درباره عملیات قایق بدون سرنشین آمریکا در بندرعباس چه می‌دانیم؟

روز سیزدهم ژوئیه ۲۰۲۶ میلادی (۲۲ تیر ۱۴۰۵ شمسی)، همزمان با حملات نیروهای مسلح آمریکا به اهداف نظامی در جنوب ایران، فرماندهی مرکزی ایالات متحده (CENTCOM) با انتشار ویدیویی در حساب رسمی خود در شبکه اجتماعی ایکس، از به‌کارگیری سه فروند شناور سطحی بدون سرنشین از نوع «کورسیر» (Corsair) برای انهدام تأسیسات تعمیر و نگهداری شناورهای رزمی و زیردریایی در پایگاه دریایی بندرعباس خبر داد.

هرچند این عملیات نخستین استفاده نیروهای آمریکایی از شناورهای سطحی بدون سرنشین در نقش تهاجمی و آفندی به شمار می‌رود، اما پیش از آمریکا، اوکراین نخستین کشوری بود که از این فناوری در جریان عملیات رزمی واقعی بهره برد و حتی موفق شد با شناورهای سطحی بدون سرنشین خود (مانند سری ماگورا) جنگنده‌های روسی را نیز ساقط کند.

ویدیوی منتشر شده، ترکیبی از تصاویر هوایی ثبت‌شده توسط یک هواگرد نظارتی بر فراز تأسیسات بندر و نماهای نزدیک از سیستم اپتیکی شناورهای سطحی بدون سرنشین است که نشان می‌دهد این وسایل به‌آرامی و با دقت به سمت اهداف حرکت کرده و آن‌ها را به‌طور کامل نابود کرده‌اند. این عملیات نقطه عطفی در تحول جنگ‌های دریایی مدرن محسوب می‌شود.

در این مقاله، با تمرکز بر شناور سطحی بدون سرنشین کورسیر، به معرفی ویژگی‌ها، قابلیت‌های فنی و معماری عملیاتی آن می‌پردازیم و سابقه به‌کارگیری این سیستم را در چارچوب درگیری‌های نظامی اخیر میان ایالات متحده آمریکا و جمهوری اسلامی ایران بررسی خواهیم کرد.

معرفی کورسیر

شناور سطحی بی‌سرنشین کورسیر (Saronic Corsair) یک شناور سطحی خودران ساخت شرکت آمریکایی سارونیک تکنولوژیز (Saronic Technologies) مستقر در آستین تگزاس است که در اکتبر ۲۰۲۴ رونمایی شد. این شناور ۲۴ فوتی (حدود ۷٫۳ متری) با موتور دیزلی کار می‌کند و برای مأموریت‌های چندمنظوره در آب‌های آبی طراحی شده است. کورسیر قابلیت حمل تا ۱۰۰۰ پوند (حدود ۴۵۳ کیلوگرم) محموله را در برد بیش از ۱۰۰۰ مایل دریایی دارد و سرعت آن از ۳۵ گره (حدود ۶۵ کیلومتر بر ساعت) فراتر می‌رود. نیروی دریایی آمریکا در دسامبر ۲۰۲۵ قراردادی حدود ۳۹۲ میلیون دلاری برای تولید انبوه آن امضا کرد و از اواخر مارس ۲۰۲۶ از سوی Task Force 59 در منطقه خاورمیانه به‌کارگیری عملیاتی شد.

طراحی کورسیر کاملاً ماژولار و باز است. محفظه بار باز آن اجازه می‌دهد انواع محموله‌های حسگری، نظارتی، لجستیکی یا تهاجمی را به‌سرعت تعویض کند. این شناور می‌تواند به‌صورت کاملاً خودمختار یا تحت نظارت از راه دور عمل کند و از سیستم‌های ارتباطی افزونه (شامل لینک‌های ماهواره‌ای مانند استارلینک و 5G) بهره می‌برد. قابلیت‌های ادراک غیرفعال شامل دوربین‌های الکترواپتیکال و مادون‌قرمز، رادار ناوبری و حسگرهای موقعیتی است که امکان شناسایی، ردیابی و رهگیری اهداف را حتی در محیط‌های قطع ارتباط یا بدون GPS فراهم می‌کند.

