ایران جزو کشور‌های برتر جهان از نظر امنیت غذایی نیست

غلامرضا نوری قزلجه، وزیر جهاد کشاورزی گفته، «سیستم امنیت غذایی جمهوری اسلامی ایران به دلیل تاب‌آوری و استحکام بالا، در میان ۵ سیستم برتر جهانی قرار دارد.»

نوری قزلجه مشخص نکرده این جملات را بر اساس چه شاخصی یا به استناد گزارش چه نهادی ارائه کرده است.

فکت‌نامه چهار سال پیش نیز در گزارشی با موضوع امنیت غذایی، به شاخص‌ها و گزارش‌های نهادهای بین‌المللی مرتبط با این مفهوم اشاره‌هایی کرده بود.

بر اساس جست‌وجوهای ما نزدیک‌ترین شاخص به مفهومی که وزیر جهادکشاورزی دولت چهاردهم به آن اشاره کرده، شاخصی است با عنوان «شاخص جهانی امنیت غذایی» یا به اختصار (GFSI) که پژوهشکده «اکونومیست ایمپکت» وابسته به گروه نشریه اقتصادی اکونومیست، وضعیت آن را در کشورهای مختلف جهان، در قالب گزارشی سالانه ارزیابی و تدوین می‌کند.

در این گزارش شاخص امنیت غذایی در کشورهای مختلف بر پایه چهار معیار و مولفه اصلی «قدرت خرید و مقرون‌به‌صرفه بودن»، «فراوانی و دسترسی»، «کیفیت و ایمنی» و «پایداری و تاب‌آوری» سنجیده، امتیاز دهی و ارزش گذاری می‌شود.

اکونومیست ایمپکت، از سال ۲۰۱۲ میلادی سالانه این گزارش را تدوین و منتشر کرده است.

آخرین گزارش اکونومیست ایمپکت از شاخص جهانی امنیت غذایی مربوط به سال ۲۰۲۲ میلادی است، که اساسا داده‌ای از ایران در این گزارش بررسی نشده و نام ایران در فهرست ۱۱۳ کشور فهرست شده نیست.

در این گزارش به ترتیب کشورهای فنلاند، ایرلند، نروژ، فرانسه و هلند در رتبه‌های اول تا پنجم کشورهای جهان با بالاترین امتیاز در شاخص جهانی امنیت غذایی قرار گرفته‌اند.

در میان کشورهای خاورمیانه و شمال آفریقا، امارات متحده عربی و اسرائیل در سال ۲۰۲۲ میلادی بالاترین امتیاز‌ها را از نظر شاخص امنیت غذایی کسب کرده و در رتبه‌های ۲۳ و ۲۴ این فهرست قرار گرفتند.

سازمان جهانی خواروبار و کشاورزی ملل متحد، فائو نیز داده‌هایی آماری از امنیت غذایی کشورها ارایه می‌کند. فائو مجموعه‌ای از شاخص‌های مرتبط با امنیت غذایی را در کشورهای مختلف جهان بررسی کرده و آنها را رتبه بندی می‌کند.

فائو در مجموع ۵۵ مولفه را در پنج مجموعه شاخص‌های ویژه، توانایی، در دسترس بودن، پایداری، مطلوبیت و سایر شاخص‌ها تحت عنوان کلی امنیت غذایی در نظر گرفته‌است.

سازمان جهانی خواروبار و کشاورزی ملل متحد، میانگین نسبت شیوع ناامنی شدید غذایی از کل جمعیت ایران را در سال‌های ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۴ میلادی ۵.۹ درصد، برآورد کرده است.

ایران از نظر نسبت شیوع ناامنی شدید غذایی در جایگاه ۶۹ فهرست کشورهایی قرار می‌گیرد که فائو این نسبت را درباره آنها گزارش کرده است.

بر اساس این داده‌ها در ۷ کشور جهان نسبت شیوع ناامنی شدید غذایی به کل جمعیت آنها، کمتر از نیم درصد ارزیابی شده که بهترین وضعیت به حساب می‌آید.

