ادعای شاخ‌دار صداوسیما درباره به گل نشستن یک کشتی «خارجی» در تنگه هرمز

صداوسیمای جمهوری اسلامی با انتشار گزارشی در تاریخ ۱۰ تیر ۱۴۰۵ (یکم جولای ۲۰۲۶) مدعی شده که یک فروند کشتی کانتینربر، به‌دلیل عبور نکردن از مسیر تعیین‌شده از سوی سپاه پاسداران، موسوم به «مسیر اقتدار»، به گل نشسته است.

این ادعا به شکل گسترده در کانال‌ها و رسانه‌های داخلی ایران (نمونه۱، نمونه۲، نمونه۳) و شبکه‌های اجتماعی فارسی (نمونه۱، نمونه۲) پخش شد و بخش‌هایی از آن حتی در رسانه‌های بین‌المللی، از جمله آسوشیتد پرس نیز بازتاب یافت.

در این گزارش، افرادی که چهره‌هایشان نمایش داده نمی‌شود و به نظر می‌رسد از اعضای نیروی دریایی سپاه پاسداران باشند، ادعا می‌کنند که کشتی مذکور به‌دلیل تبعیت نکردن از مسیر تعیین‌شده به گل نشسته و به همین علت امکان کمک‌رسانی به آن وجود ندارد. همزمان، مسیر کشتیرانی معرفی‌شده از سوی جمهوری اسلامی نیز به‌عنوان امن‌ترین و مناسب‌ترین مسیر برای تردد شناورها معرفی می‌شود.

با وجود این ادعاها، در گزارش منتشرشده هیچ اشاره‌ای به نام، پرچم، مالکیت یا موقعیت دقیق کشتی کانتینربر نشده و صرفا گفته می‌شود که این شناور مدتی است در گل گرفتار شده است.

درباره کشتی مذکور چه می‌دانیم

همان‌طور که پیش‌تر اشاره شد، در گزارش صداوسیما هیچ اطلاعاتی درباره نام، پرچم، مالکیت یا موقعیت دقیق کشتی ارائه نمی‌شود. با این حال، پس از انتشار و بازنشر این گزارش، شرکت خصوصی و معتبر «تانکر ترکرز» در پستی در شبکه اجتماعی ایکس اعلام کرد که شناور مورد نظر، کشتی «آریستا» (ARISTA) با شماره ثبت IMO 9348493 است که تحت پرچم کشور کومور فعالیت می‌کند. این کشتی به غیر از نام آریستا، پیش‌تر تحت نام‌های GAUJA و TS HONGKONG و HAMMONIA XENIA نیز شناخته می‌شد.

بر اساس اطلاعات منتشرشده و توضیحات تانکر ترکرز، آریستا یکی از شناورهای وابسته به ناوگان سایه جمهوری اسلامی است و از تابستان سال گذشته در فهرست تحریم‌های وزارت خزانه‌داری آمریکا قرار دارد (تحریم‌شده تحت نام GAUJA).

همچنین بررسی سوابق تحریمی آریستا، (با شماره شناسایی غیرقابل تغییر IMO 9348493) در پایگاه اطلاعاتی Open Sanctions نشان می‌دهد این کشتی که تحت مالکیت و مدیریت شرکت Reel Shipping L.L.C (مستقر در دبی) فعالیت می‌کرد در فهرست تحریم‌های آمریکا قرار دارد.

بر اساس اطلاعات تحریمی شرکت Reel Shipping L.L.C یکی از نهادهای کلیدی در شبکه کشتیرانی‌ای است که محمد حسین شمخانی، پسر علی شمخانی، آن را کنترل می‌کند. این شبکه ناوگان بزرگی از نفت‌کش‌ها و کشتی‌های کانتینربر موسوم به «ناوگان سایه» است که برای انتقال نفت خام، فرآورده‌های نفتی و محموله‌های تجاری ایران و روسیه به کار گرفته می‌شود.

داده‌های موجود همچنین نشان می‌دهد این کشتی از اواسط مارس ۲۰۲۶ (اسفند ۱۴۰۴) در همان نقطه‌ای که در گزارش صداوسیما مشاهده می‌شود، در مختصات ۲۷٫۱۲۸۴۵ درجه شمالی و ۵۶٫۴۶۲۲۱ درجه شرقی، در شمال جزیره هرمز، گرفتار و متوقف مانده است. برای تأیید این موضوع، تصاویر ماهواره‌ای از موقعیت کشتی نیز منتشر شده است.

یادآوری می‌کنیم رسانه‌های داخلی ایران پیش‌تر در گزارشی به تاریخ ۱۶ خرداد ۱۴۰۵ مدعی شده بودند که نیروی دریایی سپاه یک کشتی آمریکایی به نام آریستا را توقیف کرده است.

فکت‌نامه همان روزها این ادعا را بررسی کرد و به آن نشان نادرست داد.

انتشار چنین گزارش‌هایی از سوی جمهوری اسلامی بی‌سابقه نیست. در ماه‌های اخیر، به‌ویژه پس از اعلام آتش‌بس، چندین خبر درباره توقیف کشتی‌ها توسط نیروی دریایی سپاه منتشر شده که به نظر می‌رسد هدف آنها تاثیرگذاری بر فضای رسانه‌ای و تولید محتوای تبلیغاتی است.

ادعای نادرست توقیف نفتکش «اوشن کوی» نیز یکی دیگر از این موارد بود که پیش‌تر در فکت‌نامه بررسی شده است.

بررسی داده‌های موجود، تصاویر ماهواره‌ای و اطلاعات منتشر شده درباره کشتی «آریستا» نشان می‌دهد که روایت صداوسیمای جمهوری اسلامی درباره به گل نشستن یک کشتی کانتینربر به‌دلیل عبور نکردن از مسیر موسوم به «مسیر اقتدار»، با شواهد مستقل همخوانی ندارد.

کشتی مورد نظر از اواسط مارس ۲۰۲۶ در شمال جزیره هرمز متوقف بوده و با این حال، صداوسیما با حذف نام، مالکیت، پرچم و موقعیت دقیق شناور، زمینه ارائه روایتی مبهم و نادرست را فراهم کرده است.

همچنین انتشار روایت‌های متفاوت درباره همین شناور، از جمله ادعای پیشین توقیف یک «کشتی آمریکایی»، نشان می‌دهد که جمهوری اسلامی از وضعیت یک کشتی مرتبط با شبکه‌های داخلی خود برای تولید محتوای تبلیغاتی و نمایش کنترل سپاه بر تردد دریایی استفاده کرده است؛ کشتی‌ای که بر اساس گزارش‌ها متعلق به شبکه تحریم‌شده تحت نظارت محمدحسین شمخانی (پسر علی شمخانی) است.

فکت‌نامه به گزارش صداوسیما با ادعای به گل نشستن این شناور در تنگه هرمز به دلیل عبور از مسیری غیر از مسیر موسوم به «اقتدار»، نشان «شاخ‌دار» می‌دهد.