عکس شناور قادر ۱۱۰ به شکل دلفین، ساختگی است

همزمان با ادامه تنش‌ها میان آمریکا و ایران در تنگه هرمز، برخی رسانه‌ها مانند وال‌استریت ژورنال و نیویورک پست در گزارش‌هایی به مساله «امکان» استفاده نیروهای نظامی جمهوری اسلامی از «دلفین‌های مجهز به مواد منفجره» برای مقابله با ناوهای آمریکایی اشاره کرده‌اند.

وال‌استریت ژورنال در گزارش خود می‌نویسد: «مقام‌های ایرانی گفته‌اند تهران ممکن است برای حمله به ناوهای جنگی آمریکا از سلاح‌هایی استفاده کند که پیش‌تر به کار نگرفته بود؛ از زیردریایی‌ها گرفته تا دلفین‌های حامل مین. سپاه پاسداران انقلاب اسلامی نیز تهدید کرده است که با قطع کابل‌های مخابراتی در تنگه هرمز، سطح تنش را افزایش خواهد داد؛ اقدامی که می‌تواند ترافیک اینترنت در سراسر جهان را مختل کند.»

همزمان با انتشار این گزارش‌ها و طرح گمانه‌ها، موجی از تصاویر دستکاری‌شده یا ساخته‌شده با هوش مصنوعی در شبکه‌های اجتماعی بازنشر می‌شود که ادعا می‌شود مربوط به تجهیزات نظامی نیروهای نظامی جمهوری اسلامی است.

مثلا این حساب کاربری مدعیست این عکس مربوط به مراسم رونمایی از شناور قادر ۱۱۰ است که در ظاهر نوعی شهپاد انتحاری به نظر می‌رسد:

آیا شناور قادر ۱۱۰ واقعی‌ است؟

خیر. بررسی اخبار نشان می‌دهد در گذشته هرگز چنین وسیله‌ای در هیچ نمایشگاهی از طرف سپاه یا هیچ بخش نظامی دیگری در جمهوری اسلامی ایران نمایش داده نشده‌است. با توجه به اینکه روی بنر نوشته شده «رونمایی از جدیدترین دستاوردهای سپاه پاسداران، مرداد ۱۴۰۲» تحقیق این موضوع نیز بسیار ساده‌تر است. با جستجوی عبارات مرتبط با بنر می‌توان دریافت که هیچگونه مراسمی با این مضمون در تاریخ مرداد ۱۴۰۲ انجام نشده و تصاویر مشابهی در این زمینه نیز وجود ندارد.

در گزارش‌های مرداد ۱۴۰۲ می‌توان گزارش تصویری رسانه‌ها را درباره رونمایی از موشک «قدیر» مرور کرد؛ موشکی که هیچ ارتباطی با آنچه به عنوان «موشک دلفینی» منتشر شده، ندارد.

اما به جز این مساله، نشانه‌های واضحی در تصویر وجود دارد که نشان می‌دهد چنین ادعایی نادرست است و عکس، ساختگی است.

مثلا اینکه هیچ سیستم پیشرانه‌ای رو این مدل وجود ندارد یا اینکه بخشی از پایه‌ای که این وسیله روی آن قرار گرفته، حالتی غیرعادی دارد. در دیگر عکس‌ها نیز زائده‌ای پایین قسمت آن دیده می‌شود که توضیحی برای آن وجود ندارد.

به جز این موارد، لوگوها، نوشته‌ها و پرچم سپاه پاسداران نیز الگوی ادیت ناقص و اشتباهی دارد؛ نشانه‌ای واضح از ساختگی بودن عکس و کمک‌گرفتن از هوش مصنوعی برای تولید آن.

شهپادهای زیرآبی نظامی بیومیمتیک چیست؟

شهپاد (شناور هدایت پذیر از دور) زیرآبی نظامی بیومیمتیک، نمونه‌ای پیشرفته از فناوری‌های الهام‌گرفته از طبیعت هستند که با تقلید از شکل و حرکات آبزیان مانند ماهی‌ها، سفره‌ماهی‌ها و کوسه‌ها ساخته می‌شوند. این ربات‌ها به جای پروانه‌های سنتی که نویز آکوستیک و امواج زیادی ایجاد می‌کنند، از حرکت دم یا باله‌های flapping و oscillating بهره می‌برند. نتیجه آن پنهان‌کاری بصری و صوتی بالا، کارایی انرژی بیشتر، مانورپذیری برتر در آب‌های کم‌عمق، رودخانه‌ای و بنادر، و کاهش احتمال تشخیص توسط سونار دشمن است. این طراحی‌ها عمدتاً برای ماموریت‌های شناسایی (ISR)، نظارت طولانی‌مدت، جمع‌آوری اطلاعات و عملیات دریایی مخفی به کار می‌روند و ایمنی نیروهای انسانی را افزایش می‌دهند.

