تور رسانه‌ای ۲۲ بهمن و روایت‌سازی جمهوری اسلامی در رسانه‌های خارجی

گزارش‌های خبری و ویدیوهایی که امسال از برگزاری راهپیمایی ۲۲ بهمن در ایران منتشر شد، توجه بسیاری از کاربران شبکه‌های اجتماعی را به دنبال داشت؛ رویدادی که حدود یک ماه بعد از اعتراضات خون‌بار در ایران برگزار شد و به نظر می‌رسید در آن، نمایش گستردگی راهپیمایی ۲۲ بهمن برای جمهوری اسلامی اهمیتی دوچندان پیدا کرده است.

ویدیوهایی که امسال از روزنامه‌نگاران و فعالان رسانه‌ای خارجی در ایران منتشر شد، بارها در رسانه‌های حکومتی به بازنشر شد و بسیاری از چهره‌های شناخته‌شده نسبت به تصویری که در این گزارش‌ها از ایران بازتاب پیدا می‌کرد، واکنش نشان دادند.

مثلا خبرنگار بی‌بی‌سی جهانی ۲۲ بهمن ۱۴۰۴ را در ایران به یک «فستیوال خانوادگی» تشبیه کرد و «فعالان رسانه‌ای» از آزادی زنان در ایران و تلاش غرب برای اهریمن‌سازی ایران گفتند.

اما این فقط حضور خبرنگاران رسمی رسانه‌ها نبود که توجه‌ها را به خود جلب کرد؛ امسال حضور فعالان و اینفلوئنسرهای غیرایرانی نیز توجه زیادی را به خود جلب کرد؛ چهره‌هایی که گاهی بدون داشتن روسری در میان حامیان حکومت حرکت می‌کردند و ادعا می‌کردند در حال «بازنمایی واقعی از ایران» هستند.

اما بررسی خبرها و گزارش‌ها نشان می‌دهد حضور این چهره‌ها بیش از آنکه تلاشی خودجوش برای پوشش واقعیت در ایران باشد، نتیجه برنامه‌ریزی برای حضور یک شبکه هماهنگ از سوی جمهوری اسلامی است؛ شبکه‌ای که می‌توان آن را «تور رسانه‌ای ۲۲ بهمن» بنامیم.

تور رسانه‌ای ۲۲ بهمن؛ کاری از صداوسیما

مروری بر گزارش‌های رسانه‌ای نشان می‌دهد خبر برگزاری تور رسانه‌ای، چند روز پیش از ۲۲ بهمن اعلام شده است.

این تور را می‌توان پیش‌زمینه جشنواره رسانه‌ای صبح دانست؛ جشنواره‌ای که متولی آن، معاونت برون‌مرزی سازمان صداوسیماست و سازمانی به نام «مرکز رسانه‌ای صبح» آن را برگزار می‌کند. هر چند قرار است چهارمین دوره این جشنواره سال بعد (اردیبهشت ۱۴۰۵) برگزار شود اما به نظر می‌رسد این نهاد به این نتیجه رسیده به صورت فوری، زمینه حضور تعدادی اینفلوئنسر را در ایران فراهم کند. در پایان این گزارش، به این سوال پاسخ خواهیم داد که درباره جشنواره رسانه‌ای صبح چه می‌دانیم.

«مرکز رسانه‌ای صبح» در شبکه‌های اجتماعی خود اعلام کرد که «در پاسخ به درخواست‌های متعدد خبرنگاران و فعالان رسانه‌ای غیرایرانی برای بازدید از ایران و کسب درک مستقیم از رویدادهای جاری در کشور»، مرکز رسانه‌ای یک تور ویژه رسانه‌ای برای گروهی منتخب از خبرنگاران، مستندسازان و فعالان رسانه‌های خارجی برگزار می‌کند.

این تور به جز راهپیمایی ۲۲ بهمن، به بازدید از نمایشگاه موشکی هوافضای سپاه و بخش‌هایی از شهر که در اعتراضات ۱۴۰۴ آسیب دیدند اختصاص داشت؛ مکان‌هایی مانند مساجد سوخته، موزه‌ها و بازار که از روز ۲۳ بهمن ۱۴۰۴ تدارک دیده شد.

گزارش‌های خبری نشان می‌دهد تصمیم برای برگزاری این تور، روز شش بهمن ۱۴۰۴ و بعد از سرکوب خونین اعتراضات در ایران در ۱۸ و ۱۹ دی گرفته شده و دو هفته بعد از آن اجرا شد.

