پشت اعداد نقدینگی بانک مرکزی چه خبر است؟

عبدالناصر همتی، رئیس‌کل بانک مرکزی ایران، روز هفتم آبان ۱۴۰۵ اعلام کرد: «رشد سالانه نقدینگی در مهرماه با کاهش ۰/۷ [واحد] درصدی نسبت به شهریور، به ۵۰/۹ درصد رسیده است.»

روابط عمومی بانک مرکزی در خبری که به نقل از رئیس کل این بانک منتشر کرده نوشته است: «رشد سالانه نقدینگی در آستانه برگشت به کانال ۴۰ درصدی» است.

همتی، کاهش نرخ رشد نقدینگی را ناشی از «تلاش بانک مرکزی برای کنترل انتظارات تورمی و مهار نقدینگی» اعلام کرده است.

بررسی دقیق وضعیت نقدینگی و دیگر متغیرهای پولی و بانکی، بدون در اختیار داشتن گزارش‌‌های مربوط به متغیرهای پولی و بانکی میسر نیست.

بانک مرکزی از ابتدای امسال تاکنون هیچ گزارش ماهانه‌ای از این متغیرها منتشر نکرده و آخرین گزارش‌ها از این دست مربوط به اسفندماه ۱۴۰۴ است.

با این حال با استفاده از همین تک رقم‌های اعلام شده از سوی رئیس کل بانک مرکزی می‌توان برخی از اعداد و ارقام کلی مربوط به نقدینگی را به روز کرد.

به طور مثال با توجه به نرخ رشد نقطه به نقطه ۵۰/۹ درصدی که عبدالناصر همتی به آن اشاره کرده، می‌توان دریافت که رقم نقدینگی در پایان مهرماه ۱۴۰۵ به حدود ۱۹ هزار و ۳۱۶/۶ تریلیون تومان (۱۹٬۳۱۶٫۶ هزار میلیارد تومان) رسیده است.

نرخ رشد نقطه به نقطه نقدینگی در مهرماه ۱۴۰۴ در مقایسه با ماه مشابه سال قبل از آن ۳۸/۶ درصد بود و به این ترتیب نرخ نقطه‌ای نقدینگی در مهرماه امسال ۱۲/۳ واحد درصد پرشتاب‌تر از رشد نقدینگی در مهرماه ۱۴۰۴ است.

عبدالناصر همتی پیش از این نرخ رشد ماهانه نقدینگی در شهریورماه امسال را ۱/۳ درصد اعلام کرده بود.

او همچنین گفته بود نرخ رشد نقطه‌ای نقدینگی در شهریور به ۵۱/۶ درصد رسیده است.

بر حسب اعلام آن نرخ‌های رشد نقدینگی در شهریورماه، رقم نقدینگی در پایان تابستان ۱۸۸۱۱/۶ تریلیون تومان بود و مقایسه آن با رقم نقدینگی در مهرماه نشان می‌دهد که نرخ رشد نقدینگی در مهر امسال به ۲/۷ درصد رسیده که بیش از دو برابر نرخ رشد ماهانه نقدینگی در شهریور ۱۴۰۵ است.

رئیس کل بانک مرکزی میزان افزایش نقدینگی را در شش ماه نخست امسال ۲۰/۷ درصد اعلام کرده بود که این میزان افزایش در هفت ماهه به ۲۴ درصد افزایش یافته است. میزان افزایش نقدینگی در هفت ماهه پارسال ۲۵/۹ درصد بود که در هفت‌ماهه امسال ۱/۹ واحد درصد کاهش نشان می‌دهد

با این حساب، رشد نقطه‌به‌نقطه نقدینگی از ۵۴٫۴ درصد در مرداد به ۵۱٫۶ درصد در شهریور و ۵۰٫۹ درصد در مهر کاهش یافته است. بنابراین، این شاخص همچنان بالاتر از ۵۰ درصد است. تعبیر «در آستانه برگشت به کانال ۴۰ درصدی» بر نزدیک‌شدن نرخ به زیر ۵۰ درصد تأکید دارد، اما به‌تنهایی نشان‌دهنده تثبیت روند نزولی نیست؛ به‌ویژه آنکه رشد ماهانه نقدینگی در مهر نسبت به شهریور بیش از دو برابر شده است.

نقدینگی دو جزء اصلی پول و شبه‌پول دارد. بخش پول نقدینگی شامل اسکناس و مسکوکات در دست اشخاص و سپرده‌های دیداری است و جزء دیگر نقدینگی یعنی شبه‌پول، سایر سپرده‌های بانکی را در برمی گیرد. تغییر ترکیب این دو جزء از نقدینگی نیز نشانه‌هایی برای تحلیل نرخ تورم به همراه دارد.

از نگاه اقتصاددانان، افزایش نقدینگی، بدون رشد متناسب با تولید، به افزایش سطح عمومی قیمت کالاها و خدمات (تورم) منجر می‌شود.