ادعای «تایید توانایی مهمات ۳۵۸ ایران علیه اف-۳۵ از سوی پنتاگون» نادرست است

در ماه‌های اخیر، برخی از صفحات و حساب‌های کاربری فارسی‌زبان و غیرفارسی در شبکه‌های اجتماعی مدعی شده‌اند که پنتاگون اذعان کرده مهمات سرگردان ۳۵۸ با اتکا به حسگر فروسرخ و الگوی پروازی ۸ شکل (figure 8)، قادر به سرنگونی جنگنده‌های پیشرفته‌ای همچون F-35 است.

به نظر می‌رسد یکی از منبع اولیه و مشترک بیشتر این ادعاهای تکرارشونده، ویدیویی تشریحی از کانال یوتیوب AiTelly بوده است. این کانال، ویدیوهای انیمیشن سه‌بعدی نظامی و امنیتی می‌سازد و ادعاهایی که درباره مسائل مختلف مطرح می‌کند، نیاز به بررسی دوباره با منابع معتبر دیگر دارند.

آیا پنتاگون چنین ادعایی کرده است؟

در بررسی منابع رسمی وزارت جنگ ایالات متحده و آژانس اطلاعات دفاعی آمریکا، هیچ سند قابل استنادی یافت نشد که نشان دهد پنتاگون توانایی مهمات سرگردان ۳۵۸ برای انهدام جنگنده‌هایی مانند F-35 را تایید کرده باشد.

یک مقام سنتکام در گذشته، در نشست خبری ۱۹ فوریه ۲۰۲۰، درباره توقیف مهمات سرگردان ۳۵۸ در محموله‌های ارسالی به یمن توضیح داده، اما در پاسخ به پرسشی درباره مشخصات عملکردی این سلاح، از ارائه جزئیات خودداری کرده است. توصیف ۳۵۸ به‌عنوان سلاحی «نسبتا جدید» نیز مربوط به همان سال است، نه یک اعلام تازه.

آژانس اطلاعات دفاعی آمریکا در گزارش خود درباره تسلیحات حوثی‌ها، به شباهت نمونه «صقر» با مهمات سرگردان ۳۵۸ و استفاده از آن برای حمله به پهپادهای آمریکایی در یمن اشاره کرده است؛ اما این گزارش، تاییدی بر توانایی انهدام F-35 ارائه نمی‌کند. بنابراین، وجود گزارش‌های رسمی آمریکا درباره این سلاح را نباید با تایید ادعای مطرح‌شده در شبکه‌های اجتماعی یکی دانست. انتساب این ادعا به پنتاگون، در منابع بررسی‌شده پشتوانه مستندی ندارد.

تعریف مهمات سرگردان

مهمات سرگردان (Loitering Munition) سلاحی پرنده است که می‌تواند پیش از حمله، مدتی در منطقه به جست‌وجوی هدف بپردازد و سپس با انفجار سرِ جنگی خود به آن حمله کند. انتخاب هدف، بسته به سامانه، خودکار یا با هدایت اپراتور انجام می‌شود و خودِ سلاح در حمله مصرف می‌شود. هر پهپاد انتحاری الزاما مهمات سرگردان نیست؛ چون برخی از آنها صرفا به‌سوی مختصات از پیش تعیین‌شده پرواز می‌کنند و قابلیت جست‌وجوی هدف ندارند.

آیا ۳۵۸ توانایی هدف قرار دادن جنگنده‌ها را دارد؟

«۳۵۸» موشک زمین‌به‌هوای ساخت جمهوری اسلامی است که عمدتا برای مقابله با پهپادها و بالگردها طراحی شده است. این سلاح پس از پرتاب با بوستر، با موتور توربوجت و سرعت زیر صوت پرواز می‌کند و براساس ارزیابی‌های منتشرشده، می‌تواند در مسیری به شکل عدد ۸ انگلیسی (figure 8) به جست‌وجوی هدف بپردازد. جست‌وجوگر تصویربردار فروسرخ، سر جنگی ترکش‌زای حدود ۱۰ کیلوگرمی و حسگر مجاورتی لیزری، امکان حمله و انفجار نزدیک هدف را فراهم می‌کنند.

برخلاف برخی ادعاها، این سلاح، تازه نیست؛ نمونه‌های آن در سال‌های ۲۰۱۹ و ۲۰۲۰ در محموله‌های ارسالی به یمن توقیف شدند و حوثی‌ها نمونه «صقر» آن را علیه پهپادهای آمریکایی به کار برده‌اند. برد ۱۰۰ تا ۱۵۰ کیلومتری صقر نیز در گزارش آژانس اطلاعات دفاعی آمریکا به نقل از حوثی‌ها آمده و نباید آن را به عنوان شعاع قطعی درگیری در نظر گرفت.

سرعت زیر صوت و شیوه عملکرد ۳۵۸، درگیری با جنگنده‌های سریع و مانورپذیر را محدود می‌کند و توانایی قابل اتکای آن علیه این اهداف، اثبات نشده است؛ هرچند ناممکن دانستن رهگیری در تمامی شرایط نیز دقیق نیست.

جمهوری اسلامی برای دفاع در ارتفاع پایین، سامانه‌هایی مانند «مجید» دارد که از حسگرهای الکترواپتیکی و هدایت فروسرخ برای درگیری پسیو، بدون نیاز به انتشار امواج راداری، استفاده می‌کنند. برد و سقف درگیری اعلام‌شده مجید به‌ترتیب حدود ۸ و ۶ کیلومتر است و هواپیماهای رزمی نیز در محدوده اهداف طراحی‌شده آن قرار دارند.

از سوی دیگر، پنهانکاری جنگنده F-35 به معنای نامرئی بودن در برابر دوربین‌های حرارتی نیست؛ هرچند برای کاهش امضای حرارتی آن اقداماتی انجام شده است. با این حال، مشاهده حرارتی با رهگیری و انهدام تفاوت دارد و به شرایط محیطی، کیفیت حسگر و توانایی موشک وابسته است. بنابراین برخورداری از جست‌وجوگر فروسرخ در مهمات ۳۵۸، ادعای توانایی آن علیه F-35 را اثبات نمی‌کند.

در منابع رسمی بررسی‌شده، سندی برای تایید ادعای منتسب به پنتاگون درباره توانایی مهمات سرگردان ۳۵۸ در انهدام F-35 یافت نشد. این سلاح جدید نیست و پیش‌تر در یمن نیز به کار رفته و عمدتا برای مقابله با پهپادها و هلیکوپترها طراحی شده است.
توانایی قابل اتکای این مهمات علیه جنگنده‌های سریع و مانورپذیر نیز اثبات نشده است. قابلیت پرواز در الگوی ۸ (شکل 8 انگلیسی) و برخورداری از جست‌وجوگر فروسرخ، به‌تنهایی چنین توانایی‌ای را ثابت نمی‌کند؛ همان‌طور که امکان مشاهده حرارتی یک جنگنده پنهانکار، الزاما به معنای توانایی رهگیری و انهدام آن نیست.
با این توضیح، فکت‌نامه به ادعای «تأیید توانایی مهمات سرگردان ۳۵۸ برای انهدام جنگنده‌هایی مانند F-35 از سوی پنتاگون» نشان «نادرست» می‌دهد.