یک تصمیم جنجالی؛ درباره خروج امارات از اوپک چه می‌دانیم؟

همزمان با افزایش قیمت جهانی نفت، خبر خروج امارات متحده عربی از سازمان اوپک و اوپک پلاس توجه رسانه‌ها و فعالان حوزه انرژی را در پی داشت.

سهيل مزروعی، وزیر انرژی امارات روز سه‌شنبه، هشتم اردیبهشت ۱۴۰۴، اعلام کرد: «کشورش تصمیم گرفته است از اوپک و اوپک پلاس خارج شود.»

مزروعی به خبرگزاری رویترز گفته، این تصمیم پس از بررسی دقیق راهبردی در حوزه انرژی و بخش نفت و سایر بخش‌ها اتخاذ شده است.

امارات متحده عربی روز ۱۱ اردیبهشت از سازمان کشورهای صادرکننده نفت، اوپک و همچنین مجموعه اوپک پلاس، خارج شد.

در این مطلب به چند سوال اصلی در این باره پاسخ می‌دهیم؛ درباره تاریخچه، آنچه رخ داده و تاثیرات این تصمیم بر آینده بازار انرژی.

آیا خروج امارات از سازمان کشورهای صادرکننده نفت، اوپک یکباره و ناگهانی اتفاق افتاده است؟

خیر، با اینکه رسانه‌ها این تصمیم را ناگهانی یا «شوک بزرگ» توصیف کرده‌اند، اما امارات دست‌کم از سال ۲۰۱۹ میلادی همزمان با خروج قطر از این سازمان به طور رسمی خروج از اوپک را مطالعه کرده و به آن فکر کرده است، در این سال‌ها رسانه‌ها در مقاطعی از احتمال خروج این کشور از اوپک خبر داده بودند.

آیا این برای نخستین بار است که یکی از کشورهای عضو اوپک از آن جدا می‌شوند؟

خیر. پیش از این به تناوب چند کشور عضو سازمان کشورهای صادرکننده نفت، اوپک عضویت خود را خاتمه داده یا آن را به حالت تعلیق درآورده‌اند.

تا پیش از امارات، قطر، مهم‌ترین کشور عضو اوپک بوده که به عضویت خود در سال ۲۰۱۹ میلادی خاتمه داد.

اندونزی عضویت خود را در ژانویه ۲۰۰۹ به حالت تعلیق درآورد. این کشور عضویت خود در اوپک را در ژانویه ۲۰۱۶ دوباره فعال کرد، اما تصمیم گرفت آن را در نوامبر ۲۰۱۶ دوباره به حالت تعلیق درآورد.

اکوادور هم عضویت در اوپک را در دسامبر ۱۹۹۲ به حالت تعلیق درآورد. این کشور در اکتبر ۲۰۰۷ به اوپک بازگشت اما تصمیم گرفت عضویت خود را از اول ژانویه ۲۰۲۰ میلادی لغو کند.

دیگر عضو اوپک که عضویت خود را در ژانویه ۲۰۲۴ لغو کرد، کشور آنگولا ست.

گابن هم در ژانویه ۱۹۹۵ به عضویت در سازمان کشورهای صادرکننده نفت، اوپک خاتمه داد اما در ژوئیه ۲۰۱۶ دوباره به آن پیوست.

به رغم آنکه لغو یا تعلیق عضویت در میان اعضای اوپک سابقه دارد، اما احتمالا مهم‌ترین و پرسروصداترین لغو عضویت در تاریخ این سازمان تاکنون با توجه به جایگاه و اهمیت، مربوط به امارات باشد.

امارات در اوپک چه جایگاهی دارد؟

امارات هفت سال پس از تاسیس اوپک در سال ۱۹۶۷ به عنوان نهمین کشور نفتی به این سازمان پیوست.

جالب آنکه پیوستن امارات به اوپک از طریق امارت ابوظبی انجام شد چرا که این عضویت چهار سال پیش از اعلام تاسیس کشوری به نام امارات متحده عربی اتفاق افتاد.

بر اساس گزارش رسمی اوپک در سال ۲۰۲۴ میلادی، امارات با میانگین تولید بیش از ۲.۹ میلیون بشکه در روز، پس از عربستان سعودی و عراق سومین کشور تولیدکننده بزرگ نفت در این سازمان بود.

اداره اطلاعات انرژی آمریکا در گزارشی میزان تولید نفت این کشور در ماه فوریه سال ۲۰۲۶ را حدود روزانه ۳.۶ میلیون بشکه برآورد کرده است.

میزان اثبات شده ذخایر نفت این کشور ۱۱۳ میلیارد بشکه ارزیابی می‌شود که با این میزان در جایگاه ششمین کشور جهان با بیشترین میزان ذخایر نفت، قرار می‌گیرد.

چه دلیلی برای این تصمیم اعلام شده است؟

سهيل مزروعی، وزیر انرژی امارات در گفت‌وگو با رویترز، تصمیم خروج از اوپک را یک تصمیم حاکمیتی و ملی بر اساس چشم‌انداز راهبردی و اقتصادی بلندمدت توصیف کرده که به گفته او به امارات امکان می‌دهد که برای نیازهای آینده جهان در زمینه نفت خام، گاز و محصولات پتروشیمی با انعطاف بیشتری با شرکا و هم‌پیمانانش همکاری کند.

