برو به محتوای اصلی
  • فکت‌نامه چیست؟
  • روش کار ما
English
پادکست
جستجو
خانهفکت‌خانهدرستی‌سنجی
علیرضا منادی سفیدان

علیرضا منادی سفیدان

نماینده تبریز در مجلس

گاز N2 در سم منتشر شده در مدارس وجود داشته‌است.

درستی‌سنجی

زمان خواندن: ۶ دقیقه

نادرست

ادعای نادرست درباره نقش گاز N2 در مسمومیت دختران دانش‌آموز

اگر وقت ندارید …

  • علیرضا منادی رئیس کمیسیون آموزش مجلس: «گاز ان۲ (N۲) در سم منتشر شده در مدارس وجود داشته‌است. این سم بلافاصله در بدن از بین خواهد رفت و به صورت ترکیبی و تلفیقی بوده و به همین دلیل تشخیص آن دشوار است.»
  • اما N2 یا «مولکول نیتروژن» (ازت به فرانسوی) فراوان‌ترین ماده در هوایی است که ما استنشاق می‌کنیم. تقریبا ۸۰درصد هر نفسی که فرو می‌رود N2 است و چون برمی‌آید باز هم ۸۰درصد آن N2.
  • گاز N2 به‌خاطر پیوند سه‌گانه اتم‌های نیتروژن، یکی از پایدارترین موارد در «هوا» است و حتی بی‌اثر بودن آن، شبیه گازهای نجیب است. 
  • گاز N2 اصلا بو ندارد. این درحالی است که دانش‌آموزان بوهایی شبیه بوی میوه‌های فاسد، نعناع یا تخم‌مرغ‌های فاسد را قبل از بروز علائم، حس کرده‌اند.

پس از برگزاری جلسه کمیسیون آموزش، تحقیقات و فناوری مجلس با وزرای آموزش و پرورش و بهداشت و نماینده وزیر اطلاعات، رئیس این کمیسیون، علیرضا منادی نماینده تبریز و استاد دانشگاه علوم پزشکی تهران که خود دکتری بیوتکنولوژی (صنایع) دارد، در گفت‌وگو با خانه ملت مدعی شد:

براساس پیگیری‌های صورت گرفته از جانب نمایندگان و اعزام گروهی از نمایندگان مجلس به قم، و نتیجه آزمایش‌های انجام شده مشخص شد که گاز ان۲ (N2) در سم منتشر شده در مدارس وجود داشته‌است.
این سم بلافاصله در بدن از بین خواهد رفت و به صورت ترکیبی و تلفیقی بوده و به همین دلیل تشخیص آن دشوار است.
این نتایج براساس بررسی‌های ۳۰ متخصص وزارت بهداشت به دست آمده، البته ممکن است در مواردی اضطراب نیز علائم مبتلایان را تشدید کرده‌باشد.

پس از انتشار این ادعا، رسانه‌های مختلف، از این خبر دادند که انتشار گاز N2 (ان-۲) عامل مسمومیت دختران دانش‌آموز بوده‌ است.

https://www.instagram.com/p/CpPgHg5IDLx

روزنامه اعتماد هم در این‌باره تصویری را منتشر کرد:

اما N2 یا «مولکول نیتروژن» (ازت به فرانسوی) فراوان‌ترین ماده در هوایی است که ما استنشاق می‌کنیم. تقریبا ۸۰درصد هر نفسی که فرو می‌رود N2 و چون برمی‌آید باز هم ۸۰درصد آن N2 است. زیرا این گاز با هیچ ماده‌ای درون ریه واکنش نمی‌دهد و جذب بدن نمی‌شود. مولکول N2 بسیار پایدار است. پس در هر نفس، هر چقدر هم N2 باشد بعید است باعث مسمومیت شود.

نکته دیگر اینکه چگالی نیتروژن گازی از چگالی هوا (که ۸۰ درصد آن گاز نیتروژن است) کمی کمتر است. در دمای ۲۰ درجه و در فشار یک اتمسفر، هر لیتر هوا ۱/۲۰۴ گرم وزن دارد و هر لیتر نیتروژن ۱/۱۶۱ گرم. بنابراین آزاد کردن N2 در محیط منجر به رفتن گاز N2 به سمت بالا می‌شود. پس اولا در محیط باز چنین چیزی امکان‌پذیر نیست. ثانیا اگر محیط کاملا بسته باشد (که این‌طور نیست و درز دارد و …) حجم بسیار زیادی N2 باید به محیط وارد شود تا به نوشته اعتماد «جایگزین اکسیژن» شود.

حتی اگر در داخل محیط کاملا ایزوله، چنین اتفاقی بیفتد و حالتی شبیه به خفگی ایجاد کند، عامل آن «کاهش O2» است نه «N2 به عنوان سم». کاهش اکسیژن O2 می‌تواند ناشی از افزایش هر نوع گاز نجیب یا بی‌اثر در محیط باشد.

