مقایسه گمراه‌کننده وضعیت اینترنت و شبکه ملی اطلاعات ایران و کره جنوبی

محمدمهدی حبیبی، مدیرعامل سازمان «فضای مجازی پاک»، در برنامه ویدیویی «سنتز»، کره جنوبی را نمونه کارآمد شبکه ملی معرفی کرد؛ با این استدلال که وجود شبکه داخلی، سهم بالای استفاده از آن و رواج پیام‌رسان و جست‌وجوگر بومی، کره جنوبی را نمونه‌ای مناسب برای دفاع از شبکه ملی اطلاعات ایران می‌کند.

او در پاسخ به پرسشی درباره ناکارآمدی شبکه ملی اطلاعات در ایران گفت: «کره جنوبی نمونه کارآمد شبکه ملی اطلاعات است» و تاکید کرد «۹۰ درصد استفاده مردم کره از شبکه ملی یا شبکه‌های داخلی است.»

مسأله اینترنت به تنهایی می‌تواند نماد کاملی از شیوه حکمرانی در کشور ما و نسبت جامعه با آن باشد. برای همین مهم است که همچنان درباره اینترنت حرف بزنیم چون در واقع داریم درباره «حق آزادی» و آزادی بیان حرف می‌زنیم.

با محمدمهدی حبیبی مدیرعامل سازمان «فضای مجازی پاک»، مناظره کردم: pic.twitter.com/hqNDYlqhxR

— Hamed Bidi (@hamedbd) October 21, 2026

این ادعا و مقایسه او میان وضعیت اینترنت ایران و کره جنوبی، گمراه‌کننده است.

آیا کره جنوبی زیرساخت داخلی برای ارتباطات و تبادل ترافیک اینترنت دارد؟

در کره جنوبی، پروژه «زیرساخت اطلاعاتی کره» یا KII از سال ۱۹۹۵ برای توسعه زیرساخت ارتباطی پرسرعت آغاز شد و در پایان ۲۰۰۵ به اتمام رسید. بنا بر اعلام رسمی آژانس ملی جامعه اطلاعاتی کره، این پروژه شبکه انتقال فیبر نوری میان ۱۴۴ شهر را ایجاد کرد.

«کتاب سفید اینترنت کره» نیز در توضیح کارکرد مراکز تبادل ترافیک اینترنتی، به جلوگیری از عبور غیرضروری ترافیک داخلی از شبکه‌های خارجی اشاره می‌کند.

گزارش مشترک بانک جهانی و موسسه توسعه کره، این برنامه را در سه بخش توصیف کرده‌ بود: شبکه‌ عمدتا دولتی، شبکه عمومی که اپراتورها با سرمایه خصوصی توسعه دادند، و شبکه آزمایشی برای فناوری‌های ارتباطی.

این شبکه به مرور زمان و دربرنامه‌های بعدی توسعه زیرساخت‌های اینترنتی کره، ارتقا یافت تا جایی که امروز شبکه‌های اپراتورها، مراکز داده و مراکز تبادل ترافیک کره جنوبی، ارتباط داخلی میان کاربران و خدمات را برقرار می‌کنند و همزمان به اینترنت جهانی متصل هستند.

آیا ۹۰ درصد استفاده مردم کره از شبکه ملی یا شبکه‌های داخلی است؟

حبیبی بدون اشاره به منبعی معتبر، ادعا می‌کند «۹۰ درصد استفاده مردم کره از شبکه ملی یا شبکه‌های داخلی» است؛ اما روشن نیست منظور او از «استفاده» چیست؟ حجم ترافیک؟ زمان مصرف؟ تعداد کاربران؟ استفاده از خدمات کره‌ای؟ یا دریافت محتوا از سرورهای داخل کشور؟ این شاخص‌ها متفاوتند و نمی‌توان یکی را جای دیگری گذاشت.

