درباره کشف موی قاچاق از ایران در ارمنستان چه میدانیم؟
اگر وقت ندارید …
- این روزها خبر کشف محموله موی طبیعی قاچاق از ایران در مرز ارمنستان در شبکههای اجتماعی منتشر شده و برخی کاربران آن را به کشتهشدگان اعتراضات ۱۴۰۴ نسبت دادند.
- بررسی رسانههای ارمنستان نشان میدهد اصل خبر کشف و توقیف موی قاچاق صحت دارد، اما اعداد مطرحشده در شبکههای اجتماعی با بسیار بیشتر از واقعیت است.
- سند مستقیم یا نشانه آشکاری برای تایید یا رد این ادعا وجود ندارد که این موها متعلق به جانباختگان کشتار دیماه ۱۴۰۴ باشد.
- بررسی گزارشهای رسانهای نشان میدهد تجارت و قاچاق موی طبیعی در ایران موضوع تازهای نیست.
- گزارشهای متعدد از بازار خرید و فروش مو، صادرات آن به کشورهای همسایه و ارتباط این تجارت با مشکلات اقتصادی و فقر منتشر شده است.
در روزهای گذشته برخی از کاربران شبکههای اجتماعی، با بازنشر خبر توقیف محموله موی طبیعی قاچاق در ارمنستان که از ایران ارسال شده بود، این موضوع را به کشتهشدگان اعتراضات دیماه مرتبط دانستند. (لینک یک و دو)
در یکی از کانالهای تلگرامی تلگرامی، به نقل از رسانههای ارمنستان آمده است: «۷۵۰ دسته موی طبیعی زنان ایرانی که بهصورت قاچاق از مرز ایران و ارمنستان وارد شده بود، کشف شد.»
اما اصل موضوع چیست و آیا این خبر صحت دارد؟
بررسی رسانههای رسمی ارمنستان نشان میدهد که در روزهای اخیر، خبری مبنی بر توقیف محموله موی طبیعی قاچاق از مبدا ایران منتشر شده است.
خبرگزاری دولتی ارمنستان، «آرمِنپرِس»، در بخش فارسی خود این خبر را پوشش داده است. بر اساس گزارش این خبرگزاری و به نقل از اطلاعیه کمیته درآمدهای دولتی ارمنستان، ماموران گمرک «۱۴۳ دسته موی طبیعی به وزن ۲۶ کیلوگرم را درون بالشهای موجود در کابین راننده کشف کردند.»
در پیشینه مرتبط آمده است که «از ابتدای سال جاری میلادی تا ماه ژوئن، ۱۱ مورد واردات غیرقانونی یا پنهانی موی طبیعی کشف شده است.»
این خبرگزاری مجموع محمولههای کشفشده را ۶۲۱ دسته مو به وزن ۱۳۵.۷ کیلوگرم» اعلام کرد؛ با این حال مشخص نیست که آیا تمام این موارد در مرز ایران کشف شدهاند یا خیر.
ویدیو و تصاویر منتشرشده نیز متعلق به وبسایت کمیته درآمدهای دولتی ارمنستان است.
بنابراین، اگرچه اعداد و ارقام با ادعاهای شبکههای اجتماعی تفاوت دارد، اما اصل خبر کشف محموله قاچاق مو در مرز ارمنستان صحت دارد.
آیا این محموله با کشتهشدگان اعتراضات دیماه ۱۴۰۴ مرتبط است؟
سند مستقیم یا نشانه آشکاری برای تایید یا رد این ادعا وجود ندارد. با این حال، پیش از انتشار خبر گمرک ارمنستان، رادیویی اینترنتی به نام «رادیو آبان»، ویدیویی درباره افزایش عرضه موی طبیعی ایرانی در بازار آمریکا و ارتباط احتمالی آن با زنان کشتهشده در دیماه ۱۴۰۴ منتشر کرده بود. (لینک دو)
در این ویدیو، «مورگان فتحی»، کلاهگیسساز ساکن لسآنجلس، از افزایش گسترده عرضه موی ایرانی خبر میدهد. او با اشاره به سرکوب اعتراضات دیماه ۱۴۰۴، این فرضیه را مطرح میکند که ممکن است این موها متعلق به قربانیان باشد. او همچنین به گزارشهایی درباره اخاذی حکومت از خانوادهها برای تحویل پیکر کشتهشدگان اشاره کرده و در نهایت ویدیو را با ابراز تردید پایان میدهد.
