ویدیوی بابک زنجانی، ربات چینی و ادعای اولین جنگ هوش مصنوعی

این روزها در شبکه‌های اجتماعی ویدیویی از بابک زنجانی بازنشر شده که دو بخش دارد. بخش اول، او را در کنار یک «ربات هوشمند» نشان می‌دهد که همراه او راه می‌رود. بخش دوم ویدیو هم تصاویری است که به نظر می‌رسد در آن تعداد زیادی از این ربات‌ها در یک مانور نظامی در حال حرکت و شلیک‌کردن هستند.

این ویدیو پیش‌تر در تاریخ یکم ژوئن ۲۰۲۶ (۱۱ خرداد ۱۴۰۵) در حساب شخصی زنجانی در شبکه اجتماعی ایکس منتشر شد و در آن پست به کلید زدن «بزرگترین زیرساخت هوش مصنوعی» اشاره می‌کند. بابک زنجانی همچنین ادعا می‌کند که «ایران اولین جنگ هوش مصنوعی را تجربه کرده است»

یکی از حساب‌های شبکه اجتماعی اینستاگرام با بازنشر این ویدیو، از آن با عنوان «رونمایی بابک زنجانی از ربات هوشمند جنگی» یاد کرده که «تیراندازی می‌کند».

رباتی که در ویدیو می‌بینیم، چیست؟

رباتی که در ویدیوی بابک زنجانی دیده می‌شود، Unitree G1 نام دارد که ساخت شرکتی چینی Unitree است. بنابراین اینکه او، شرکت‌هایی که دارید یا حتی شرکتی دیگر در ایران چنین رباتی را طراحی یا ساخته باشد، درست نیست. ضمن اینکه این ربات، ربات جنگی نیست.

Unitree G1 که با عنوان Humanoid Agent AI Avatar معرفی شده، رباتی است که می‌تواند نقش یک «بدن فیزیکی برای عامل هوش مصنوعی» را بازی کند. به زبان ساده، ایده این است که هوش مصنوعی فقط در قالب چت‌بات یا تصویر باقی نماند، بلکه داخل یک ربات انسان‌نما قرار بگیرد؛ رباتی که می‌تواند محیط اطراف را با دوربین عمق‌سنج و لیدار (فناوری سنجش از راه دور) سه‌بعدی ببیند، صدا را از طریق میکروفون‌ها دریافت کند، حرکت کند و با دست‌های مکانیکی خود برخی کارهای فیزیکی را انجام دهد.

شرکت Unitree برای ربات G1 روی قابلیت‌هایی مثل یادگیری تقلیدی، یادگیری تقویتی، حرکت انعطاف‌پذیر، کنترل اشیا و امکان توسعه نرم‌افزاری تأکید کرده است.

این ربات حدود ۱۳۲ سانتی‌متر قد و حدود ۳۵ کیلوگرم وزن دارد و در نسخه‌های مختلف با ۲۳ تا ۴۳ درجه آزادی حرکتی عرضه می‌شود. نسخه پیشرفته‌تر G1 EDU برای پژوهش، آموزش و توسعه هوش مصنوعی طراحی شده و امکان استفاده از ماژول پردازشگر NVIDIA Jetson Orin که نوعی GPU فشرده برای پردازش‌های هوش مصنوعی است و دست سه‌انگشتی حساس به نیرو را دارد. باتری آن حدود دو ساعت دوام می‌آورد و قیمت پایه مدل G1 طبق وب‌سایت رسمی شرکت از حدود ۱۳ هزار و ۵۰۰ دلار، بدون مالیات و هزینه حمل، آغاز می‌شود.

نکته مهم این است که Unitree این ربات را به‌عنوان یک «ربات غیرنظامی» معرفی کرده و تأکید دارد کاربران نباید آن را به شکل خطرناک تغییر دهند یا در شرایط پرخطر از آن استفاده کنند. در متن رسمی شرایط استفاده نیز آمده که محصولات این شرکت نباید برای اهداف تروریستی، سلاح‌های کشتار جمعی یا مقاصد نظامی که امنیت ملی را تهدید می‌کند به‌کار گرفته شوند. بنابراین، با وجود ظاهر پیشرفته و قابلیت‌های حرکتی G1، شرکت سازنده آن را برای کاربری نظامی و امنیتی معرفی نمی‌کند و بیشتر آن را یک پلتفرم تحقیقاتی، آموزشی و توسعه‌ای برای آینده ربات‌های انسان‌نما و هوش مصنوعی می‌داند.

ادامه ویدیو؛ تصاویر جعلی هوش مصنوعی

در این ویدیو، بعد از نشان دادن ربات در کنار بابک زنجانی، تصاویری از این ربات‌ها را می‌بینیم که مسلح و در حال تیراندازی هستند. این بخش ویدیو ساخته هوش مصنوعی است.

در دنیای واقعی، از سگ‌ربات چهارپای Go2 ساخت شرکت Unitree استفاده نظامی شده و در تصاویر انتشاریافته از آن، ارتش آزادی‌بخش چین (PLA) این ربات را به یک قبضه تفنگ تهاجمی QBZ-95 مجهز کرده است.

