌برداری بستر دریا، کشف و مقابله با مین، بازرسی کابل و خطوط لوله، پشتیبانی از جنگ ضد زیردریایی و استقرار دقیق محموله است. سامانه با نرم‌افزار فرماندهی Lattice برنامه‌ریزی و پایش می‌شود و برای محیط‌هایی ساخته شده که از دست رفتن وسیله در آن دور از انتظار نیست.

جدال روایت‌ها درباره ارزش شناور

سپاه این رویداد را غنیمتی از جدیدترین فناوری زیرسطحی جهان معرفی کرد، اما جزئیات تاکتیکی کشف و توقیف را منتشر نکرد. سنتکام، چنانکه پیش‌تر اشاره شد، از نقص فنی، قدیمی‌تر بودن آن نسبت به مدل‌های جدید و نبود داده و حسگر طبقه‌بندی‌شده سخن گفت.

پالمر لاکی، بنیان‌گذار آندوریل پس از پخش تصاویر این شناور در صداوسیمای جمهوری اسلامی ایران، هویت وسیله را تأیید کرد. او نوشت این فروند ماه‌ها در حوزه سنتکام فعالیت داشته، هزاران ساعت در پشتیبانی از نیروهای آمریکایی کار کرده و پیش از از دست رفتن «ماه‌ها کار مفید کرده بود». لاکی در همان حال تأکید کرد سامانه برای محیط‌های پرخطر ساخته شده و احتمال توقیف در طراحی آن دیده شده است.

حساب کاربری The Hormuz Letter در شبکه اجتماعی ایکس، از همین متن نتیجه گرفت که لاکی حرف سنتکام را نقض کرده، وسیله مدل قدیمی نبوده و داده حساس با سونار و رادار جمع‌آوری شده است. در همان ادعا آمده بود ایران مهندسی معکوس را آغاز کرده و چین نیز خواستار بررسی سامانه شده است. لاکی با رد ادعاهای مطرح‌شده و در پاسخ در زیر این تفسیر، نوشت «چرا دروغ می‌گویید؟» (Why are you lying) و بخش افزوده‌شده به سخنان خود را رد کرد. بدین ترتیب سابقه عملیاتی وسیله، پذیرفته شده، اما برداشت حداکثری از پیام او درباره داده‌های طبقه‌بندی‌شده و درخواست چین، تأیید نشده است.

خبرگزاری رویترز نوشت ایران احتمالاً این سامانه را مهندسی معکوس خواهد کرد و این کار می‌تواند دسترسی تهران به بخشی از فناوری وسایل زیرسطحی آمریکا را افزایش دهد. این ارزیابی بیشتر ناظر به سخت‌افزار، معماری بدنه، پیشرانه و روش تولید است تا دستیابی قطعی به نرم‌افزار یا داده مأموریتی.

ایران در مهندسی معکوس سامانه‌های به‌غنیمت‌گرفته‌شده، سابقه دارد. شناخته‌شده‌ترین نمونه، پهپاد RQ-170 است که در سال ۲۰۱۱ به دست نیروهای ایرانی افتاد و بعدتر الگوهایی با الهام از آن ساخته شد. فاصله تکنولوژی آن نسخه‌ها با نمونه اصلی از نظر حسگر، مواد، ارتباط امن و کیفیت عملیاتی زیاد بود و کپی، هم‌سطح نمونه اصلی نشد. درباره Dive-LD نیز همین الگو محتمل‌تر است: باز کردن بدنه و فهم بخشی از طراحی امکان‌پذیر است، اما رسیدن به خودمختاری، عمق عملیاتی و حسگرهای هم‌تراز نمونه آمریکایی فاصله‌ای جداگانه دارد و در کارنامه علنی ایران محصولی در آن سطح دیده نشده است.