ادعاهای نادرست فواد ایزدی درباره بازدارندگی هسته‌ای در گفتگو با فارس

فواد ایزدی، استاد دانشگاه تهران و از حامیان ایده ساخت بمب اتم در ایران، در گفتگویی با خبرگزاری فارس مجموعه‌ای از ادعاهای نادرست بیان کرده است. او گفته رهبر هیچ کشور دارای بمب اتم ترور نشده و این کشورها هرگز وارد جنگ‌های طولانی با قربانیان پنج‌هزار نفری نشده‌اند (لینک ).

فواد ایزدی از آمار «پنج‌هزار کشته‌شده» جنگ، به عنوان قربانیان جنگ اخیر ایران یاد می‌کند. او همچنین ادعا می‌کند در مواردی مثل هند و پاکستان، جنگ بین آنها تنها «فقط چند روز» به طول انجامیده و کشورهایی همچون اسرائیل که دارای سلاح هسته‌ای هستند «هیچ وقت احساس خطر نابودی» نکرده‌اند. ایزدی در پایان نتیجه می‌گیرد کشورهای دارای سلاح هسته‌ای در شرایط جنگی قربانیان زیادی نمی‌دهند و زیرساخت‌هایشان نابود نمی‌شود.

این گفتگو علاوه بر فارس، در سایر رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی نیز بازتاب داشته است. (لینک۱، لینک۲، لینک۳، لینک۴)

بررسی‌های فکت‌نامه نشان می‌دهد این ادعاها، نادرست هستند.

آیا رهبر هیچ کشور دارای سلاح هسته‌ای ترور نشده است؟

فواد ایزدی در این گفتگو به صراحت می‌گوید: «رهبر هیچ کشور اتمی ترور نشده است».

در مجموع ۹ کشور دارای سلاح هسته‌ای هستند که توضیحات آنها در جدول زیر آمده است:

دست‌کم شش مورد،‌ ادعای ایزدی را در این رابطه نقض می‌کنند.

۱. جان اف کندی، رئیس جمهور وقت ایالات متحده: کندی در سال ۱۹۶۳ در آمریکا به ضرب گلوله ترور شد. آمریکا در آن زمان درگیر جنگ ویتنام بود. براساس آمار رسمی وزارت انرژی آمریکا، این کشور در همان سال بیش از ۲۸ هزار کلاهک هسته‌ای داشت.

۲. اسحاق رابین، نخست‌وزیر وقت اسرائیل: رابین در سال ۱۹۹۵، پس از یک تجمع در تل‌آویو، به دست یک راست‌گرای افراطی اسرائیلی که مخالف روند صلح با فلسطین و توافق اسلو بود، ترور شد. اسرائیل در آن زمان در جنوب لبنان درگیر جنگ با گروه‌های نظامی از جمله حزب‌الله لبنان بود. ارزیابی اطلاعاتی آمریکا در سال ۱۹۷۴، بیش از دو دهه پیش از ترور رابین، به این نتیجه رسیده بود که اسرائیل سلاح هسته‌ای ساخته است.

۳. ایندیرا گاندی، نخست‌وزیر وقت هند: او در ۱۹۸۴، ده سال پس از اولین آزمایش هسته‌ای هند و تنها چهار ماه پس از حمله نظامی ارتش هند به یکی از اماکن مقدس سیک‌ها، ترور شد. اگرچه هندوستان تا سال ۱۹۸۹، ساخت سلاح هسته‌ای را تایید نکرده بود.

۴. راجیو گاندی، نخست‌وزیر هند: گاندی در یک گردهمایی انتخاباتی به دست یک بمب‌گذار وابسته به ببرهای تامیل سری‌لانکا کشته شد.

۵. بی‌نظیر بوتو، نخست وزیر پیشین پاکستان: بوتو نخست‌وزیر پیشین و رهبر وقت حزب مردم پاکستان بود. او در سال ۲۰۰۷، پس از یک گردهمایی انتخاباتی ترور شد. پاکستان در مه ۱۹۹۸ سلاح هسته‌ای آزمایش کرده بود. بوتو هنگام ترور رهبر یکی از احزاب اصلی پاکستان بود و دوره نخست‌وزیری‌اش پایان یافته بود.