اینفلوئنسرهای این تور رسانه‌های، بعد از بازدید خود، محتواهای خود را در پرس‌تی‌وی، سایت و شبکه‌های اجتماعی جشنواره و صفحه‌های اجتماعی خودشان منتشر شد.

ابراهیم عزیزی رئیس کمیسیون امنیت ملی و سیاست خارجی مجلس و نماینده شیراز (که پیش از این عضو سپاه پاسداران انقلاب اسلامی هم بوده)، روز ۲۴ بهمن در اکانت X خود عکس بعضی مدعوین این تور را منتشر کرد .

ویدیوهای ورود این افراد به ایران، استقبال از آنان در فرودگاه و گرداندن آنان در شهر به همراه یک خبرنگار پرس‌تی‌وی به نام علیرضا اکبری، در شبکه‌های اجتماعی فستیوال منتشر شده است.

درباره جشنواره رسانه‌ای صبح چه می‌دانیم؟

سازمانی با عنوان «مرکز رسانه‌ای صبح» از سه سال پیش جشنواره‌ای به نام «جشنواره رسانه‌ای صبح» Sobh Media Festival برگزار می‌کند و در قالب آن گروهی از روزنامه‌نگاران و فعالان رسانه‌ای، فیلمسازان و حتی سیاستمداران را به ایران دعوت می‌کند تا آثار خود را به ایران بیاورند.

شکل‌گیری این سازمان و فعالیت‌های آن در راستای سند تحول صدا و سیما است که به گفته پیمان جبلی۱۲ محور اصلی دارد مواردی مانند «نقد غرب و هجو غربزدگی، تقویت هویت جهانی امتی با بازنمایی قدرت نرم ایران اسلامی در جهان، الگوی زن انقلاب اسلامی، مقابله با جریان ارتجاع و تطهیر پهلوی» از جمله آن است.

این جشنواره را معاونت برون‌مرزی سازمان صداوسیمای جمهوری اسلامی (IRIB) برگزار می‌کند و از سال ۱۴۰۰ احمد نوروزی معاونت این سازمان را بر عهده دارد. احمد نوروزی یکی از شش مدیر صدا و سیما است که در سال ۱۴۰۱ در لیست تحریم‌های ایالات متحده قرار گرفت. یکی از دلایل این تحریم پخش «اعترافات اجباری» از صدا و سیما عنوان شده بود.

منبع تامین بودجه این جشنواره و سازمان مشخص نیست، اما با توجه به اینکه وابسته به صدا و سیما است، احتمالا بخش اصلی بودجه آن از محل اعتبارات سالانه این سازمان تأمین می‌شود.

ایده اصلی این جشنواره تولید و تبلیغ اخبار و آثاری است که به گفته جمهوری اسلامی روایت رسانه‌ای «غرب» را به عنوان روایت غالب زیر سوال می‌برد. تاکنون سه دوره از آن برگزار شده است. در دوره‌های اول بیشتر رسانه‌های منطقه‌ای یا وابسته به جمهوری اسلامی مانند رسانه‌هایی مانند سحر، الکوثر، العالم، آی‌فیلم، هوسا تی‌وی، هیسپان‌تی‌وی در آن شرکت کردند.

قرار است در اردیبهشت ۱۴۰۵ چهارمین دوره جشنواره رسانه‌ای صبح با محوریت «رسانه و نظم نوین جهانی» و در قالب محورهای: ارزش هویت‌های محلی و منطقه‌ای، معنویت، تمامیت خانواده، گفتمان مقاومت و ضد امپریالیسم» برگزار شود.

دبیر این دوره جشنواره احسان کاوه است که از سوابق او مشاور مدیر شبکه سه، دبیر شورای راهبردی شبکه سه، معاون شبکه پرس‌تی‌وی، و معاون امور بین‌الملل صدا و سیمای جمهوری اسلامی ایران است.

جوایز ویژه دوره پیش رو هم عبارتند از:

۱ .جایزه هزار و پانصدمین سالگرد تولد پیامبر اسلام (ص) برای بهترین اثر یا ابتکار رسانه‌ای درباره زندگی و تعالیم پیامبر

۲.جایزه ویژه «سحر امامی» برای روزنامه‌نگاری که شجاعانه حقیقت را پیگیری می‌کند.۳.جایزه BRICS برای اثری که همکاری و تعاملات اقتصادی، سیاسی و فرهنگی میان کشورهای عضو BRICS را به بهترین شکل نشان دهد.

در مجموع ۳۰ جایزه ۱۰۰۰ تا ۵۰۰۰ یورویی در بخش‌های مختلف این جشنواره اهدا می‌شود.

