ویدیوی منتسب به لحظه حمله به بسیج در خیابان ساختگی است

در چند روز گذشته ویدیویی کوتاه به طور گسترده در شبکه‌های اجتماعی بازنشر می‌شود که ادعا شده مربوط به حمله به «چادر بسیج و نیروهای امنیتی بی‌خانمان در شهید بهشتی تهران از نگاه دوربین مداربسته» است. (لینک ۱،لینک ۲، لینک ۳، لینک ۴، لینک ۵، لینک ۶، لینک ۷)

در این ویدیو فردی با لباس نظامی دیده می‌شود که نزدیک چادری که در گوشه خیابان برپا شده نشسته است که یک انفجار ناگهانی دقیقا در نقطه‌ای که او و چادر قرار دارند رخ می‌دهد.

اسرائیل به فارسی، صدای آمریکا، کلمه و حال‌وش از جمله صفحاتی بودند که این ویدیو را بازنشر کردند که البته اسرائیل به فارسی ساعتی قبل ویدیو را از صفحه‌اش پاک کرد.

این ادعا نادرست و ویدیو جعلی است. ویدیوی حاوی لحظه انتشار با کمک ابزار هوش مصنوعی از یک ویدیوی واقعی ساخته شده است. محل ضبط ویدیو هم «شهید بهشتی» نیست بلکه تهرانپارس است.

ویدیوی اصلی کدام است؟

چند روز پیش اکانت توییتر «مملکته» ویدیویی به اشتراک گذاشته شد که نشان می‌داد فردی با لباس نظامی در کنار چادری که در گوشه خیابان برپا شده نشسته است. در توضیح ویدیو آمده بود که «فلکه دوم تهرانپارس روبروی بانک ملی چادر زدند».

از باز و بسته کردن کادر و زاویه دوربین در زمان تصویربرداری مشخص است که ویدیو با دوربین در دست گرفته شده است و نه دوربین مداربسته.

تطبیق جزئیات قابل مشاهده در این ویدیو با ویدیویی که لحظه انفجار را نشان می‌دهد مشخص می‌کند که این دو تصویر در یک مکان گرفته شده‌اند.

تصویر اسکرین‌شات از ویدیو ساختگی

تصویر اسکرین‌شات از ویدیوی اصلی

بررسی‌های فکت‌نامه نشان می‌دهد محل ثبت ویدیو، فلکه دوم تهرانپارس و روبروی بانک ملی است. شکل هلالی پیاده‌رو در انتهای تصویر و تابلوی مغازه «چرم سیندرلا» که در آن سوی خیابان دیده می‌شود و الگوی قرار گرفتن درختان تایید می‌کند که محل استقرار چادرها همان نقطه بوده است.

نشانه‌های ساختگی بودن ویدیوی حاوی لحظه انفجار

اجزا نامتعارف و نامتناسب جزئیات تصویر: یکی از ویژگی‌های متداول تولیدات ابزار هوش مصنوعی به هم‌ریختگی و نامتناسب بودن اجزای تصویری است که تولید می‌کند. در ویدیویی که حاوی لحظه انفجار است صندوق صدقات تنها یه حفره زرد رنگ است و جزئیات به آن اضافه نشده. در صورتی که در ویدیوی اصلی جزئیات آن به وضوح قابل تشخیص است.

همچنین طلق محافظ موتور که مقابل صندوق صدقات است و دسته‌های آن در ویدیوی ساخته شده با هوش مصنوعی به هم ریخته و در هم است.

علاوه بر این در تصویر ساختگی دوچرخه‌ای دیده می شود که در تصویر اصلی وجود ندارد و به درختی که در ویدیوی ساخته شده با هوش مصنوعی اضافه شده، تکیه داده است. این دوچرخه بخش‌هایی غیرمرتبط، به هم ریخته و نامتناسب با هم دارد؛ مثل محل اتصال فرمان دوچرخه به رکاب و رکاب به چرخ عقب.

به هم‌ریختگی کلمات: به هم ریختگی کلمات، یکی دیگر از راه‌های تشخیص ویدیوهای ساخت هوش مصنوعی است. در این ویدیوها یک تابلوی تبلیغاتی صورتی رنگ در انتهای تصویر دیده می‌شود. در ویدیوی اصلی به وضوح می‌توان روی تابلو را خواند که نوشته شده «اسنپ‌فود». اما در ویدیویی که با لحظه انفجار پخش شده نوشته روی تابلو دیگر قابل خواندن نیست و تنها یک سری حروف به هم ریخته است.

همچنین بخشی از خیابان در سمت چپ تصویر در ویدیوی ساختگی دیده می‌شود که در ویدیوی اصلی وجود ندارد و با ابزار هوش مصنوعی به ویدیو اضافه شده است.

تابلویی که بر سر در مغازه‌ای در بخش اضافه شده خیابان نصب شده به وضوح شامل یه سری حروف به هم ریخته و بی‌معناست.

دلایل ساختگی بودن لحظه انفجار

از سوی دیگر، لحظه انفجار هم با تغییرات محیط اطراف به طور فیزیکی انطباق ندارد. انفجار به نظر شدت زیادی داشته چرا که در تصویر ماشین سفید پارک شده در خیابان مقدار قابل توجهی جابه‌جا می‌شود. اما با این وجود شیشه‌های هیچ یک از دو ماشین که نزدیک محل انفجار هستند نمی‌شکند.

همچنین موتوری که در فاصله بسیار نزدیک‌ به محل انفجار قرار دارد روی زمین نمی‌افتد و به همان شکل ایستاده جابه‌جا می‌شود؛ صندوق صدقات نه می‌افتد، نه تغییر شکل می‌دهد و نه حتی رنگ زرد آن تغییر می‌کند. علاوه بر این‌ها شاخه‌ی درخت که دقیقا در بالای محل انفجار است از موج انفجار تکان نمی‌خورد.

با این توضیحات فکت‌نامه به ویدیوی منتسب به حمله به چادر بسیج و نیروهای امنیتی نشان «نادرست» می‌دهد.