تصویر از ششمین سالگرد ترور بی‌نظیر بوتو

۶. ضیا الحق، رئیس جمهور پاکستان: رئیس‌جمهور وقت پاکستان در سال ۱۹۸۸، در دوره درگیری هند و پاکستان در سیاچن، در سقوط هواپیما کشته شد. پاکستان در گزارشی این سقوط را نتیجه خراب‌کاری اعلام کرده بود.

موارد دیگری نیز از ترور و کشته شدن سران حکومت‌ها از جمله وزیر گردشگری اسرائیل در سال ۲۰۰۱ و در جریان انتفاضه دوم فلسطین و دست‌کم یک ژنرال ارشد نظامی روسیه در جریان جنگ اوکراین وجود دارد.

فارغ از موارد یاد شده، ایزدی توضیح نمی‌دهد که مسلح بودن به بمب اتم دقیقا چگونه می‌تواند مانع کشته شدن رهبر یک کشور است.

آیا کشورهای دارای سلاح هسته‌ای در جنگ کمتر از پنج‌هزار قربانی دارند؟

برخلاف ادعای ایزدی مبنی بر کشته‌های کمتر از پنج‌هزار نفر در جنگ برای کشوری که دارای سلاح هسته‌ای است، دست‌کم پنج مورد، این ادعا را نقض می‌کنند.

۱. چین در جنگ ویتنام؛ حدود ۶۹۰۰ کشته در کمتر از یک ماه: چین که اولین بمب اتم را در سال ۱۹۶۴ آزمایش کرده بود، در سال ۱۹۷۹ به ویتنام حمله کرد. اما در کمتر از یک ماه مجبور شد نیروهایش را خارج کند. در این جنگ کوتاه مدت حدود ۶۹۰۰ تن از نیروهای ارتش چین کشته شدند؛ اگرچه پژوهش‌های مستقل رقمی بیش از ۲۵ هزار کشته را گزارش کرده‌اند.

۲. روسیه در جنگ اوکراین؛ صدها هزار کشته از زمان آغاز جنگ: تا لحظه تنظیم این گزارش، از زمان آغاز جنگ روسیه و اوکراین در سال ۲۰۲۲، هویت نزدیک به ۲۸۶ هزار نیروی کشته شده روس، مستند شده است. بی‌بی‌سی روسی در گزارشی این رقم را بیش از ۵۰۰ هزار تن برآورد کرده است.

۳. آمریکا در جنگ کره؛ نزدیک به ۳۴ هزار کشته: آمریکا پنج سال پس از اولین آزمایش بمب اتم در ۱۹۴۵، وارد جنگی سه ساله با کره شد که نزدیک به ۳۴ هزار کشته در نبرد بر جای گذاشت.

آمریکا در جنگ کره

۴. آمریکا در جنگ ویتنام؛ نزدیک به ۴۸ هزار کشته: ایالات متحده از سال ۱۹۵۵ به مدت حدود ۱۰ سال با ویتنام در جنگ بود. آرشیو ملی آمریکا در مجموع ۵۸٬۲۲۰ مرگ نظامی را در پرونده جنگ ویتنام ثبت کرده است. از این تعداد، ۴۷٬۴۳۴ نفر بر اثر اقدام دشمن جان باختند. فقط در سال ۱۹۶۸، شمار کل مرگ‌های نظامی ثبت‌شده به ۱۶٬۸۹۹ نفر رسید.

۵. شوروی در جنگ افغانستان؛ نزدیک به ۱۴ هزار کشته: شوروی که اولین آزمایش بمب اتم را در ۱۹۴۹ انجام داده بود در سال ۱۹۷۹ با افغانستان وارد جنگ شد که نزدیک به ۱۴ هزار کشته نظامی را در پی داشت.

بنابراین ادعای سقف پنج هزار کشته برای کشورهای که سلاح اتمی دارند نیز نادرست و بی‌اساس است.

آیا سلاح هسته‌ای مانع تلفات سنگین و تخریب زیرساخت‌هاست؟

شواهد روشنی، تنها از جنگ‌های معاصر، این ادعا را نیز بی‌اعتبار می‌کند. علاوه بر صدها هزار کشته روس در جنگ اخیر با اوکراین، روسیه آسیب جدی به زیرساخت‌ها را نیز در جریان همین جنگ تجربه کرده است. در هشت ماه ابتدای سال میلادی جاری، به طور متوسط هر سه روز، یک پالایشگاه روسیه هدف حملات اوکراین قرار گرفته و آسیب دیده است.