بر اساس داده‌های فائو، شیوع ناامنی غذایی به کل جمعیت کشورها در سطح «متوسط یا شدید» (Prevalence of moderate or severe food insecurity in the total population) هم قابل بررسی است.

نسبت شیوع ناامنی متوسط یا شدید غذایی به کل جمعیت در ایران در دوره ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۴ میلادی، ۳۸.۸ درصد است، یعنی به طور متوسط در سال‌های ۲۰۲۲ تا ۲۰۲۴ میلادی، ۳۸.۸ درصد از کل جمعیت ایران در معرض ناامنی «متوسط یا شدید» غذایی قرار داشته‌اند.

بهترین وضعیت این نسبت در همان دوره در میان کشورهای جهان با ۱.۱ درصد مربوط به کشور بلاروس است و قبرس و ایتالیا در رده‌های بعدی قرار داشتند.

شاخص دیگری که به نوعی با مبحث ناامنی غذایی می‌تواند مرتبط باشد و داده‌های آن در وب سایت فائو در دسترس است، شاخصی شیوع سوء تغذیه (Prevalence of undernourishment) است. بر این اساس، به طور متوسط ۶.۸ درصد از جمعیت ایران در دوره ۲۰۲۲-۲۰۲۴ دچار سوء تغذیه بودند.

بررسی آمار‌های فائو در این حوزه نشان می‌دهد، در همین دوره زمانی، دست‌کم در ۶۲ کشور جهان، این شاخص کمتر از ۲.۵ درصد بود.

کشورهای ارمنستان، آذربایجان، ترکیه، امارات، ازبکستان و بحرین از جمله کشورهای منطقه هستند که در این فهرست کمتر از ۲.۵ درصد از جمعیت آنها دچار سوء تغذیه هستند.

به این ترتیب ایران در شاخص شیوع سوءتغذیه هم در جمع ۵ کشور با کمترین جمعیت دچار سوء‌تغذیه نیست.

سازمان‌های غیردولتی «نگرانی در سراسر جهان» و «کمک جهانی برای گرسنگی» هم شاخصی تحت عنوان «شاخص جهانی گرسنگی» (GHI) تعریف کرده‌اند که وضعیت کشورهای مختلف جهان را بر اساس این شاخص بررسی کرده و آنها را رتبه‌بندی می‌کنند.

شاخص گرسنگی جهانی (GHI) به طور مستقیم درباره امنیت غذایی صحبت نمی‌کند اما ابزاری برای اندازه‌گیری و ردیابی جامع گرسنگی در سطوح جهانی، منطقه‌ای و ملی است و ابعاد مختلف گرسنگی را در طول زمان منعکس می‌کند.

در گزارش سال ۲۰۲۵ این شاخص، ایران با کسب امتیاز ۷.۴ در میان ۱۲۳ کشوری که داده‌های کافی برای محاسبه امتیاز این شاخص را داشتند، در رده ۴۰ جهان قرار گرفته است.

ایران با کسب این میزان امتیاز در رده کشورهای با وضعیت «گرسنگی پایین» قرار دارد.

در این گزارش امتیاز ۲۵ کشور در شاخص گرسنگی جهانی به طور مشترک کمتر از ۵ بوده و وضعیت مناسب تری داشتند، ترکیه، ازبکستان، قزاقستان، کویت و امارات از جمله کشورهای منطقه ایران هستند که نام آنها در میان این ۲۵ کشور آمده است.

در هیچکدام از این گزارش‌ها و شاخص‌ها که مستقیم یا غیرمستقیم به موضوع امنیت غذایی می‌پردازند، نام ایران در میان پنج کشور با وضعیت پایدار امنیت غذایی یا کمترین میزان سوءتغذیه و گرسنگی قرار ندارد.

مجموع این بررسی‌ها نشان می‌دهد، سخنان غلامرضا نوری قزلجه، وزیر جهاد کشاورزی که گفته، «سیستم غذایی ایران در میان ۵ سیستم برتر جهانی قرار دارد»، اظهار نظری نادرست ارزیابی می‌شود.