روایت گمراه‌کننده یک نماینده مجلس از اشغال اراضی ایران در زمان جنگ ایران و عراق

اگر وقت ندارید …

علی خضریان، نماینده مجلس می‌گوید ایران در طی هشت سال جنگ ایران و عراق، هیچ زمینی را از دست نداد.
این روایتی گمراه‌کننده از واقعیت است. بله ایران دست‌اخر زمینی را از دست نداد، اما ماجرا به این شکل که روایت شده نبوده است.
در زمان پایان جنگ و پذیرش قطع‌نامه ۵۹۸، حدود ۲۶۰۰ کیلومتر از اراضی ایران در اشغال عراق بود.
این اشغال تا دو سال و یک ماه بعد هم ادامه داشت، تا اینکه صدام‌ در آستانه حمله به کویت، سرزمین‌های اشغال‌شده را به ایران بازگرداند.
در اسناد دولتی جمهوری اسلامی ایران و به نقل از مقامات بارها به موضوع عدم بازگرداندن مناطق اشغالی و کارشکنی عراق در ارتباط با مبادلات اسرا تا پیش از وقوع جنگ کویت اشاره شده است.

علی خضریان، نماینده تهران در مجلس در مصاحبه‌ای با شبکه سوم تلویزیون دولتی ایران که در صفحه کاربری شخصی خود در شبکه اجتماعی اکس (توییتر) منتشر شده، مدعی شد که ایران در طی هشت سال جنگ ایران و عراق، هیچ زمینی را از دست نداده و کشوری نیست که طی ۹۰ دقیقه کل کشورش را به عراق باخته باشد (اشاره به فتح سریع کویت به دست عراق در سال ۱۹۹۰):

آیا پس از پایان جنگ ۸ ساله ایران و عراق، جمهوری اسلامی، هیچ زمین را از خاک ایران از دست نداده‌بود؟

دوره دو ساله میان پذیرش قطعنامه ۵۹۸ (تیر ۱۳۶۷) تا حمله عراق به کویت (مرداد ۱۳۶۹)، یکی از دوره‌های پر تنش «نه جنگ، نه صلح» بین دو کشور بود. در این مدت، رژیم بعث عراق با وجود پذیرش قطعنامه، از ۲۶۶۳ کیلومتر مربع از اراضی اشغالی ایران عقب‌نشینی نمی‌کرد و آزادی اسرا را به بهانه‌های مختلف (مانند ادعای حاکمیت مطلق بر اروندرود) به تعویق می‌انداخت.

در این دوره دو ساله، مقامات جمهوری اسلامی بارها در سخنرانی‌ها و خطبه‌های نماز جمعه به کارشکنی‌های عراق و اشغال بخشی از خاک ایران اشاره کردند:

اکبر هاشمی رفسنجانی (رئیس‌جمهور و جانشین فرمانده کل قوا):

هاشمی رفسنجانی در خطبه‌های نماز جمعه سال ۱۳۶۸ و در دیدارهای دیپلماتیک بارها تاکید کرد که عراق با تکیه بر اروندرود مذاکرات را قفل کرده است. او در نامه های دو جانبه به صدام (که بعدها در کتاب نامه‌های دوازده‌گانه منتشر شد) نوشت:

«عقب‌نشینی تا مرزهای شناخته شده بین‌المللی بر اساس عهدنامه ۱۹۷۵ الجزایر و تبادل اسرا، گام‌های اولیه و غیرقابل مذاکره هستند و بدون انجام آن‌ها صلحی پایدار شکل نخواهد گرفت.»

(منبع: کتاب «نامه‌های دوازده‌گانه؛ مکاتبات رؤسای جمهور ایران و عراق»، مرکز اسناد و تحقیقات دفاع مقدس)

علی‌اکبر ولایتی (وزیر امور خارجه وقت):

ولایتی که سرپرستی تیم مذاکره‌کننده ایران در ژنو و نیویورک را بر عهده داشت، در گزارش‌های خود به شورای عالی امنیت ملی و مصاحبه‌های آن دوران بیان می‌کرد:

«عراق با تفسیر به رأی بندهای قطعنامه ۵۹۸، آزادی اسرا را به مسئله اروندرود گره زده و همچنان بخش‌هایی از نوار مرزی و ارتفاعات سوق‌الجیشی ما را در اشغال دارد تا در مذاکرات امتیازگیری کند.»

