ادعای نادرست افزایش بارندگی با نابودی رادارهای آمریکایی اطراف ایران

در روزهای اخیر و در پی بارندگی‌های پی‌درپی در بسیاری از شهرهای ایران، در شبکه‌های اجتماعی ادعایی مطرح شده که «نابود کردن رادارهای آمریکایی در کشورهای اطراف ایران» خشکسالی تحمیلی به ایران را از بین برده و بارندگی‌ها از سر گرفته شده‌اند (لینک ۱، لینک ۲). این ادعا حتی در خبرگزاری‌هایی مانند فارس تکرار شد.

در این خبرها ادعا شده است:

« آمریکا به ایجاد خشکسالی عمدی در ایران اعتراف کرد. ۱۸ عدد از رادارهایی را که ایران در منطقه نابود کرده است، تنها رادارهای نظامی موشکی و ضدهوایی نبودند بلکه، برخی از آنها رادارهای موسوم به هواشناسی برای دور کردن ابرهای بارانی در منطقه جغرافیایی ایران بودند. بعد از هدف قرار دادن و تخریب کامل این رادارخانه ها که در اربیل عراق و امارات عربی بوده فضا رو برای ورود ابرهای باران زا و هوای مطلوب به ایران باز کردند!

یعنی از سال ۸۰ که حدود ۲۵ سال است در ایران باران کم می بارید و برفی نمی بارید و خشکسالی بود در اصل اثر مغناطیسی و سیستم (هارپ) دشمن با مردم عزیز ایران بوده و جنگ آب و غذا و جنگ بیولوژیکی، قحطی درست کرده بودند».

این‌ ادعاها بی‌اساس و نادرست است و تغییرات جوی بسیار پیچیده‌تر از آن است که «رادارهای مشاهده‌ای» بتوانند بر آن تاثیر بگذارند.

آیا افزایش میزان بارندگی در سال زراعی جاری بی‌سابقه است؟

معاون وزیر جهاد کشاورزی گفته است که بارش‌های اخیر نسبت به میزان متوسط بارش‌های ۵۰ سال گذشته در مدت مشابه روندی افزایشی داشته است. بنا به گفته او کل بارش کشور در سال زراعی گذشته (۱۴۰۴-۱۴۰۳) حدود ۱۴۰ میلیمتر بود اما تاکنون بارندگی‌های سال زراعی جدید ۱۷۵ میلیمتر بوده که از میزان کل بارش کشور در سال زراعی گذشته بیشتر است.

سازمان هواشناسی هم ادامه روند بارش‌ها در ده استان کشور را پیش‌بینی کرده است، البته در اسفند ماه ۱۴۰۴ هم پیش‌بینی بارش و تغییر دما در فروردین ۱۴۰۵ مطرح شده بود.

با این حال میزان بارندگی در سال جاری اتفاقی نادر و غیر طبیعی نیست. پیش از هم در سال‌های گذشته بارندگی‌های بالا ثبت شده است. برای مثال در سال زراعی ۱۳۹۷ ـ ۱۳۹۸ میزان بارندگی بسیار بالا بود. ارتفاع کل ریزش‌های جوی تا ۱۴ فروردین سال آبی ۹۸ بیش از ۲۷۸ میلیمتر رسید؛ یعنی به مراتب بیش از بارندگی امسال.

ایران چه رادارهایی در منطقه را در جنگ ۴۰ روزه هدف قرار داد؟

بر اساس ادعای مطرح شده در این خبرها، رادارهای «موسوم به هواشناسی» که هدف حمله موشکی جمهوری اسلامی ایران قرار گرفته‌اند عامل خشکسالی بوده‌اند در حالی که هیچ گزارشی از تخریب رادارهای هواشناسی در حملات جمهوری اسلامی ایران منتشر نشده است. بر اساس گزارش‌ها، در مجموع بین ۱۰ تا ۱۲ سایت راداری، حسگر و سامانه مرتبط با پدافند هوایی از سوی جمهوری اسلامی ایران در کشورهای مختلف منطقه هدف قرار گرفته یا دچار آسیب شده‌اند. این اهداف عمدتا در کشورهای عربستان سعودی، امارات متحده عربی، اردن، قطر، کویت و تا حدی عراق و بحرین قرار داشته‌اند و بخشی از شبکه گسترده رادارهای هشدار زودهنگام و پدافند هوایی ایالات متحده را تشکیل می‌دادند.