یکی از نمونه‌های موفق، شهپاد زیرآبی GhostSwimmer ساخته‌شده توسط شرکت Boston Engineering برای نیروی دریایی ایالات متحده است. این ربات حدود ۱/۵ متر طول دارد، شبیه ماهی تن (و از دور شبیه کوسه) است و با نوسان طبیعی دم حرکت می‌کند. تست‌های عملی آن از سال ۲۰۱۴ موفقیت‌آمیز بوده و نشان داده که بی‌صدا و کارآمدتر از شهپادهای سنتی عمل می‌کند.

مانتا ری (Manta Ray)، ساخت شرکت Northrop Grumman تحت برنامه DARPA، با الهام از سفره‌ماهی ساخته شده است. این شهپاد زیرآبی برای حرکت به جای اتکا به پیشرانه‌های سنتی، از پیشرانه ماژولار بهره برده و علاوه بر موتور الکتریکی مجهز به سیستم حرکتی متکی بر پمپاژ آب است. این سیستم حرکتی با پمپ کردن آب دریا داخل و خارج از مخزن‌های داخلی خود، وزن ربات را تغییر می‌دهد؛ با سنگین شدن به عمق بیشتری می رود و با سبک شدن بالا می‌آید و شکل بال‌مانند آن باعث می‌شود در حین نزول و صعود به سمت جلو حرکت کرده و با مصرف انرژی بسیار کم، مسافت‌های طولانی را طی کند.

درباره دلفین‌های نظامی چه می‌دانیم؟

استفاده نظامی از دلفین‌های واقعی نیز یکی دیگر از موضوعاتی است که باید درباره آن بیشتر بدانیم.

مثلا در طول درگیری‌های حماس و اسرائیل، ادعاهایی در این زمینه منتشر شد که هیچگاه برای اثبات آن، تصویری ارائه نشد.

از سال ۱۹۵۹ در آمریکا، نیروی دریایی ایالات متحده برنامه‌ای به نام Marine Mammal Program را آغاز کرد که در آن دلفین‌های پوزه‌بطری (Bottlenose dolphins) را برای اهداف عملیاتی آموزشی و نظامی تربیت می‌کند. این آزمایش‌ها ابتدا با هدف مطالعه هیدرودینامیک و سرعت شنا برای بهبود طراحی اژدرها شروع شد، اما به سرعت به استفاده عملی از سونار طبیعی و هوش بالای دلفین‌ها برای تشخیص مین‌های دریایی، شناسایی غواصان دشمن، محافظت از بندرها و کشتی‌ها و بازیابی اشیاء زیرآبی گسترش یافت.

دلفین‌ها در جنگ ویتنام، جنگ خلیج فارس و عملیات عراق در سال ۲۰۰۳ به کار گرفته شدند. مثلا در بندر ام‌القصر بیش از ۱۰۰ مین را شناسایی کردند. این برنامه که امروزه در سن‌دیگو کالیفرنیا مستقر است، همچنان فعال بوده و دلفین‌ها را به عنوان همکاران مؤثر انسان در محیط‌های پیچیده زیرآبی به کار می‌گیرد؛ هرچند با پیشرفت فناوری‌های بدون سرنشین، برخی ماموریت‌ها در حال انتقال به ربات‌ها هستند.

در شوروی سابق/روسیه کنونی از دهه ۱۹۶۰ برنامه‌ای برای آموزش دلفین‌ها و سایر پستانداران دریایی به منظور اهداف نظامی در پایگاه کازاچیا بوختا نزدیک سواستوپول در دریای سیاه راه‌اندازی کرد. این برنامه مشابه ایالات متحده، ابتدا برای تحقیقات سونار طبیعی و قابلیت‌های زیرآبی دلفین‌ها آغاز شد، اما به کاربردهای عملیاتی مانند تشخیص غواصان دشمن، محافظت از بنادر و کشتی‌ها در برابر خرابکاری و شناسایی مین گسترش یافت. پس از فروپاشی شوروی، برنامه به اوکراین منتقل اما با الحاق کریمه در ۲۰۱۴ توسط روسیه احیا شد. از آغاز حمله تمام‌عیار به اوکراین در فوریه ۲۰۲۲، تصاویر ماهواره‌ای نشان داد که قفس‌های دلفین‌های آموزش‌دیده در ورودی بندر سواستوپول و پایگاه‌های دیگر مستقر شده‌اند تا از حملات غواصان اوکراینی جلوگیری کنند. تعداد این قفس‌ها در سال ۲۰۲۳ تقریبا دو برابر شد.

با این توضیحات، فکت‌نامه با کنارهم گذاشتن شواهد بصری در تصویر و ماهیت شهپادهای زیرسطحی و نمونه‌های تولید شده یا دلفین‌های واقعی نظامی، به تصویر منتشر شده با نام «شناور قادر ۱۱۰» نشان «شاخ‌دار» می‌دهد زیرا این تصویر ساختگی است.