برو به محتوای اصلی
  • فکت‌نامه چیست؟
  • روش کار ما
English
پادکست
جستجو
خانهفکت‌خانهدرستی‌سنجی

بمب گرافیتی چیست و ادعای استفاده از آن در خوزستان چقدر مستند است؟

درستی‌سنجی

زمان خواندن: ۳ دقیقه

اگر وقت ندارید …

  • کانال تلگرامی «ایران دیده‌بان» و وبسایت هموطن۲۴ از مشاهده موادی شبیه تار عنکبوت در تاسیسات گاز امیدیه و خطوط برق لالی در خوزستان گزارش داده و ادعا کرده‌اند که از یک شیء نورانی رها شده‌اند. برای این ادعا منبعی ارائه نشده است.
  • برخی کاربران شبکه‌های اجتماعی مدعی‌اند که آمریکا برای اولین‌بار «بمب گرافیتی» در خوزستان استفاده کرده؛ اما برای این ادعا نیز فعلا هیچ آزمایش، بقایای مهمات یا گزارش فنی تأییدشده‌ای یافت نمی‌شود.
  • بمب گرافیتی، رشته‌های نازک رسانا را پراکنده می‌کند که با نشستن روی تجهیزات فشار قوی، اتصال کوتاه ایجاد کرده و برق را قطع می‌کنند (مانند ریزمهمات BLU-114/B).
  • نام این بمب لزوماً به گرافیت خالص اشاره ندارد؛ بلکه ویژگی اصلی‌اش رسانا بودن الیاف است و با حمله سایبری یا پالس الکترومغناطیسی فرق دارد.
  • مدت قطع برق بر اثر استفاده از این بمب‌ها، بسته به میزان آسیب و پاکسازی و برخی عوامل دیگر، متفاوت است.
  • مشابه این مهمات در حمله ناتو به یوگسلاوی در سال ۱۹۹۹ توانست حدود ۷۰ درصد برق صربستان را قطع کند.
  • با این حال، برای تایید ادعای استفاده از چنین تسلیحاتی در خوزستان، هنوز شواهد کافی وجود ندارد.

وب‌سایت هموطن۲۴ در گزارشی به تاریخ ۲۵ آبان، از مشاهده موادی شبیه تار عنکبوت در محدوده تأسیسات انتقال گاز امیدیه و خطوط انتقال برق لالی در استان خوزستان خبر داده و اینطور نوشته که «گفته می‌شود» این مواد از یک شیء نورانی رها شده‌اند. به نظر می‌رسد این ادعا و تصاویر منتسب به آن نخستین‌بار در کانال تلگرامی «ایران دیده بان» منتشر شده است. این دو کانال و وبسایت، منبع مشخصی را برای این روایت اعلام نکرده‌اند. این کانال تلگرامی پست خود را «بر اساس اطلاعات دریافتی» منتشر کرده است.

همزمان با انتشار این خبر، برخی کاربران شبکه‌های اجتماعی فارسی و انگلیسی با بازنشر تصاویر این خبر مدعی شدند که آمریکا «بمب گرافیتی» را برای اولین‌بار در خوزستان به کار برده که «منجر به قطع موقت برق می‌شود». بااین‌حال، این مطالب، شواهدی از آزمایش مواد، بقایای شناسایی‌شده مهمات یا گزارش فنی تاییدشده مرتبط با قطع برق ارائه نمی‌کنند؛ بنابراین، ادعای قطعی استفاده از بمب گرافیتی، هنوز پشتوانه مستقل کافی ندارد.

بمب گرافیتی (Graphite Bomb) عنوان رایج مهماتی است که برای مختل‌کردن شبکه برق، رشته‌هایی بسیار نازک و رسانا را در هوا پراکنده می‌کنند. در نمونه‌هایی مانند ریزمهمات BLU-114/B ساخت آمریکا، این الیاف درون محفظه‌های کوچک قرار دارند. این زیرمهمات‌ها با بمب خوشه‌ای CBU-94/B پرتاب می‌شوند که هرکدام از آنها حاوی ۲۰۲ عدد BLU-114/B است. پس از رهاسازی، محفظه‌ها باز شده و رشته‌ها در محیط پخش می‌شوند.

برخلاف تصور رایج، نام «گرافیتی» الزاماً به معنای گرافیت خالص در همه نمونه‌ها نیست. یک پژوهش آزمایشگاهی درباره الیاف به‌جامانده از حملات سال ۱۹۹۹ ناتو علیه یوگسلاوی سابق، ترکیبی از مواد سیلیکاتی و آلومینیوم را در نمونه بررسی‌شده شناسایی کرده است. ویژگی تعیین‌کننده این رشته‌ها آن است که رسانای الکتریکی هستند.

از نظر فنی، نشستن الیاف روی تجهیزات فشار قوی می‌تواند مسیر ناخواسته‌ای برای عبور جریان میان بخش‌هایی با اختلاف پتانسیل ایجاد کند و به اتصال کوتاه و قوس الکتریکی منجر شود. در نتیجه، سامانه‌های حفاظتی بخش آسیب‌دیده را از مدار خارج می‌کنند و بدین ترتیب برق قطع می‌شود.

نمونه‌ای از ریزمهمات BLU-114/B به کار رفته در جریان بمباران یوگسلاوی سابق (۱۹۹۹)

مدت خاموشی، ثابت نیست؛ اگر تجهیزات آسیب ندیده باشند، برق ممکن است پس از پاکسازی و بررسی، ظرف چند ساعت بازگردد، اما آسیب به مقره‌ها، کلیدها یا ترانسفورماتورها می‌تواند اختلال را چند روز یا در بخش‌های آسیب‌دیده، بیش از این مدت‌زمان ادامه دهد.

از سوی دیگر، باد نیز ممکن است الیاف باقی‌مانده را دوباره روی تجهیزات بنشاند و باعث قطعی مجدد شود. بنابراین «قطع موقت برق» به معنای بازگشت سریع و تضمین‌شده آن نیست. این سازوکار بر تماس فیزیکی الیاف با تجهیزات استوار است و با حمله سایبری یا پالس الکترومغناطیسی تفاوت دارد.

گزارش دفتر نماینده عالی در بوسنی به نقل از سخنگوی ناتو در همان سال ۱۹۹۹، از قطع برق حدود ۷۰ درصد صربستان پس از حمله خبر می‌دهد. چنین سابقه‌ای، توان اختلال‌آفرینی این نوع مهمات را نشان می‌دهد، اما برای نسبت‌دادن رویداد خوزستان به همان سلاح، به شواهد مشخصی از محل نیاز است. بنابراین تا زمانی که شواهد کافی از عکس‌های منتسب به خوزستان منتشر نشود، نمی‌توان این رویداد را به‌طور قطعی به «بمب گرافیتی» نسبت داد.

پرش به فهرست
فکت‌نامه اولین سایت درستی‌سنجی (فکت‌چکینگ) سیاسی درباره ایران است.پیشنهاد سوژه
فکت‌نامه اولین سایت درستی‌سنجی (فکت‌چکینگ) سیاسی درباره ایران است.پیشنهاد سوژه

آخرین گزارش‌ها