روزنامه «جروزالم پست» نیز در گزارشی نوشت: «برخی فعالان ایرانی گمانهزنی کردهاند که این موها متعلق به معترضان کشتهشده در تظاهرات ژانویه است.»
این روزنامه در ادامه افزود که قاچاق مو در ایران پیش از این نیز یک معضل جدی بوده و فروش غیرقانونی آن را به تشدید مشکلات اقتصادی مرتبط دانست.
گزارشها درباره خرید و فروش مو در ایران و قاچاق آن به ارمنستان، ترکیه و امارات سابقهای طولانی دارد.
رسانههای داخلی طی سالهای گذشته بارها درباره تجارت موی انسان گزارش داده و آن را به فقر و ناچاری فروشندگان مرتبط دانستهاند.
خبرآنلاین در سال ۱۳۹۴ گزارشی از «بازار سیاه مو در ایران» منتشر کرد و از سولههای انباشته از مو در اطراف تهران خبر داد.
روزنامه شهروند در سال ۱۳۹۶ گزارشی از بازار خرید و فروش موی زنان منتشر کرد. ایسنا نیز در سال ۱۴۰۰ اعلام کرد که ۸۰ درصد موهای خریداریشده در آرایشگاهها به اروپا صادر میشود.
ساخت کلاه گیس و اکستنشن مو مهمترین و رایجترین مورد استفاده موهای طبیعی است.
پلتفرمهای آنلاین مانند شیپور و دیوار نیز با اختصاص بخشی به آگهیهای خرید و فروش مو، نشاندهنده رونق این تجارت هستند.
صدای آمریکا در سال ۱۴۰۰، در گزارشی تحقیقی، فروش مو را مستقیماً با نیازهای مالی فروشندگان مرتبط دانست.
خبرگزاری فرات نیز در سال گذشته، «فروش موی زنان کمدرآمد» را نشانه گسترش فقر در ایران توصیف کرد.
گزارش خبرگزاری مهر نیز ضمن اشاره به ابهامهای قانونی، زنان کمدرآمد را قربانی دلالان سودجو در بازار مو نامید.
کاهش ارزش ریال، صرفه اقتصادی صادرات موی طبیعی را افزایش داده و انگیزهای برای قاچاق به کشورهای همسایه شده است.
باشگاه خبرنگاران جوان در سال ۱۴۰۰ نوشت: «تارهای مو با قیمت دلار تاب میخورند.»
بنابراین در گزارشهایی که تا کنون منتشر شده، تا کنون شواهد قطعی درباره ارتباط تجارت مو با کشتهشدگان در ایران ارائه نشده است. ضمن اینکه مساله قاچاق و تجارت موی طبیعی مربوط به این ماهها نیست و سابقهای طولانی در بایگانی خبرها و گزارشها دارد.
آیا آماری از حجم این تجارت در دست است؟
خیر؛ آمار دقیقی وجود ندارد. اگرچه این تجارت غیرقانونی نیست، اما ماهیت چمدانی یا قاچاق آن، ارزیابی دقیق حجم بازار را ناممکن کرده است.
همچنین استفاده از کدهای گمرکی متفرقه (مانند کلاه گیس) برای صادرات، مانع از تعیین ارزش واقعی این محصول میشود.
پیچیدگی دریافت تأییدیههای بهداشتی نیز از عوامل اصلی پنهانکاری در این حوزه عنوان شده است.