مهمانان خارجی تور راهپیمایی ۲۲ بهمن

دقیقا نمی دانیم چند نفر به این تور دعوت شدند، اما در شبکه‌های اجتماعی فستیوال گزارش‌های پنج نفر از این افراد بازنشر شده و مرکز توجه قرار گرفته. پاتریک هنینگسن (Patrick Henningsen)، روزنامه‌نگار و فعال رسانه‌ای آمریکایی، بشری شیخ (Bushra Shaikh) فعال رسانه‌ای پاکستانی-بریتانیایی، کالا والش (Calla Walsh) فعال سیاسی آمریکایی، ال واتک (ElWethek Belleh Chekir) روزنامه‌نگار تونسی و حورا حیلانی (Hawrâa Hellany) روزنامه نگار لبنانی.

پاتریک هنینگسن Patrick Henningsen

بر اساس اطلاعات منتشر شده، پاتریک هنینگسن در وبسایت شخصی‌اش نویسنده، فیلم‌ساز، تحلیل‌گر آمریکایی و همچنین سردبیر و بنیان‌گذار وب‌سایت خبری 21st Century Wire است. او تابحال گزارش‌ها و تحلیل‌های خود را در رسانه‌های مختلف از جمله RT International، Al Jazeera Press TV، CGTN منتشر کرده است.

هنینگسن در روز ۲۲ بهمن از طریق پرس‌تی‌وی گزارش داد که دو تا دو نیم میلیون نفر در ساعت ۸ صبح در این راهپیمایی در تهران حضور داشتند. و تاکید دارد برخلاف بازنمایی رسانه‌های غربی این نشانه اتحاد و همبستگی ایرانیان تحت نظام جمهوری اسلامی است. او می‌گوید رسانه‌های غربی این اتحاد را پوشش نمی‌دهند چرا که این کار پیامدها ژئوپلیتیکی دارد و این برخلاف خواست غرب برای تغییر رژیم تجزیه ایران و به دست آوردن منابع آن است.

او همچنین در طی این تور به همراه بشری شیخ عکسی را از حضورش در سایت هوا و فضای سپاه منتشر کرده و به دستاوردهای ایران در این زمینه اشاره می‌کند.

هنینگسن همچنین در این روزها در اکانت توییتری رسانه خود به نام @21WIRE ویدیوی تحلیلی در این باره منتشر کرده که «چگونه تبلیغات غربی نگاه‌ها به رهبری ایران را شکل می‌دهد» و به نوشته خودش «به تاکتیک‌های تبلیغاتی‌ای می‌پردازد که برای اهریمنی جلوه‌دادن رهبری ایران و آماده‌سازی افکار عمومی برای اقدام نظامی به کار گرفته می‌شود». او در توضیح این «پروپاگاندا» به گفته خودش بر اساس مشاهداتش در روز ۲۲ بهمن می‌گوید:

• زنان در ایران «مجبور» به حجاب نیستند و در تجمع‌های بزرگ، زنان بی‌حجاب حضور داشته‌اند.
• رسانه‌های غربی با تبلیغات، تصویری منفی و کلیشه‌ای از ایران می‌سازند و این بخشی از تلاش برای اهریمنی جلوه‌دادن ایران، تضعیف و سلب مشروعیت از رهبری آن و آماده‌سازی افکار عمومی برای اقدام نظامی است.
• حامیان بازگشت سلطنت را اقلیتی بسیار کوچک توصیف می‌کند که پایگاه مردمی قابل توجهی ندارند.

او همچنین مطالبی که در شبکه‌های اجتماعی درباره قدرت بالای تسلیحاتی ایران منتشر شده را بازنشر می‌کند و با بازنشر دیدگاه افرادی مانند محمد مرندی به ایالات متحده در این باره اخطار می‌دهد (لینک۱، لینک۲).

در گزارشش درباره اعتراضات دی ۱۴۰۴ هم روایت جمهوری اسلامی بی‌کم و کاست تکرار می‌شود او در تحلیل خود از این اتفاقات می‌گوید:

• سیا و موساد در تحریک ناآرامی‌ها نقش داشته‌اند و این موضوع از سوی مقام‌های سابق اطلاعاتی آمریکا و اسرائیل تأیید شده است.
• خشونت‌ها منجر به کشته‌شدن معترضان و نیروهای انتظامی شده و نمونه‌هایی از سوزاندن پلیس‌ها زنده ذکر می‌شود. بدن سوخته هشت نیروی نظامی را دیده.
• برخی «معترضان» از جمعیت به‌عنوان سپر انسانی استفاده کرده و به پلیس حمله کرده‌اند؛ همچنین ایستگاه‌های پلیس و نیروهای امدادی هدف قرار گرفته‌اند.
• آمار رسمی دولت حدود ۳۱۷۰ کشته عنوان شده که از این میان حدود ۲۴۰۰ نفر «شهید» (شامل نیروهای انتظامی و غیرنظامیان) معرفی شده‌اند.
• روایت ارائه‌شده این رویدادها را تلاشی هماهنگ برای بی‌ثبات‌سازی پیش از حمله نظامی و شبیه «انقلاب رنگی» توصیف می‌کند.
• با قطع اینترنت و غیرفعال‌کردن استارلینک، ناآرامی‌ها سریع فروکش کرد و شهر به حالت عادی بازگشت.

بازنشر توییت‌های علی خامنه‌ای و کاربری به نام آریا (از اکانت‌های انگلیسی‌زبان مدافع جمهوری اسلامی در شبکه‌های اجتماعی) الگویی است که در فعالیت‌های هنینگسن و سایر افرادی که در این تور حضور داشتند تکرار شده.

بشرا شیخ (Bushra Shaikh)

بشری شیخ فعال رسانه‌ای بریتانیایی ـ پاکستانی ساکن لندن است. او در زمینه فعالیت‌های ضد نژادپرستی فعال است.

او هم از روز ۲۲ بهمن که وارد ایران شد و ویدیویی بدون حجاب از خود در راهپیمایی منتشر کرد و تاکید کرد که کسی بابت حجاب به او تذکری نداده.

عمده ویدیوهای بشری شیخ و توضیحاتش روی وضعیت زنان در ایران و انتقاد از شکل بازنمایی آن در مطبوعات غربی متمرکز است. عکس‌هایی منتشر کرده و تاکید می کند که آنچه رسانه‌های خارج از ایران درباره وضعیت زنان این کشور می‌گویند پروپاگاندای غرب است. (لینک۱)

او می‌گوید که زنان ایران به او گفته‌اند که صدایشان به واسطه خارج‌نشینان و هواداران پهلوی خاموش شده و ایران دنبال لیبرالیسم افراطی غربی نیست و می‌خواهند جامعه‌ای بر پایه ارزش‌ها و هویت خودشان بسازند، نه بر اساس خودنمایی فرهنگی دیگران.

محتوای تولید شده به دست بشرا شیخ در این باره را سایر همراهانش هم بازنشر کرده‌اند.

او همچنین به همراه تور به گشت و گذار در بخش‌های مختلف، از بازارها تا نمایشگاه موشکی هوا فضا سپاه و بخش‌های آسیب‌دیده شهر بر اثر اعتراضات پرداخت و عکس مشترکی همراه پاتریک هنینگسن در یکی از پایگاه‌های موشکی ایران هم منتشر کرده.

او همچنین ادعا می‌کند که بر اساس آنچه که در ایران دیده صد مامور امنیتی در ایران در طی اعتراضات زنده زنده سوزانده شدند. ادعایی که حتی از سوی خود جمهوری اسلامی هم مطرح نشده. در توییت دیگری او نوشته که دیده ۲۰ مامور زنده سوزانده شدند.

تکرار چندین باره ادعای کشته شده مردم ایران در روزهای ۱۸ و ۱۹ دی به دست نیروهایی با حمایت خارجی یکی از موضوعات اصلی پست‌های بشری شیخ است ( لینک۱، لینک۲).

او ویدیویی از گفتگوی این فعالان رسانه‌ای را با پدر و مادر دو دانش‌آموز جانباخته آرین و امیرحسین عشقی منتشر کرده و نوشته «گلوله‌های استفاده‌شده وارداتی بوده‌اند».

مخالفت با رضا پهلوی و هواداران او، یکی دیگر از محورهای تولید محتوای بشری شیخ در X است (لینک۱).

کالا والش (Calla Walsh)

فعال سیاسی آمریکایی و هوادار فلسطین است. والش ۲۲ ساله پیش‌تر عضو و فعال حزب دموکرات آمریکا بود، اما در سال ۲۰۲۲ به‌دنبال اختلاف نظرهای با اعضای این حزب درباره سیاست‌های مربوط به اسرائیل و فلسطین، سیاست انتخاباتی را کنار گذاشت.

والش در توییتر خود نوشته که کارش نوشتن درباره «سرکوب و مقاومت» است. فعالیت‌های توییتری والش عمدتا بر فلسطین، کوبا و حزب‌الله لبنان، متمرکز است.

