ادعای نادرست کشته‌شدن اسماعیل قریشوندی در اعتراضات ۱۴۰۴

ویدیویی به گسترده در شبکه‌های اجتماعی فارسی منتشر شده که ادعا می‌کند مربوط به عزاداری مادر اسماعیل قریشوندی است. (لینک۱ ، لینک۲ ،‌ لینک۳ ،‌ لینک۴ ، لینک۵ ، لینک۶ ، لینک۷ ، لینک۸ ، لینک۹ ، لینک۱۰، لینک۱۱،‌ لینک۱۲)

در این ویدئو یک مادر عزادار به رسم ایل بختیاری، در حال انجام رقصی است که در زمان سوگواری انجام می‌شود. ادعا می‌شود که او مادر اسماعیل قریشوندی از جان‌باختگان اعتراضات دی‌ماه ۱۴۰۴ در ایران است. این ویدیو علاه بر شبکه‌های اجتماعی در برخی از رسانه‌های فارسی زبان از جمله ایندیپندنت فارسی و رسانه‌ای به نام هم‌وطن نیز منتشر شده است.

بررسی‌های فکت‌نامه نشان می‌دهد که این ادعا نادرست است.

اسماعیل قریشوندی چه زمانی درگذشته است؟

هیچ یک از حساب‌هایی که این ویدیو را منتشر کرده‌اند به تاریخ مرگ او اشاره نکرده‌اند. در صفحه ویکی‌پدیای فارسی مربوط به جان‌باختگان و صفحه اختصاصی که به نام «کشته شدن اسماعیل قریشوندی» ساخته شده نیز، نه به تاریخ تولد و نه تاریخ مرگ او اشاره نکرده است. تاریخچه تغییرات صفحه اسماعیل قریشوندی در ویکی‌پدیا نشان می‌دهد که دو کاربر خبر را «جعلی» خوانده‌اند و به مرگ او در پنج روز پیش از آغاز اعتراضات اشاره می‌کنند.

جستجوی ما در خصوص تاریخ دقیق درگذشت اسماعیل قریشوندی به صفحه‌ای رسید که در آن برخی خاکسپاری‌های شهرستان ایذه در آنجا منتشر می‌شود. این صفحه ویدیویی از مراسم خاکسپاری و ترحیم اسماعیل قریشوندی را در تاریخ سوم دی ماه، چهار روز پیش از آغاز اعتراضات، منتشر کرده است. یک حساب دیگر هم ویدیویی از مراسم سوگواری برای «اسماعیل قریشوندی» در ایذه را در تاریخ ششم دی ماه منتشر کرده است.

همچنین یکی از صفحات منتسب به طایفه عالی‌محمودی در اینستاگرام، روز سوم دی‌ماه درگذشت اسماعیل قریشوندی را تسلیت گفته است. ما همچنین به صفحه‌ای رسیدیم که ممکن است متعلق به اسماعیل قریشوندی باشد که از شش هفته قبل مطلبی منتشر نکرده است.

ویدیوی سوگواری اولین بار کجا منتشر شد؟

بررسی‌های فکت‌نامه نشان می‌دهد دو حساب کاربری در ایکس (توییتر سابق)، با نام «آرمیتا گراوند» و «نیکا شاکرمی»، روز سیزدهم دی‌ماه حدود ساعت شش عصر به وقت تهران این ویدیو را منتشر کرده‌اند. اطلاعات این صفحه‌ها نشان می‌دهد که هر دو حساب در تابستان ۲۰۲۲ ساخته شده و ادمین یا ادمین‌های آن ساکن اروپا هستند.

همچنین این دو صفحه به طور جداگانه پیام مریم رجوی را در رابطه با اعتراضات اخیر در صفحات‌شان سنجاق کرده‌اند. این دو حساب به طور منظم مطالب صفحه‌ای به نام «ایران ما» را بازنشر می‌کنند که به نظر می‌رسد به سازمان مجاهدین خلق نزدیک باشد.

حساب دیگری که این ادعا را با فاصله زمانی چند دقیقه بازنشر کرده «لولی‌وش» نام دارد که ظاهرا رویکرد پادشاهی‌خواهانه دارد و به نظر می‌رسد این حساب از داخل ایران اداره می‌شود:

چند کاربر دیگر نیز این ویدیو را بازنشر کرده‌اند اما بازنشر این ویدیو پس از حدود ۵ ساعت از جانب صفحه «کانون حقوق بشر ایران» , و پس از آن از جانب «ایندیپندنت فارسی» منجر شد این ویدیو بیشتر دیده شود.

چرا راستی‌آزمایی این خبر مهم است؟

در جریان اعتراضات گوناگون در سراسر دنیا، یکی از ابزارهای دولت‌ها یا صاحبان قدرت برای ایجاد بی‌اعتمادی، انتشار اخبار و اطلاعات نادرست یا گمراه کننده است. انتشار و بازنشر اطلاعات نادرست در خصوص جان‌باختگان یا آسیب‌دیدگان یک جنبش اعتراضی می‌تواند به عدم باورپذیری اطلاعات درست منجر شود.

هدف فکت‌نامه از راستی‌آزمایی اخباری از این دست ایجاد شفافیت در فضای عمومی است و ارتباطی به هیچ سوگیری سیاسی ندارد. شفافیت در فضای اجتماعی و سیاسی یکی از ملزومات اساسی برای تحقق دموکراسی و آزادی است.

در نتیجه فکت‌نامه به این ادعا که اسماعیل قریشوندی در اعتراضات ۱۴۰۴ جان باخته و مادرش برای او در این تاریخ سوگواری می‌کند، نشان «نادرست» می‌دهد.