در بیانیه رسمی دولت امارات متحده عربی نیز تاکید شده بود که این تصمیم پس از بررسی «ظرفیت (تولید) فعلی و آینده امارات متحده عربی و بر اساس منافع ملی» این کشور اتخاذ شده است.

این جملات به این معنی است که امارات تمایلی ندارد ظرفیت تولید اضافی و سرمایه‌گذاری‌های انجام شده را معطل سهمیه‌بندی‌های اوپک و اعمال محدودیت‌های این سازمان کند.

بر اساس گزارش‌ها، سهمیه‌های اوپک تولید این کشور را بین ۳ تا ۳.۵ میلیون بشکه در روز محدود می‌کرد. در حالی که ظرفیت تولید امارات بالای ۴ میلیون بشکه است.

ضمن آنکه شرکت ملی نفت ابوظبی، ادنوک در تلاش است تا سال ۲۰۲۷ این ظرفیت تولید را به ۵ میلیون بشکه در روز برساند.

بالاگرفتن تنش‌های امارات با عربستان سعودی در سال‌های اخیر بر سر موضوعات و مسائل مختلف از دیگر دلایل خروج این کشور از اوپک و اوپک پلاس معرفی شده است.

اندیشکده آمریکایی شورای روابط خارجی در یادداشتی به این اختلاف‌ها و اثر آن بر این تصمیم اشاره کرد و نوشت: «جنگ، درگیری در یمن و فروپاشی همکاری با ریاض، به آنها دلیل کافی برای اقدام داد.»

و این هدف با سهمیه‌هایی که بر اساس دیدگاه شخص دیگری از بازار ساخته شده‌اند، به سختی قابل تطبیق است.

در این یادداشت تصریح شده که رهبری امارات بر این باور است: «تصمیم‌گیری در اوپک، که از نظر تاریخی عربستان سعودی را در موقعیت ممتازی قرار داده است، به منافع اقتصادی ابوظبی خدمت نکرده است.»

وب سایت تخصصی اویل پرایس هم در گزارشی نوشت: «جنگ در یمن هر آنچه از صبر دیپلماتیک [امارات در برابر عربستان] باقی مانده بود را شکست.»

در این گزارش به توقیف یک محموله سلاح غیرمجاز مرتبط با امارات متحده عربی از سوی سعودی‌ها اشاره شده که به مقصد جنوب یمن بارگیری شده بود.

موسسه سیاست عمومی بیکر وابسته به دانشگاه رایس تگزاس هم حدود ۳ سال قبل در مطلبی از احتمال خروج امارات از اوپک در پی تیرگی روابط این کشور با عربستان و نقش رهبری سعودی‌‌ها در اوپک و اوپک‌پلاس اشاره کرده بود که منافع امارات را حداکثر نمی‌کرد.

در این تحلیل آمده: «امارات متحده عربی در سال‌های اخیر، به‌ویژه از زمانی که روسیه در سال ۲۰۱۶ در کنار عربستان سعودی در گروه اوپک پلاس به نقش رهبری دست یافت، نارضایتی فزاینده‌ای از اقدامات اوپک نشان داده است.» در عین حال این تحلیل موسسه بیکر، به نزدیکی روابط امارات و ایالات متحده در سال‌های اخیر نیز توجه ویژه‌ای داشت.

این تصمیم چه تاثیری بر میزان تولید نفت امارات بر جای خواهد گذاشت؟

با توجه به اینکه منطقه خلیج فارس درگیر جنگ است و آبراهه تنگه هرمز مسدود مانده است، در کوتاه مدت آزاد شدن امارات از قید و بندهای سهمیه‌بندی اوپک نمی‌تواند میزان تولید و فروش و صادرات نفت این کشور را بهبود ببخشد، چراکه امارات در حال حاضر حتی نمی‌تواند در سطح سهمیه‌های تعیین شده اوپک صادرات داشته باشد.

در واقع در این مقطع، خروج از اوپک، تنها ظرفیت تولید امارات متحده عربی را روی کاغذ آزاد می‌کند.

با این حال با توجه به تکمیل سرمایه‌گذاری‌های امارات در حوزه افزایش سطح تولید و همچنین ساخت خط‌ لوله‌های جدید با هدف دور زدن تنگه هرمز و انتقال و صادرات نفت از مسیرهای جدید، در افقی دورتر پیش‌بینی می‌شودسالانه بیش از ۵۰ میلیارد دلار درآمد اضافی برای این کشور به همراه داشته باشد.

خروج امارات از اوپک تا چه اندازه برای این سازمان و بازار جهانی نفت اهمیت دارد؟

واقعیت آن است که اوپک به رغم آنکه با در اختیار داشتن ۴۰ درصد از تولید نفت جهان همچنان نقشی کلیدی در بازار نفت دارد اما به دلایل مختلفی این سازمان اهمیت پیشین در بازار جهانی نفت را از دست داده است.

خروج قطر و اندونزی از این سازمان، رعایت نکردن اعضا از سهمیه‌بندی‌ها و قواعد اعلام شده سازمان و حذف اجباری ایران از بازار رسمی نفت جهان، اوپک را با چالش‌های فراوانی همراه کرده است.

با این حال عربستان و روسیه می‌کوشند تا اتحاد بین اعضای اوپک و اوپک پلاس را برای سیاست‌گذاری منسجم و اثرگذاری بر بازار حفظ کنند.

از این منظر، نگرانی عمده پس از خروج امارات، خدشه بر اعتبار اوپک و پیروی دیگر اعضا از امارات برای خروج از این سازمان است.