درباره مین‌های ضدتانک در نزدیکی شیراز چه می‌دانیم؟

منابع خبری نزدیک به جمهوری اسلامی، روز ۶ فروردین ۱۴۰۵ با انتشار تصاویر و گزارش تصویری اعلام کردند جنگنده‌های آمریکایی و اسرائیلی بر فراز روستای کفری شیراز «مین‌های ضد ماشین» پرتاب کرده‌اند.

به عنوان مثال، حساب کاربری رسانه «هم‌میهن» ویدیویی منتشر کرده که در آن فردی در حال توضیح دادن درباره یک شیء انفجاری است

بر اساس گفته او، این شیء شبیه «تن ماهی» است.

این شخص از مردم می‌خواهد در صورت مشاهده چنین چیزی به مقامات گزارش دهند تا نیروهای «چک و خنثی» برای خنثی‌سازی آن اقدام کنند.

ما در فکت‌نامه مستقلا نمی‌توانیم اصالت این ویدیو را تایید کنیم اما اصطلاح «چک و خنثی» یک اصطلاح تخصصی نظامی است که عموم مردم کمتر از آن استفاده می‌کنند و این مساله ممکن به این دلیل باشد که این فرد، جزو نیروهای نظامی و انتظامی باشد.به هر حال، به دلیل اینکه زمان و مکان دقیق ضبط این ویدیو مشخص نیست، امکان تایید اصالت آن وجود ندارد.

درباره این اشیای انفجاری چه می‌دانیم؟

تصاویری از این اشیای انفجاری در شبکه اجتماعی X منتشر شده که تفسیرهای متفاوتی درباره آنها وجود دارد: برخی آنها را «تن ماهی انفجاری» توصیف کرده‌اند، برخی دیگر آنها را «مین مغناطیسی» دانسته‌اند و گروهی نیز آنها را مرتبط با «سرجنگی عمل‌نکرده موشک‌های بالستیک جمهوری اسلامی» می‌دانند.

فرضیه «تن ماهی انفجاری»

تا این لحظه هیچ مدرک قطعی مبنی بر وجود بسته‌های انفجاری با ظاهر «تن ماهی» ارائه نشده است.

فرضیه «بقایای موشک‌های بالستیک»

بر اساس تصاویر منتشرشده از سرجنگی‌های خوشه‌ای موشک‌های بالستیک جمهوری اسلامی علیه اسرائیل در جریان جنگ، شکل «بمبچه‌ها» با تصاویر مورد بحث متفاوت است. بنابراین این فرضیه نیز با شواهد موجود هم‌خوانی ندارد.

فرضیه «مین مغناطیسی»

در میان فرضیه‌های موجود، مین مغناطیسی به واقعیت نزدیک‌تر به نظر می‌رسد. بر اساس تحلیل برخی کاربران و اکانت رسمی پلتفرم بین‌المللی CAT UXO، این اشیا احتمالا مین‌های ضد خودرو/تجهیزات زرهی آمریکایی BLU-91/B هستند که نیروی هوایی و دریایی آمریکا از آنها استفاده می‌کنند.

این مین‌ها ضد تانک و ضد وسایل نقلیه هستند و به‌صورت هواپرتاب و پراکنده‌شونده طراحی شده‌اند؛ اشیای انفجاری که بخشی از سیستم مین‌گذاری CBU-89/B GATOR محسوب می‌شوند و در دهه ۱۹۸۰ توسعه یافته‌اند.

این مین به همراه مین ضد نفر BLU-92 در بمب‌های خوشه‌ای مانند CBU-89/B GATOR از هواپیماهای جنگنده پرتاب می‌شود. هر بمب معمولا شامل ۴۵ مین ضدتانک BLU-91 و ۱۵ مین ضد نفر BLU-92 است و می‌تواند در مدت کوتاهی یک میدان مین گسترده ایجاد کند.این مین سنسور مغناطیسی دارد که به وسیله آن می‌تواند تغییرات میدان مغناطیسی زمین را تشخیص دهد. بنابراین، وقتی یک جسم فلزی سنگین مثل تانک یا خودروی زرهی نزدیک شود، میدان مغناطیسی تغییر می‌کند، سیستم داخلی، آن را تشخیص می‌دهد و در لحظه مورد نظر، فعال می‌شود.

