تابستان سخت؛ تابآوری ایران در برابر بحران تامین آب و برق چقدر است؟
اگر وقت ندارید …
- مسعود پزشکیان رئیسجمهوری ایران میگوید «حفظ منابع آب و انرژی بخشی از امنیت ملی و تابآوری کشور است.»
- بعد از جنگ ۴۰ روزه چشمانداز تولید و مصرف انرژی در ایران بحرانیتر از پیش به نظر میرسد، به گونهای که ممکن است افزایش جزئی دما کشور را به چالش بکشد.
- وزیر نیرو اعلام کرد که جنگ ۴۰ روزه به حدود پنج هزار مگاوات نیروگاه و بخشهای گستردهای از شبکه برق آسیب رسانده است.
- جبران خسارات وارد شده به شبکه گاز و سوخت کشور نیازمند منابع مالی قابل توجه و ماهها زمان برای بازگشت به ظرفیت کامل است.
- ناترازی برق یا کمبود تولید نسبت به مصرف در تابستان ۱۴۰۳، رقمی بین ۲۰ تا ۲۵ هزار مگاوات اعلام شد. این کسری بزرگ معادل حدود یکپنجم یا ۲۰ درصد از کل مصرف برق ایران است.
- معاون وزارت نیرو اوج مصرف تابستان آینده (۱۴۰۴) را فراتر از ۸۵ هزار مگاوات پیشبینی کرده است، که ناترازی را تشدید میکند.
- ظرفیت اسمی کل نیروگاههای ایران ۱۰۰ هزار مگاوات است، اما به دلیل فرسودگی تجهیزات، تعمیرات، کمبود سوخت و کمبود آب سدها، ظرفیت واقعی تولید به ۶۰ تا ۶۵ هزار مگاوات کاهش مییابد.
- رئیس کمیسیون انرژی اتاق بازرگانی ایران میگوید رفع ناترازی برق به حداقل ۲۰ میلیارد دلار سرمایهگذاری نیاز دارد.
- پیشبینی میشود امسال خاموشیهای مستمر روزانه برای بخشهای خانگی، تجاری، اداری و بهخصوص صنعت اعمال شود. ناترازی انرژی به برق محدود نیست و گاز، بنزین و گازوئیل نیز شرایط مشابهی دارند.
«حفظ منابع آب و انرژی بخشی از امنیت ملی و تابآوری کشور است.» این جمله مسعود پزشکیان در جریان نشست تخصصی با مدیران وزارت نیرو، گفتهای مهم است به ویژه آنکه جمله رئیس دولت چهاردهم را باید در میانه روزهای نه جنگ، نه صلح پس از جنگ ۴۰ روزه، تفسیر و تعبیر کرد.
با وام گیری از کلمات همین جمله رئیس جمهوری اسلامی ایران، میتوان این چنین به استقبال وضعیت شکننده تولید و مصرف انرژی در ایران رفت که تنها چند درجه گرم شدن هوا، حتی بدون حملهای جدید به زیرساختهای برق و گاز هم میتواند، «امنیت ملی و تاب آوری کشور» را به چالش بکشد.
بر اساس اعلام عباس علیآبادی، وزیر نیرو در جنگ ۴۰ روزه، نزدیک به پنج هزار مگاوات نیروگاه و همچنین بخشهای عمدهای از شبکه آسیب دیده است.
علاوه بر وزیر نیرو، اسماعیل سقاباصفهانی، رئیس سازمان بهینهسازی انرژی هم تابستان و زمستان امسال را «سخت و پر چالش» توصیف کرده است.
معاون مسعود پزشکیان در توضیح چرایی سخت و پر چالش بودن تابستان و زمستان امسال، گفته بود: «بخشی از ظرفیت گاز، بنزین و گازوئیل کشور دچار آسیب شده است».
سقاب اصفهانی، جبران خسارتها و آسیبدیدگی شبکه گاز و سوخت کشور را نیازمند زمان و منابع مالی در خور توجه دانست و گفت: «بازگشت برخی ظرفیتهای آسیبدیده بین ۱۸ ماه تا دو سال زمان میبرد و مستلزم تأمین تجهیزات تخصصی، انجام تستهای ایمنی و صرف هزینههای سنگین است».
معاون پزشکیان، میانگین میزان تامین برق صنعت در سال گذشته را بین ۶۰ تا ۷۰ درصد اعلام کرد که به گفته او در سال جاری تامین همین میزان برق برای بخش صنعت با چالشهای زیادی روبرو است.
پیش از این عقبماندگی تولید از مصرف برق در تابستان ۱۴۰۳، رقمی بین ۲۰ تا ۲۵ هزار مگاوات اعلام شد، این میزان کسری برق معادل ۲۰ درصد یا حدود یکپنجم مصرف برق ایران است.