از نظر عملیاتی، کورسیر برای مأموریت‌های متنوعی از جمله آگاهی از حوزه دریایی، جمع‌آوری اطلاعات، نظارت و شناسایی (ISR)، گشت‌زنی طولانی‌مدت، لویتر چندروزه (ماموریت خودران چند منظوره)، نجات پرسنل و تحویل اثرات جنبشی و غیرجنبشی طراحی شده است. در تست‌ها توانایی عملیات پیوسته بیش از ۹۲ ساعت، لویتر پنج‌روزه مداوم و حتی پشتیبانی از بیش از ۵۰ روز حضور خودمختار را نشان داده است. این شناور می‌تواند به‌تنهایی یا در قالب دسته (swarm) هماهنگ کار کند و بر سکوهای مختلف از جمله شناورهای کوچک، کشتی‌های ناوگان، ساحل یا پرتاب هوایی مستقر شود.

قابلیت تسلیح کورسیر نیز بر پایه معماری ماژولار آن استوار است. این شناور می‌تواند لانچرهای مهمات سرگردان (loitering munitions) را حمل کند و در نقش حمله یک‌طرفه (کامیکازه) با محموله‌های انفجاری مورد استفاده قرار گیرد؛ همان‌طور که در ژوئیه ۲۰۲۶ سه فروند از آن با انفجار روی هدف در بندرعباس به کار گرفته شد. همچنین امکان نصب سیستم‌های جنگ الکترونیک، حسگرهای پیشرفته هدف‌گیری یا سایر محموله‌های تهاجمی وجود دارد.

تولید کورسیر با تمرکز بر مقیاس‌پذیری بالا انجام می‌شود. شرکت سارونیک با یکپارچه‌سازی عمودی سخت‌افزار، نرم‌افزار و هوش مصنوعی، توانسته است سرعت تولید را به‌شدت افزایش دهد و تا میانه ۲۰۲۶ حداقل ۳۰۰ فروند از آن را ساخته است. نرم‌افزار خودمختاری سارونیک (از جمله پلتفرم فرماندهی و کنترل Echelon) امکان کنترل یک‌به‌چند و عملیات مشارکتی را فراهم می‌کند. این شناور در شرایط دریایی مختلف آزمایش شده و برای استفاده در مأموریت‌های پرریسک به‌عنوان پلتفرم قابل‌مصرف طراحی شده است.

استفاده عملیاتی در جنگ

نیروی دریایی ایالات متحده در چارچوب Task Force 59 سنتکام که واحد تخصصی ادغام سامانه‌های بدون سرنشین و هوش مصنوعی در عملیات دریایی ناوگان پنجم است، از شناورهای سطحی بی‌سرنشین کورسیر به‌طور عملیاتی استفاده می‌کند. این شناورها از اواخر مارس ۲۰۲۶ در منطقه مستقر شده‌اند و برای مأموریت‌های نظارتی، پشتیبانی و تهاجمی به کار گرفته می‌شوند. Task Force 59 با بهره‌گیری از این سامانه‌ها، آگاهی موقعیتی دریایی را در خلیج فارس، تنگه هرمز و دریای عمان گسترش داده و نیروهای سرنشین‌دار را از قرار گرفتن در معرض تهدیدات مستقیم، محافظت می‌کند.

یکی از برجسته‌ترین نمونه‌های کاربرد عملیاتی کورسیر، عملیات نجات خلبانان بالگرد آپاچی در ۸ ژوئن ۲۰۲۶ بود. پس از سقوط یک بالگرد تهاجمی AH-64 آپاچی ارتش آمریکا در نزدیکی سواحل عمان و تنگه هرمز، یک شناور کورسیر متعلق به Task Force 59 به محل حادثه اعزام شد. این شناور بدون سرنشین دو خلبان را از آب بیرون کشید، آن‌ها را به نقطه‌ای امن‌تر در دریا منتقل کرد و سپس امکان انتقال آن‌ها با بالگرد را فراهم ساخت. این عملیات که در کمتر از دو ساعت به انجام رسید، نخستین مورد ثبت‌شده نجات پرسنل نظامی توسط شناور سطحی بی‌سرنشین در شرایط عملیاتی واقعی نیروهای آمریکایی به شمار می‌رود.