(منبع: صورت‌جلسات مذاکرات صلح ژنو، بازنشر در کتاب «تاریخ سیاسی جنگ تحمیلی»، وزارت امور خارجه)

عراق چه زمانی از خاک ایران به طور کامل خارج شد؟

صدام حسین پس از اشغال کویت، در تاریخ ۲۳ مرداد ۱۳۶۹ (۱۴ اوت ۱۹۹۰) ششمین و آخرین نامه خود را به تهران فرستاد. او که خود را در آستانه جنگ با ائتلاف بین‌المللی می‌دید، صراحتا شکست خود در اهداف جنگ ۸ ساله را پذیرفت.

متن نامه صدام به هاشمی رفسنجانی (۲۳ مرداد ۱۳۶۹):

«جناب آقای علی‌اکبر هاشمی رفسنجانی، رئیس‌جمهوری محترم اسلامی ایران... با این تصمیم ما، دیگر همه‌چیز روشن شده و بدین ترتیب همه آنچه را که می‌خواستید و بر آن تکیه می‌کردید، تحقق می‌یابد... و ما آغازگر این اقدام خواهیم بود و از روز جمعه ۲۶ مرداد ۱۳۶۹ به آن مبادرت خواهیم کرد [عقب‌نشینی و آزادی اسرا]»

(منبع: روزنامه‌های کثیرالانتشار وقت ایران مانند اطلاعات و کیهان، مورخ ۲۴ مرداد ۱۳۶۹)

پس از دریافت این نامه و آغاز عقب‌نشینی عراق و آزادی اسرا، مقامات جمهوری اسلامی این اتفاق را پیروزی نهایی ایران در دفاع مقدس نامیدند.

پاسخ رسمی اکبر هاشمی رفسنجانی به صدام (۲۷ مرداد ۱۳۶۹):

«اعلام پذیرش مجدد معاهده ۱۹۷۵ از سوی شما، راه اجرای قطعنامه و حل اختلاف در چارچوب قطعنامه ۵۹۸ و تبدیل آتش‌بس موجود به صلح دائم و پایدار را هموار ساخت. شروع عقب‌نشینی نیروهای شما از اراضی اشغالی ایران را دلیل صداقت و جدی بودن شما در راه صلح به حساب می‌آوریم.»

موضع سید علی خامنه‌ای (رهبر سابق جمهوری اسلامی):

در سخنرانی‌های خود در اواخر مرداد و شهریور ۱۳۶۹، بازگشت اسرا و عقب‌نشینی عراق را «تسلیمِ حقانیت ایران شدنِ دشمن» توصیف کرد:

«دشمنی که هشت سال با تمام قوا حمایت شد تا قرارداد الجزایر را لغو کند و خوزستان را بگیرد، امروز در شرایطی قرار گرفته که خودش داوطلبانه اعتراف می‌کند که به مرزهای بین‌المللی عقب‌نشینی می‌کند و اسرای ما را آزاد می‌سازد. این ثمره استقامت ملت است.»

(منبع: بیانات در دیدار با قشرهای مختلف مردم و آزادگان، سایت خامنه‌ای، مرداد ۱۳۶۹)

دیگر تحلیل های مقامات نظامی جمهوری اسلامی (سردار یحیی رحیم‌صفوی):

مشاور عالی فرماندهی کل قوای جمهوری اسلامی در تحلیل این رویداد سال‌ها بعد بیان کرد:

«صدام در آستانه حمله به کویت پی برد که تحمل دو جبهه جنگ را ندارد. او در آخرین نامه‌اش تمام شروط ایران را امضا کرد؛ یعنی اروندرود مرز مشترک شد، اراضی اشغالی را پس داد و اسرا آزاد شدند. این یعنی پیروزی مطلق نظامی و سیاسی ایران در جنگ.»

با این اوصاف روشن است، آقای خضریان روایتی ناقص از از واقعیت ارائه می‌دهد و اشاره نمی‌کند که ۲۶۰۰ کیلومتر از اراضی ایران در پذیرش قطع‌نامه ۵۹۸ در اختیار عراق بود و تا دو سال بعد و زمانی که صدام در آستانه حمله به کویت تصمیم گرفت، این اراضی اشغال‌شده در اختیار عراق بود. به همین دلیل فکت‌نامه به آن نشان «گمراه‌کننده» می‌دهد.