بر اساس داده‌های اکتبر ۲۰۲۶ انجمن اینترنت، ۸۸ درصد از هزار وب‌سایت پربازدید کره جنوبی از طریق سرور یا نسخه ذخیره‌شده در داخل کشور قابل دریافتند؛ اما این آمار نمی‌گوید ۸۸ یا ۹۰ درصد مصرف اینترنت مردم این کشور، داخلی است؛ هر وب‌سایت در این شمارش، یک مورد است؛ فارغ از میزان مصرف کاربران. از طرف دیگر، تحویل محتوا از داخل کره، الزاما به معنای استفاده از خدمات بومی نیست.

برای نمونه، مرکز تبادل KINX، «یک شرکت خصوصیِ زیرساخت اینترنت در کره جنوبی» شبکه‌های شرکت‌های کره‌ای و ارائه‌دهندگان جهانی مانند گوگل و آمازون، مایکروسافت و کلادفلر را به یکدیگر متصل می‌کند. این کار می‌تواند مسیر انتقال داده را کوتاه‌تر و هزینه را کمتر کند.

تفاوت و شباهت کارکرد «زیرساخت اطلاعاتی کره» با «شبکه ملی اطلاعات» ایران چیست؟

شباهت دو پروژه ایران و کره در تلاش برای میزبانی داده، مبادله داخلی ترافیک، کاهش مسیرهای غیرضروری خارجی و تقویت تاب‌آوری است.

تفاوت مهم اما در نحوه حکمرانی و کنترل ارتباطات است. طبق بررسی فکت‌نامه، نگرانی از مختل‌شدن دسترسی‌ها در صورت قطع ارتباط با اینترنت، از استدلال‌های اولیه دفاع از پروژه «اینترنت ملی» در سال ۱۳۸۴ بوده است. در سند «تبیین الزامات شبکه ملی اطلاعات» مصوب ۱۳۹۵ نیز امکان مدیریت مستقل هنگام جدایی از اینترنت جهانی و کنترل ارتباطات داخلی و خارجی پیش‌بینی شده است.

همچنین، سند «طرح کلان و معماری شبکه ملی اطلاعات» مصوب ۱۳۹۹، برای دسترسی به خدمات و محتوای داخلی مزیت تعرفه‌ای و کیفی تعیین کرده و برای خدمات پایه کاربردی داخلی، هدف سهم ترافیک ۷۰ به ۳۰ نسبت به خدمات خارجی مشابه در نظر گرفته است. این الزامات نشان‌دهنده سیاستی برنامه‌ریزی‌شده برای افزایش مصرف خدمات و محتوای داخلی‌اند.

در همین معماری، دسترسی به اینترنت یکی از خدمات ارائه‌شده بر بستر شبکه ملی اطلاعات است؛ بنابراین می‌توان دسترسی جهانی را محدود کرد، در حالی که اتصال کاربران به شبکه و بخشی از خدمات داخلی برقرار بماند.

این تفکیک در آبان ۱۳۹۸ استفاده شد و بیشتر کاربران ایران دسترسی جهانی را از دست دادند، در حالی که بخشی از خدمات داخلی ادامه یافت.

امکان فنیِ قطع اینترنت را باید از هدف و کارکرد شبکه‌های داخلی جدا کرد. کره جنوبی نیز از نظر فنی مصون از خاموشی عمدی نیست و اجرای آن به کنترل اپراتورها و مسیرهای ارتباطی بستگی دارد. اما این امکان عمومی، معادل وجود سیاست و زیرساخت آماده برای قطع اینترنت بین‌المللی نیست.

ما در منابعی که مربوط به حکمرانی اینترنت در کره است، نمونه‌ای مستند از اجرای همین الگو به دست دولت پیدا نکردیم. ضمن اینکه گزارش‌های ۲۰۲۴ و ۲۰۲۵ فریدم‌هاوس نیز قطع یا اختلال عمدی در اتصال اینترنت با انگیزه سیاسی را تاکنون ثبت نکرده‌اند.