قابلیت‌های چندمنظوره کورسیر تنها به مأموریت‌های امدادی محدود نمانده و به‌سرعت به حوزه عملیات تهاجمی نیز گسترش یافته است. در ۱۲ ژوئیه ۲۰۲۶، سنتکام برای نخستین‌بار از سه شناور کورسیر به‌عنوان پهپادهای سطحی یک‌طرفه بهره گرفت و به تأسیسات تعمیر و نگهداری زیردریایی و کشتی نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی ایران در بندرعباس حمله کرد. این شناورها به اسکله پایگاه دریایی بندرعباس برخورد کردند و به گفته سنتکام، توانایی ایران برای ادامه تهدید کشتیرانی تجاری در تنگه هرمز را کاهش دادند. این حمله، اولین کاربرد رزمی شناورهای سطحی بی‌سرنشین توسط نیروهای آمریکایی محسوب می‌شود.

آنچه در ویدیوی سنتکام درباره حمله به تأسیسات تعمیر و نگهداری زیردریایی و کشتی نیروی دریایی ارتش جمهوری اسلامی می‌بینیم، این است که حمله در زمان طلوع آفتاب (با توجه به نور موجود در تصویر از دید پهپاد و همینطور سامانه اپتیکی شناور) رخ داده و سه فروند کورسیر بدون هیچگونه درگیری وارد بندرگاه پایگاه منطقه یکم دریایی بندرعباس شده و مستقیما به تأسیسات برخورد می‌کنند.

عملیات ۱۳ ژوئیه ۲۰۲۶ در بندرعباس، نخستین باری است که برای نیروهای آمریکایی از شناورهای سطحی بدون سرنشین در نقش تهاجمی و آفندی استفاده کردند. سه فروند کورسیر با دقت بالا و بدون مواجهه با مقاومت جدی، به تأسیسات تعمیر و نگهداری شناورهای رزمی و زیردریایی پایگاه دریایی منطقه یکم حمله کرده و به نظر می‌رسد آن را از بین برده‌اند. این رویداد نه‌تنها توانایی ایران در تهدید کشتیرانی تجاری در تنگه هرمز را محدود کرد، بلکه نشان داد فناوری‌های خودمختار سطحی می‌توانند به‌سرعت از مرحله آزمایشی و پشتیبانی به مرحله اجرای عملیات رزمی واقعی عبور کنند.

شناور کورسیر با طراحی ماژولار، برد طولانی، سرعت بالا و قابلیت حمل محموله‌های متنوع، نمونه‌ای بارز از تحول در سامانه‌های بدون سرنشین دریایی است. توانایی آن در عملیات کاملاً خودمختار یا تحت کنترل از راه دور، همراه با حسگرهای پیشرفته و معماری باز برای نصب تسلیحات یا تجهیزات نظارتی، این پلتفرم را به ابزاری چندمنظوره تبدیل کرده است. سابقه موفقیت‌آمیز آن در نجات خلبانان آپاچی در خرداد ۱۴۰۵ و سپس به‌کارگیری در حمله مستقیم به بندرعباس، نشان‌دهنده انعطاف‌پذیری عملیاتی و ارزش تاکتیکی بالای این سامانه در محیط‌های پرریسک است.

به‌کارگیری کورسیر در چارچوب Task Force 59 سنتکام، آغازگر جریان جدیدی از جنگ دریایی مبتنی بر سامانه‌های بدون سرنشین و هوش مصنوعی است. این نوع عملیات برای ارتش آمریکا هزینه‌های انسانی و ریسک نیروهای سرنشین‌دار را کاهش می‌دهد و همزمان بر معادلات قدرت دریایی در مناطق حساسی همچون خلیج فارس و تنگه هرمز تاثیر می‌گذارد.