او در مدت حضور در ایران با حضور در پایگاه هوا و فضای سپاه دستاوردهای نظامی ایران را ستایش کرد. در مقابل اتوبوس‌هاس سوخته برای Presstv گزارشی تهیه کرد و با تکرار روایت جمهوری اسلامی گفت که این اعتراضات با پشتیبانی موساد و آمریکا بوده و معترضان دست به خشونت زدند.

والش درباره اعتراضات دی ماه و وراهپیمایی ۲۲ بهمن می‌گوید:

• ایران «سوءتفاهم‌شده‌ترین» کشور جهان است و رسانه‌ها و دولت‌های غربی درباره آن دروغ می‌گویند.
• ادعا می‌کند غرب با بزرگ‌نمایی آمار کشته‌ها می‌خواهد افکار عمومی را برای جنگ علیه ایران آماده کند.
• ناآرامی‌ها را «شورش‌های تغییر رژیم» و بخشی از «جنگ ترکیبی» علیه جمهوری اسلامی توصیف می‌کند.
• می‌گوید شمار کشته‌های این ناآرامی‌ها از تلفات «جنگ ۱۲ روزه» بیشتر بوده است.
• [در ۲۲ بهمن] ۲۶ میلیون نفر در حمایت از انقلاب به خیابان‌ها آمدند و این موضوع در رسانه‌های غربی پوشش داده نشده است.
• آمریکا را به سرکوب اعتراضات، ربایش و ناپدیدسازی افراد متهم می‌کند و از مردم غرب می‌خواهد علیه «رژیم‌های امپریالیستی» خود قیام کنند.

او توییت‌های اکانت خامنه‌ای و ویدیوی دادگاه کسانی که گفته شده مسجد پاکدشت را آتش زدند و همچنین گزارش‌های بشرا شیخ را از ایران ریتوییت می‌کند.

والش برای تاکید بر توانایی نظامی ایران در اکانت X خود نوشته که حمله آمریکا به ایران قریب‌الوقوع به نظر می‌رسد و «ایران ۵ هزار قبر برای سربازان آمریکایی آماده کرده است، اگرچه مقامات هشدار می‌دهند که این تعداد می‌تواند کافی نباشد و ایران به «گورستانی برای آمریکایی‌ها» تبدیل شود».

فکت‌نامه پیش‌تر گزارشی درباره این شایعه منتشر کرده است.

این اولین بار نیست که والش به ایران می‌آید. او که چند ماه پیش از این هم در قالب همین فستیوال برای مراسم «بزرگداشت شهدای رسانه و آغاز کارزار مبارزه با تروریسم» که در تیر ۱۴۰۴ برگزار شد به ایران آمد در جریان بازدید از پارک هوا و فضا سپاه گفته بود: «بزرگ‌ترین افتخار زندگی من است که در حال حاضر از ایران بازدید می‌کنم و صنایع موشکی را می‌بینم که در برابر نسل‌کشی مقاومت می‌کنند» و شعارهای «مرگ بر آمریکا» و «مرگ بر اسرائیل» سر داد.

ال واتک بله چکیر (ElWethek Belleh Chekir)

بر اساس اکانت X ال‌واتک او روزنامه‌نگار و اهل تونس است. او گزارش‌های تصویری برای رسانه‌ای آنلاین به نام arab-i تهیه می‌کند.

او هم مانند دیگر همراهانش در این تور در برابر مساجد و اتوبوس‌های سوخته گزارش تهیه کرد. او به این مسئله تردید وارد کرد که کسانی که مساجد را سوزاندند اساسا ایرانی باشند.

حوورا حیلانی (Hawrâa Hellany)

حوورا حیلانی روزنامه نگار لبنانی مهمان دیگر این مجموعه هم در همان رسانه arab-i فعال است. او از «موزه عبرت» و زندان و شکنجه‌های زمان پهلوی در ایران گزارش داد.

او در بخشی از این گزارش خود می‌نویسد:

«این‌ها همان «آزادی‌هایی» است که غرب امروز تأمین مالی می‌کند تا ایران را دوباره به مهره‌ای در دست خود و مطیع آمریکا و اسرائیل تبدیل کند، آن‌گونه که می‌خواهد. بله، نظام به اصلاحات نیاز دارد؛ بله، ملت‌ها اگر واقعاً آزاد باشند حق تعیین سرنوشت دارند و نباید کشورشان را مانند آنچه نادانان در سوریه کردند ویران کنند. بله، حقوق زنان اولویت است، اما باند اپستین حافظ حقوق ما در سرزمین‌مان نیست».