توضیح تصویر: نمونه استفاده شده در جریان بمباران یوگسلاوی سابق (۱۹۹۹)

سنسور فعال‌سازی این مین از نوع مغناطیسی است. این سنسور، میدان مغناطیسی طبیعی زمین را به طور مداوم نظارت می‌کند. وقتی یک جسم فلزی بزرگ (مانند بدنه فولادی تانک، خودرو زرهی، لانچر موشک یا کامیون سنگین) نزدیک مین می‌آید یا از بالای آن عبور می‌کند، باعث اختلال و تغییر قابل توجه در میدان مغناطیسی اطراف مین می‌شود. میکروالکترونیک داخل مین این تغییر را تشخیص می‌دهد و اگر تغییر به اندازه کافی قوی و بزرگ باشد، هدف را معتبر تشخیص می‌دهد. وقتی هدف به نقطه آسیب‌پذیر (معمولاً دقیقاً بالای مین) برسد، مین فعال می‌شود. ابتدا، یک بارِ کوچک پاک‌کننده خاک یا زباله روی مین را کنار می‌زند، سپس بار اصلی (صفحه میزنای-شاردین) فعال می شود و صفحه فلزی را با سرعت بالا به سمت بالا پرتاب می‌کند. این طراحی باعث نفوذ بالا به زره وسایل نقلیه می‌شود.

آیا این مین برای افراد پیاده خطرناک است؟

این مین معمولا برای اهداف سنگین طراحی شده و به طور کلی، افراد پیاده را تشخیص نمی‌دهد، اما توجه کنیم خودروهای غیرنظامی مانند ماشین، تراکتور یا کامیون می‌توانند آن را فعال کنند. ضمن اینکه برخی مدل‌ها ممکن است ترکیب سنسور مغناطیسی و لرزشی داشته باشند و حرکت افراد هم آنها را فعال کند. بنابراین خطر آنها برای غیرنظامیان همچنان جدی است.وزن هر مین حدود ۴ کیلوگرم است و دارای مکانیسم آماده‌سازی الکترومکانیکی، قابلیت خودتخریبی پس از مدت زمان معین، و ویژگی ضدجابه‌جایی است. اگر مین جابه‌جا شود یا باتری آن ضعیف شود، ممکن است منفجر شود.

این مین‌ها در کجا استفاده شده‌اند؟

بر اساس گزارش‌ها و شواهد، در نزدیکی شیراز، تاسیسات مهمی مرتبط با موشک‌های بالستیک و پهپاد وجود دارد که بخشی از شبکه «شهرهای موشکی» محسوب می‌شوند. این پایگاه‌ها معمولا در دل کوه‌ها ساخته شده‌اند و تونل‌های زیرزمینی دارند. از این مراکز برای پنهان‌سازی لانچرهای موشکی استفاده می‌شود.

یکی از این پایگاه‌ها، پایگاه موشکی امام جواد است که بر اساس تصاویر ماهواره‌ای در جریان حملات اخیر هدف قرار گرفته اما همچنان فعال مانده است. حتی بعد از بمباران، موشک‌های بالستیک در طول جنگ از این پایگاه موشکی شلیک شده است.

مین‌های BLU-91 به‌طور خاص برای هدف قرار دادن انواع خودروهای نظامی شامل خودروهای زرهی، کامیون‌ها و لانچرهای بالستیک طراحی شده‌اند و می‌توانند حرکت این تجهیزات را مختل کنند و در مواردی حتی آنها را نابود کنند.این مین‌ها بدون نیاز به حضور نیروهای زمینی، در مناطق وسیع پخش می‌شوند و برای عملیات در عمق خاک دشمن کاربرد دارند.

مین‌های پراکنده‌شونده الگوی مشخصی ندارند و ممکن است زیر خاک یا گیاهان پنهان شوند. به همین دلیل، پاکسازی آنها بسیار پرهزینه و زمان‌بر است. این موضوع می‌تواند دسترسی به زمین‌های کشاورزی را محدود کند، جاده‌ها و مناطق مسکونی را ناامن کند و در زندگی روزمره مردم اختلال ایجاد کند.

بنابراین بهتر است تا حد ممکن از مناطق مشکوک دوری شود، فقط از مسیرهای پاک‌سازی‌شده استفاده شود و شهروندان به هیچ شیء فلزی یا ناشناخته نزدیک نشوند. برای پاکسازی این مین‌ها باید از نیروهای متخصص استفاده کرد.

گزارش دیگر رسانه‌ها چه می‌گوید؟

وبسایت روزنامه‌نگاری تحقیقی‌ Belingcat نیز در گزارشی، موضوع وجود این مین‌ها را بررسی و اعلام کرده به نظر می‌رسد ایالات متحده سامانه مین‌ریزی پراکنده «گِیتور» را در نزدیکی شیراز در جنوب ایران، به کار گرفته باشد.

سه کارشناس به بلینگکت گفته‌اند که مهمات به‌کاررفته، مین‌های ضدتانک «گِیتور» ساخت آمریکا بوده که از هوا پرتاب شده‌اند و تصاویر ماهواره‌ای نشان می‌دهد روستایی که مین‌ها در آن پیدا شده‌اند در نزدیکی یک «شهر موشکی» ایران قرار دارد. وجود قطعات مربعی‌شکل موسوم به «آداپتورهای آیروبالیستیک» نشان می‌دهد که این مین‌ها از طریق هوا رها شده‌اند.