هدف‌ها همگی شامل رادارهای نظامی و پدافندی از جمله رادارهای هشدار زودهنگام (AN/FPS-132)، رادارهای پدافند موشکی (THAAD (AN/TPY-2، رادارهای کوتاه‌برد نظامی و ضدپهپاد و تجهیزات ارتباطی و رادارهای نظامی بوده‌اند. در هیچ‌یک از گزارش‌های مستند مربوط به حملات اخیر به سامانه‌های راداری در خاورمیانه، اشاره‌ای به هدف قرار گرفتن رادارهای هواشناسی نشده است.

نظر کارشناسان حوزه آب درباره ارتباط حمله به رادارها و بارندگی

کاوه مدنی مدیر موسسه آب، محیط زیست و بهداشت دانشگاه سازمان ملل متحد در توییتی ارتباط «نابودی رادارهای دشمنان جمهوری اسلامی» و افزایش میزان بارندگی را بی‌اعتبار دانست.

مهدی زارع استاد پژوهشکده بین‌المللی زلزله‌شناسی و مهندسی هم، در گفت‌وگویی با خبرآنلاین در همین باره، تاثیر رادارها در دفع ابرهای باران‌زا را رد کرده و آن را نادرست دانسته‌ است.

او حمله‌های ایران به تاسیسات آمریکا در منطقه را «ضربه‌ای از نظر راهبردی معنادار» عنوان کرده و گفته است:

«در بحرین رادار هشدار اولیه سه بعدی برد بلند "AR-۳۲۷" در سایت جبل الدخان توسط یک حمله پهپادی مورد اصابت قرار گرفت و منهدم شد. در قطر رادار هشدار اولیه AN/FPS-۱۳۲ Block ۵ که توسط ایالات متحده اداره می‌شد و جزء مهمی از شبکه دفاع موشکی بالستیک است، مورد اصابت قرار گرفت. ضمنا ایران دارایی‌های نیروی دریایی ایالات متحده در کویت، پایگاه هوایی العدید در قطر و سایت‌های مختلف در اسرائیل را هدف قرار داد. همه اهداف شناسایی شده، زیرساخت‌های راهبردی نظامی یا انرژی بودند. گفته ادعایی در مورد هدف این رادارها یعنی دفع ابرهای باران‌زا در هیچ یک از منابع و گزارش های علمی یافت نمی‌شود».

رادار هواشناسی فقط «اندازه‌گیری» می‌کند

از سوی دیگر حتی اگر رادارهای هواشناسی هم مورد هدف قرار می‌گرفت اثری بر میزان بارش در ایران نداشت. طبق تعریف و توضیحات سازمان هواشناسی جهانی (WMO) و اداره ملی اقیانوسی و جوی (NOAA) رادار هواشناسی امواج مایکروویو به جو می‌فرستد، بازتاب از قطرات باران یا یخ را دریافت می‌کند و از این داده‌ها شدت و موقعیت بارش را محاسبه می‌کند.

این رادارها به عنوان ابزار سنجش از دور (Remote Sensing) تنها می‌تواند در پایش موثر باشد و نه در تغییر آب‌وهوا و یا دستکاری آن.

انرژی رادار از نظر فیزیک بسیار کم است. رادارهای هواشناسی از پالس‌های مایکروویو با توان در حد کیلووات استفاده می‌کنند، اما این انرژی در مقایسه با مقیاس انرژی‌های جوی مثل گرمای نهان در ابرها و انرژی همرفت طوفان‌ها بسیار ناچیز است و در فاصله نیز به‌سرعت کاهش می‌یابد؛ بنابراین اثر فیزیکی قابل‌توجهی روی دما یا فرایندهای ترمودینامیکی ابرها ندارد.

این موضوع در توضیحات فنی ناسا درباره رادارهای هواشناسی روشن است که رادار صرفا برای «اندازه‌گیری بازتاب امواج از ذرات باران و یخ» استفاده می‌شود و نه ایجاد تغییر در جو.

همچنین در منابع آموزشی AMS درباره اصول رادار آمده است که توان بازگشتی سیگنال بسیار ضعیف است و هدف آن فقط استخراج اطلاعات درباره بارش و نه تاثیرگذاری بر فرآیندهای فیزیکی ابر است.