سینا فروتن‌نژاد، استادیار موسسه شیمی آلی از آکادمی علوم لهستان، درباره‌ی اظهار نظر منادی به فکت‌نامه می‌گوید: «اساسا یکی از چالش‌های ما در شیمی ایجاد شرایطی است که باعث واکنش‌پذیری بیشتر نیتروژن بشود.» پایداری مولکول N2 باعث می‌شود رفتاری شبیه گازهای نجیب (بی‌اثر) داشته‌باشد. عنوان این موضوع خفگی با گاز بی‌اثر Inert gas asphyxiation است.

هر سال در آمریکا حدود ۸ نفر در اثر خفگی با نیتروژن می‌میرند. اما بررسی علت این وقایع نشان می‌دهد که آنها در محیط‌های صنعتی و بسته با شرایط خاص رخ داده‌است. فروتن‌نژاد همچنین گفت: «در برخی از کشورها برای ذبح انسانی دام از گاز CO2 یا در موارد کمتری از گاز N2 استفاده می‌شود.» اما این کار در محیط کاملا ایزوله انجام می‌شود و با وضعیت کلاس‌ها و مدارسی که در تصاویر نشان داده‌شده بسیار متفاوت است.

اما از همه مهم‌تر این که N2 اصلا بو ندارد! این درحالی است که دانش‌آموزان بوهایی شبیه بوی میوه‌های فاسد، نعناع یا تخم‌مرغ‌های فاسد را قبل از بروز علائم، حس کرده‌اند.

بنابراین این ادعای رییس کمیسیون آموزش، تحقیقات و فناوری مجلس که «در گاز N2 در سم منتشر شده در مدارس وجود داشته‌است» نادرست است.

***

اکسید‌های نیتروژن

پس از این ادعا این گمانه هم مطرح شد که ممکن است ادعای رئیس کمیسیون آموزش مجلس، درست منتقل نشده و منظور او گازهایی مثل N2O یا NO2 بوده باشد. برای همین در اینجا تمام اکسیدهای نیتروژن را بررسی می‌کنیم.

اکسید‌های نیتروژن بعضی بسیار پایدار و بعضی بسیار ناپایدار هستند. این قضیه بستگی به ترکیب شیمیایی آنها دارد. در ادامه درجه و نوع سمی‌بودن آنها را مشخص کرده‌ایم. بعضی از این موارد رنگی هستند و بعضی دیگر بویی متفاوت با مواد منتشره دارند و برای همین بدون نمونه‌گیری محیطی و تیتراسیون نمی‌توان نوع مواد را تشخیص داد.

نیتریک اکسید NO

Screen Shot 2023-03-02 at 12.20.41 PM

مونوکسید نیتروژن، نیترو اکسید، نیتریک اکسید گازی (رادیکال) بی‌رنگ با فرمول NO است. این ماده عارضه‌های ذکر شده را ندارد و به‌عنوان دارو برای بیماران قلب و عروق و ریه تجویز می‌شود (قرص‌های زیرزبانی قلب که موضوع نوبل پزشکی سال ۱۹۹۸ بود).

نیتروژن دی‌اکسید NO2

Screen Shot 2023-03-02 at 12.25.59 PM

دی‌اکسید نیتروژن یا نیتروژن دی‌اکساید گازی زرد و قهوه‌ای (سرخ فام) با فرمول NO2 است. این گاز از عوامل آلاینده محیط زیست و از محصولات جانبی سوخت‌های فسیلی مانند مازوت است است. نقش مهمی در شکل‌دهی به مه‌دود ناشی از آلودگی هوا دارد. غلظت بالای دی‌اکسید نیتروژن بر دستگاه تنفسی تاثیر منفی می‌گذارد و باعث وخیم شدن حال بیماران آسمی به خصوص کودکان می‌شود و با سرطان ریه ارتباط دارد. استنشاق حجم زیادی از آن می‌تواند باعث مرگ شود.

نیتروژن تری‌اکسید NO3

Screen Shot 2023-03-02 at 1.11.14 PM

تری‌اکسید نیتروژن، رادیکال نیترات، نیتروژن تری‌اکسید ترکیبی به رنگ آبی و بسیار ناپایدار با فرمول NO3 است. نیترات‌ها به دلیل حلالیت بالا و تجزیه بیولوژیکی عمدتا برای استفاده به عنوان کود در کشاورزی تولید می شوند. همچینی نیترات اکسیدکننده است و با ترکیب سریع با کربن، حجم زیادی دی‌اکسید کربن تولید می‌کند برای همین در ساخت مواد منفجره (باروت) استفاده می‌شود. تقریباً همه نمک‌های نیترات‌ها در آب محلول هستند. 