هوش مصنوعی و جنگ

در جنگ‌های مدرن، هوش مصنوعی به‌تدریج از یک ابزار پشتیبانی و تحلیل داده، به بخشی از چرخه تصمیم‌گیری نظامی تبدیل شده است؛ یعنی ارتش‌ها از AI برای پردازش حجم عظیم تصاویر ماهواره‌ای، شنود، داده‌های پهپادی، شناسایی الگوهای رفتاری، کشف اهداف پنهان، اولویت‌بندی تهدیدها و حتی کمک به برنامه‌ریزی حملات استفاده می‌کنند. در این مدل، هوش مصنوعی معمولاً جایگزین فرمانده انسانی نمی‌شود، اما سرعت شناسایی و تولید هدف را به‌شدت افزایش می‌دهد و همین موضوع باعث شده جنگ‌های جدید، به‌خصوص در اوکراین و خاورمیانه، وارد مرحله‌ای شوند که داده، الگوریتم و تحلیل ماشینی به اندازه پهپاد، موشک و جنگنده اهمیت پیدا کنند.

بر همین اساس، جنگ اخیر غزه را می‌توان یکی از اولین نمونه‌های جدی در تاریخ معاصر دانست که در آن هوش مصنوعی نه فقط برای پشتیبانی لجستیکی یا تحلیل اطلاعات، بلکه برای کمک به چرخه هدف‌یابی، تولید بانک اهداف و پشتیبانی از عملیات‌های نظامی توسط نیروهای دفاعی اسرائیل (IDF) به‌کار گرفته شد. البته IDF تأکید کرده که این سامانه‌ها جایگزین تصمیم انسانی نیستند و نقش آن‌ها بیشتر در قالب ابزار تصمیم‌یار تعریف می‌شود؛ اما واقعیت این است که استفاده از AI در چنین مقیاسی، جنگ غزه را به یکی از مهم‌ترین نمونه‌های ورود هوش مصنوعی به میدان نبرد مدرن تبدیل کرده است.

در ادامه، در جنگ اخیر آمریکا، اسرائیل و جمهوری اسلامی ایران نیز هوش مصنوعی نقش پررنگی پیدا کرد. در بخش آمریکایی، فرمانده سنتکام تأیید کرد که نیروهای آمریکا از ابزارهای پیشرفته هوش مصنوعی برای پردازش سریع حجم بزرگی از داده‌ها و کمک به تصمیم‌گیری فرماندهان استفاده کرده‌اند؛ هرچند تأکید شده که تصمیم نهایی درباره شلیک یا عدم شلیک همچنان با انسان است. در بخش اسرائیلی جنگ نیز گزارش آسوشیتدپرس حکایت از آن دارد که عملیات علیه ایران با ترکیبی از جاسوسی انسانی، پهپادهای از پیش منتقل‌شده به داخل ایران و فناوری‌های هوش مصنوعی برای تحلیل داده‌ها و انتخاب اهداف همراه بوده است.

تفاوت مهم این است که آمریکا و اسرائیل از هوش مصنوعی عمدتاً در حوزه نظامی، اطلاعاتی و عملیاتی استفاده کردند؛ یعنی برای تحلیل داده، شناسایی هدف، اولویت‌بندی حملات و کوتاه کردن فاصله میان کشف هدف تا اجرای عملیات. در مقابل، جمهوری اسلامی ایران بیشتر از هوش مصنوعی در حوزه جنگ روایت‌ها، عملیات روانی و تولید محتوای تبلیغاتی استفاده کرد؛ از جمله تولید تصاویر و ویدیوهای ساختگی، محتوای طنز و تبلیغات ضدآمریکایی و ضداسرائیلی و انتشار گسترده آن‌ها در شبکه‌های اجتماعی. به همین دلیل، این جنگ فقط یک نبرد موشکی و هوایی نبود، بلکه نمونه‌ای از جنگ جدیدی بود که در آن یک طرف از AI برای تقویت عملیات نظامی و طرف دیگر از AI برای اثرگذاری بر افکار عمومی و جنگ تبلیغاتی استفاده می‌کرد.

نتیجه‌گیری

ویدیوی بابک زنجانی را نمی‌توان نشانه‌ای از وجود یک «ربات تیرانداز» یا سامانه نظامی دانست. ربات دیده‌شده در این ویدیو، Unitree G1 است؛ یک ربات انسان‌نمای چینی که شرکت سازنده آن را به‌عنوان پلتفرمی تحقیقاتی، آموزشی و توسعه‌ای معرفی کرده، نه ابزار نظامی یا امنیتی. بنابراین ادعای مطرح‌شده در برخی صفحات شبکه‌های اجتماعی درباره ماهیت رزمی این ربات، بر اساس شواهد موجود «نادرست» است.

از سوی دیگر، ادعای «اولین جنگ هوش مصنوعی» نیز «نادرست» است. هوش مصنوعی پیش‌تر در جنگ‌ها و عملیات‌های مختلف استفاده شده، اما جنگ غزه و سپس جنگ اخیر آمریکا و اسرائیل علیه جمهوری اسلامی ایران از مهم‌ترین نمونه‌های ورود گسترده AI به چرخه هدف‌یابی، تحلیل داده، عملیات نظامی و جنگ روایت‌ها محسوب می‌شوند. پس جمع‌بندی دقیق‌تر این است که با یک روند جدی و رو به گسترش در جنگ‌های معاصر روبه‌رو هستیم، نه لزوماً اولین نمونه استفاده از هوش مصنوعی در جنگ.

بنابراین فکت‌نامه به ادعای کاربری نظامی این ربات و همچنین این ادعا که «ایران اولین جنگ هوش مصنوعی را تجربه کرده» نشان «نادرست» می‌دهد.