ایران بدون سلاح هسته‌ای هم در جریان جنگ ۱۲ روزه یک پالایشگاه اسرائیل را از کار انداخت.

آیا جنگ با کشورهای دارای سلاح هسته‌ای تنها چند روز طول می‌کشد؟

مواردی از جمله جنگ روسیه و اوکراین، جنگ ویتنام و موارد دیگری که به آنها اشاره شد نمونه‌های روشنی هستند.

ایزدی به طور خاص به جنگ پاکستان و هند اشاره می‌کند و مدعی می‌شود علت آتش‌بس بعد از چهار روز، بازدارندگی هسته‌ای بود. این ادعا هم دقیق نیست. فارغ از عوامل مختلف دخیل در جنگ ۴ روزه و آتش‌بس میان این دو کشور در سال ۲۰۲۵، این تنها جنگ هند و پاکستان نبود.

جنگ کارگیل در ۱۹۹۹، یک سال پس از آزمایش‌های هسته‌ای هر دو کشور، حدود سه ماه به درازا کشید. دولت هند می‌گوید ۵۲۷ سرباز هندی در آن جنگ کشته شدند. بنابراین از یک آتش‌بس چهار روزه نمی‌توان مبنای تحلیل تمام درگیری‌های دو کشور در نظر گرفت.

آیا اسرائیل هیچ وقت احساس خطر نابودی نکرده است؟

ایزدی مدعی است کشورهایی که دارای سلاح هسته‌ای هستند هرگز احساس خطر نابودی نمی‌کنند و برای نمونه به اسرائیل اشاره می‌کند. او می‌گوید اسرائیل در نتیجه حمله نظامی از بین نمی‌رود بلکه ۱۵ سال دیگر به خاطر مشکلات داخلی از بین خواهد رفت. این بخش ادعا قابل راستی‌آزمایی نیست و احتمالا نظر شخصی فواد ایزدی است.

اما روایت اسرائیل نسبت به موجودیت و تمامیتش، با آنچه ایزدی می‌گوید در تضاد است.

برای مثال در جنگ یوم‌کیپور، در ۱۹۷۳، یک روز پس از حمله مصر و سوریه به مواضع اسرائیل در سینا و جولان، وزیر دفاع وقت، گفته بود اسرائیل خطوط دفاعی‌اش را در هر دو جبهه از دست داده و به باور او، نیروهای مقابل قصد دارند اسرائیل را تصرف کنند. آونر کوهن، پژوهشگر تاریخ هسته‌ای اسرائیل، می‌نویسد دایان در آن روز از سقوط «معبد سوم» هم حرف می‌زد که کنایه‌ای از نابودی دولت اسرائیل بود.

پیش و پس از این رویداد نیز اسرائیل بارها اعلام کرده موجودیت خود را در خطر می‌بیند. (لینک۱ ، لینک۲ ، لینک۳). به طور خاص در جنگ اخیر با ایران اسرائیل ایران را خطری برای موجودیت خودش معرفی کرده است.

فواد ایزدی کیست؟

فواد ایزدی، پژوهشگر ارتباطات و عضو هیئت علمی گروه مطالعات آمریکا در دانشکده مطالعات جهان دانشگاه تهران است. او در سال ۱۳۸۸ دکترای ارتباطات جمعی را از دانشگاه ایالتی لوئیزیانا گرفت و رساله‌اش پیرامون دیپلماسی عمومی آمریکا در قبال ایران بود.

او در رسانه‌های نزدیک به حکومت ایران «کارشناس سیاست خارجی» معرفی می‌شود و از حامیان ساخت بمب اتم برای جمهوری اسلامی است.

فکت‌نامه به ادعای فواد ایزدی مبنی بر اینکه بازدارندگی بمب هسته‌ای مانع ترور رهبران، کشته شدن زیر پنج‌هزار نفر و عدم تخریب زیرساخت‌ها می‌شود، نشان «نادرست» می‌دهد.