نیتروز اکسید N2O

Screen Shot 2023-03-02 at 12.29.27 PM

دی‌نیتروژن مونوکسید، نیتروس، نیتروز اکساید، گاز خنده گازی بی‌رنگ و بی‌بو، با فرمول N2O است. در جراحی برای بیهوشی یا بی‌حسی موضعی استفاده می‌شود. از آن برای سوخت موشک (اکسیدایزر) یا افزایش شتاب در موتور خودرو نیز استفاده می‌کنند. خاصیت سمی کمی دارد.

دی‌نیتروژن دی‌اکسید N2O2

Screen Shot 2023-03-02 at 12.34.35 PM

دی‌نیتروژن دی‌اکسید، دی‌اکسی هیدرازین، دیمر نیتریک اکساید ONNO است. یعنی از کنار هم قرار گرفتن دوتا NO به‌صورت خطی به دنبال هم و با پیوند بین دو N شکل می‌گیرد. سایر ایزومرهای ساختاری این ماده، ناپایدارند.

دی‌نیتروژن تری‌اکسید N2O3

Screen Shot 2023-03-02 at 12.36.11 PM

دی‌نیتروژن تری‌اکسید، مایعی آبی‌رنگ است که در دمای ۳ درجه به جوش آمده و تبدیل به گازی بی‌رنگ می‌شود. فرمول آن N2O3 است.

دی‌نیتروژن تتراکسید N2O4

Screen Shot 2023-03-02 at 12.38.17 PM

دی‌نیتروژن تتراکسید، نیتروژن تتروکسید (NTO) مایعی نارنجی رنگ است که در دمای ۲۱ درجه به جوش آمده و تبدیل به گازی بی‌رنگ می‌شود. فرمول آن N2O4 است. در آلمان نازی و شوروی این ماده به عنوان سوخت موشک (اکسیدایزر) استفاده می‌شده‌ است. این ماده مسموم‌کننده است یک‌بار در ماموریت آپولو-سایوز (ماموریت مشترک آمریکا و شوروی) باعث آسیب فضانوردان آمریکایی شده‌ است.

دی‌نیتروژن پنتواکسید N2O5

Screen Shot 2023-03-02 at 12.40.38 PM

نیتروژن پنت‌اکسید، دی‌نیتروژن پنتواکساید جامد سفیدرنگ است و در دمای ۴۱ درجه ذوب می‌شود. فرمول آن N2O5 است. این ماده سمی و خطرناک است و در جو باعث آسیب به لایه ازن می‌شود.

نیتروسیلازاید N3NO

Screen Shot 2023-03-02 at 12.40.56 PM

تترانیتروژن اکسید، نیتروسیلازید یک اکسید بسیار ناپایدار از نیتروژن با فرمول شیمیایی N3NO است.در دماهای کمتر از ۵۰- درجه سانتی گراد، نیتروسیلازید به صورت یک جامد زرد کم رنگ است اما در دماهای بالاتر، این ماده به N2O و مولکول نیتروژن (N2) تجزیه می‌شود.

نیتریل آزاید N3NO2

Screen Shot 2023-03-02 at 12.41.08 PM

تترا نیتروژن دی‌اکسید، نیتریل آزاید، ان-دیازونیترامید یک اکسید نیتروژن ناپایدار با فرمول N3NO2 است که از یک پیوند کووالانسی نیتروژن-نیتروژن بین یک گروه نیترو (NO2) و یک آزید (N3) تشکیل شده‌است. این ترکیب به سرعت تجزیه می شود و N2O ایجاد می‌کند. 

تری‌نیترامید N(NO2)3

Screen Shot 2023-03-02 at 12.41.22 PM

تری‌نیترامید یک ترکیب اکسیژن با نیتروژن با فرمول N(NO2)3 است. این ماده سوخت موشک است و به‌تازگی در سال ۲۰۱۰ توسط محققان سوئدی کشف شده‌است.

نادرست

گفته یا آمار، نادرست است یا دست‌کم سندی معتبر آن را رد می‌کند.

درباره نشان‌های میرزاروش کار ما
پرش به فهرست

گزارش‌های مرتبط

فکت‌نامه اولین سایت درستی‌سنجی (فکت‌چکینگ) سیاسی درباره ایران است.پیشنهاد سوژه
فکت‌نامه اولین سایت درستی‌سنجی (فکت‌چکینگ) سیاسی درباره ایران است.پیشنهاد سوژه

فکت‌نامه

فکت‌نامه اولین سایت درستی‌سنجی (فکت‌چکینگ) سیاسی درباره ایران است.

درباره ما

  • فکت‌نامه چیست؟
  • روش کار ما
  • نشان‌های میرزا
  • تیم ما

پروژه‌ای از

حریم خصوصی

این وبسایت تحت پروانه کریتیو کامنز اختیار-غیرتجاری اشتراک همانند 4.0 بین المللی است.