به گفته یزدان رضایی، معاون وزیر نیرو، ظرفیت کل نیروگاههای ایران به ۱۰۰ هزار مگاوات رسیده است، پیش از این رقم ظرفیت اسمی تولید برق ایران ۹۷ هزار مگاوات برآورد میشود، البته این اعداد بیانگر ظرفیت اسمی تولید است و ظرفیت واقعی یا میزان واقعی تولید برق به دلایل مختلفی پایینتر از این اعداد است.
به دلیل خرابی، تعمیرات و نگهداری دورهای، همواره شماری از نیروگاهها از مدار تولید خارج هستند، تامین سوخت برای نیروگاههای حرارتی و مساله حجم آب ذخیرهشده پشت سدها برای نیروگاههای برقابی نیز مساله دیگری است که بر ظرفیت واقعی تولید اثر میگذارد.
به این مجموعه، فرسودگی تجهیزات، بهرهوری پایین، هدر رفت در شبکه و تاثیر وضعیت آب و هوا را نیز باید اضافه کرد، پس از در نظر گرفتن این عوامل اثرگذار، ظرفیت واقعی تولید برق در ایران تا سالی حدود ۶۰ تا ۶۵ هزار مگاوات کاهش مییابد.
همایون حائری، معاون برق و انرژی وزارت نیرو، اوج مصرف برق در تابستان سال ۱۴۰۴ را فراتر از ۸۵ هزار مگاوات برآورد کرده بود، با مقایسه این ارقام، میتوان به این نتیجهگیری رسید که ناترازی یا کمبود برق را باید رقمی تا ۲۵ هزار مگاوات در نظر گرفت.
رشد سالانه مصرف برق در ایران بین ۵ تا ۸ درصد برآورد میشود، فکتنامه پیشتر در گزارشی به موضوع رشد مصرف برق در ایران و مقایسه آن با جهان پرداخته بود.
البته رکود و رشد منفی اقتصادی در سال گذشته و ماههای ابتدایی امسال میتواند رقم رشد مصرف را تحت تاثیر قرار داده و آن را کاهش دهد.
در این میانه، ظرفیت تولید نیز تغییراتی را تجربه کرده است، بر اساس گزارش وزارت نیرو، مجموع تولید برق نیروگاههای تجدیدپذیر در سال ۱۴۰۴ نسبت به سال قبل از آن، رشد ۵۶ درصدی را به ثبت رساند و از ۲۴۲۲ گیگاواتساعت به ۳۷۷۷ گیگاوات ساعت رسیده است.
دی ماه پارسال پیش از آغاز جنگ ۴۰ روزه، مقامهای وزارت نیرو مدعی شده بودند تا پایان سال ۱۴۰۴، در مجموع ۶۴۵۵ مگاوات ظرفیت جدید، شامل نیروگاههای حرارتی، تجدیدپذیر، برقآبی و زمینگرمایی، وارد مدار خواهد شد
اما آرش نجفی، رئیس کمیسیون انرژی اتاق بازرگانی، صنایع و معادن و کشاورزی ایران، در گفتوگو با ایلنا، با جمع و تفریق آنچه به ظرفیت تولید برق اضافه و آنچه از آن کم شده، به این جمعبندی رسید که «در بهترین حالت همچنان صورت مسئله سال گذشته را داریم.»
به گفته نجفی، «قرار است برق پتروشیمیهای آسیبدیده از جنگ که تاکنون خود تأمین بودهاند، از شبکه سراسری تامین شود. یعنی نزدیک هزار مگاوات برق پایدار و به صورت مداوم و شبانهروزی باید به مجتمعهای پتروشیمی ارسال شود؛ نتیجه اینکه هر آنچه در تجدیدپذیر تولید میشود، صرف پتروشیمیها میشود.»
بر اساس ارزیابیهای رئیس کمیسیون انرژی اتاق ایران، رفع ناترازی برق به دستکم ۲۰ میلیارد دلار سرمایهگذاری نیاز دارد.
نجفی از مجموعه این وضعیت نتیجه میگیرد:«سال گذشته هر هفته سه تا چهار روز خاموشی دوساعته داشتیم، احتمالا امسال ممکن است فراتر برود و به نظر میرسد به طور مستمر روزانه دو ساعت قطعی برق خانگی، تجاری و اداری داشته باشیم و البته بخش صنعت هم همواره در اولویت قطعیها خواهد بود».
ناترازی برق تنها نمونه از ناترازیها در حوزه سوخت و انرژی نیست، گاز، بنزین و گازوئیل هم شرایطی مشابه دارند و به نظر میرسد موثرترین برنامه دولت برای گذر از این ناترازی در «تابستان سخت» و «زمستان بسیار سخت»ی که معاون رئیسجمهوری ایران میگوید، تشویق و تهدید مشترکان و مصرفکنندگان به مصرف بهینه و کمتر است.
چیزی که اسماعیل سقاب اصفهانی، رئیس سازمان بهینهسازی و مدیریت راهبردی انرژی از آن با عنوان «جهاد صرفهجویی» نام برده و خیال همه را راحت کرده که با این شیب مصرف، اتفاقی نمیافتد.