در واقع انرژی رادار در مقایسه با انرژی لازم برای تشکیل و نگهداری یک سامانه ابری که ناشی از گرمایش خورشیدی و گرمای نهان در مقیاس بسیار بزرگ است چندین مرتبه بزرگی کوچک‌تر است، بنابراین حتی در نزدیکی هدف هم توانایی تغییر دما، فشار یا فرایند میعان را ندارد.

کنترل آب‌وهوا حتی با روش‌های واقعی هم بسیار محدود است

بر اساس گزارش‌های رسمی سازمان جهانی هواشناسی درباره «Weather Modification»، امکان کنترل آب‌وهوا در عمل بسیار محدود است و در حال حاضر تنها روش عملی و نسبتا پذیرفته‌شده علمی، بارورسازی ابرها (cloud seeding) است. با این حال خود WMO تاکید می‌کند که این روش فقط در شرایط خاص جوی قابل استفاده است، اثر آن محدود و محلی است و همچنان از نظر علمی دارای عدم قطعیت و نیازمند ارزیابی بیشتر است.

حتی روش‌های مستقیم و فیزیکی مانند تزریق ذرات به داخل ابرها نیز فقط تغییرات کوچک و غیرقابل تضمین ایجاد می‌کنند، بنابراین انتظار کنترل پایدار یا گسترده آب‌وهوا از آن‌ها وجود ندارد. بر این اساس، ابزارهایی مانند رادارهای هواشناسی که اساسا هیچ تماس فیزیکی با جو ندارند و صرفا برای مشاهده و اندازه‌گیری طراحی شده‌اند، به‌طور بدیهی هیچ توانایی در تغییر فرآیندهای جوی ندارند.

شکل‌گیری بارش، بسیار عظیم‌تر از توان فناوری انسان است. بارش‌ها و سامانه‌های بارشی در مقیاس‌های بسیار بزرگ جوی شکل می‌گیرند. این سامانه‌ها حاصل تعامل هم‌زمان گردش‌های بزرگ‌مقیاس جو، جبهه‌های هوا، جت‌استریم‌ها و انتقال رطوبت از اقیانوس‌ها هستند. این فرایندها در مقیاس‌های صدها تا هزاران کیلومتر رخ می‌دهند و انرژی آنها از گرمایش خورشیدی و تبادل گرمای نهان در جو تامین می‌شود (لینک ۱، لینک ۲، لینک ۳). در چنین مقیاسی، تشکیل و حرکت سامانه‌های بارشی تابع دینامیک کلان‌مقیاس جو است و عوامل محلی تاثیر محسوسی در آن ندارند.

ارتباط هارپ با رادارها و تغییرات بارشی چیست؟

«هارپ» عنوان برنامه پژوهشی مشهور ایالات متحده برای بررسی و پژوهش لایه یونوسفر است که در سال ۱۹۹۳ میلادی (۳۰ سال پیش) راه‌اندازی شده است. مدعیان تئوری توطئه از سال‌ها پیش از راه‌اندازی این پروژه،‌ سناریوهای گوناگونی را به هارپ نسبت داده‌اند و آن را عامل زمین‌لرزه، تغییرات آب و هوایی و انواع و اقسام پدیده‌هایی در نقاط گوناگون جهان معرفی کرده‌اند. هیچ سند علمی در تایید تئوری‌های توطئه وجود ندارد.

کاوه مدنی مدیر موسسه آب، محیط زیست و بهداشت دانشگاه سازمان ملل متحد، نوامبر سال ۲۰۲۵ در ویدیویی که در صفحه اینستاگرام خود منتشر کرد درباره ادعاهای مربوط به ارتباط هارپ و خشکسالی در ایران سخن گفت. اون در صحبت‌هایش استناد به این ادعاها و روایت‌ها را عامل توجیه ورشکستگی آبی و خشکسالی و خالی بودن سدها عنوان کرد. اما به گفته او این ادعاها غیر قابل اثبات و فاقد سند علمی معتبر و غیر قابل استناد هستند.

با این توضیحات فکت‌نامه به ادعای «بارش باران در ایران در پی نابودی رادارهای آمریکایی مستقر در اطراف کشور» نشان نادرست می‌دهد.