آیا کره جنوبی میزبان زیرساخت‌های خارجی در حوزه اینترنت است؟ ایران چطور؟

کره جنوبی میزبان زیرساخت ابری شرکت‌های بزرگ جهانی، از جمله آمازون، گوگل، مایکروسافت، اوراکل و علی‌بابا است؛ بنابراین محتوایی که از سرور داخل کره تحویل داده می‌شود، الزاما متعلق به یک خدمت کره‌ای نیست. در مقابل، ایران در فهرست مناطق ابری رسمی آمازون، گوگل و مایکروسافت قرار ندارد و شرکت‌های ایرانی، مانند ابرآروان‌، ستون و پارس‌پک، خدمات ابری عرضه می‌کنند.

آیا پیام‌رسان و موتور جست‌وجوی کره بومی‌اند؟

کره جنوبی پیام‌رسان و جست‌وجوگر بومی پرکاربری دارد، اما بازار آن منحصرا بومی نیست. کاکائوتاک (KakaoTalk) طبق گزارش رسمی شرکت کاکائو، در سه‌ماهه چهارم ۲۰۲۵ حدود ۴۹٫۵ میلیون کاربر فعال ماهانه داخلی داشت. ناور (Naver) نیز جست‌وجوگر بومی مهمی است که طبق داده‌های استت‌کانتر در سپتامبر ۲۰۲۶، سهم آن از این بازار، به ۴۳٫۰۶ درصد رسید در حالی که سهم گوگل از این بازار ۴۷٫۹۷ درصد بود.

آیا در کره جنوبی هم مانند ایران دسترسی به پیام‌رسان‌های غیربومی ممنوع یا قابل اختلال است؟

میان امکان محدودسازی، ممنوعیت قانونی و فیلترشدن واقعی یک خدمت، تفاوت وجود دارد. منابع بررسی‌شده ممنوعیت عمومی پیام‌رسان‌ها صرفا به‌دلیل خارجی‌بودن را نشان نمی‌دهند.

موسسه فریدم‌هاوس در ارزیابی سال ۲۰۲۵ خود، «مسدودسازی شبکه‌های اجتماعی» در کره جنوبی را رد کرده است. با این‌ حال، امکان فنی و سازوکار محدود کردن محتوا یا خدمات مشخص وجود دارد و نمونه‌های سانسور نیز مستند است.

در ایران اما محدودیت خدمات خارجی بسیار گسترده‌تر است. در گزارش ۲۰۲۵ فریدم‌هاوس مسدود بودن فیسبوک، ایکس، یوتیوب و تیک‌تاک ثبت شده است. علاوه بر این‌ها دسترسی مستقیم به بسیاری از پلتفرم‌های خارجی، به‌دلیل فیلترینگ، تحریم یا محدودیت‌های خود شرکت‌ها، مسدود یا محدود است.

آیا اینترنت در کره جنوبی همانند ایران، با سانسور و محدودیت مواجه است؟

کره جنوبی با وجود اینترنت پرسرعت و گسترده، فیلترینگ دارد. طبق گزارش حقوق بشر سال ۲۰۲۱ وزارت خارجه آمریکا، بیشتر موارد مسدودشده به قمار، مواد غذایی یا داروهای غیرقانونی و پورنوگرافی مربوط بودند. گزارش‌های جدیدتر نیز مسدودسازی محتوای حامی کره شمالی، صدور دستور مسدودسازی برخی ویدئوهای انتقادی از دولت و فیلترینگ وب‌سایت خدمات سقط جنین «Women on Web» را مستند کرده‌اند.

با وجود این، ارزیابی موسسه فریدم‌هاوس نشان‌دهنده فاصله‌ای چشمگیر میان کره جنوبی و جمهوری اسلامی ایران در آزادی دسترسی به اینترنت، محدودیت محتوا و رعایت حقوق کاربران است.

بر اساس گزارش «آزادی اینترنت ۲۰۲۵» فریدم‌هاوس، از میان ۷۲ کشور، کره جنوبی با امتیاز ۶۵ از ۱۰۰ در رتبه ۲۱ و در گروه کشورهای «نسبتا آزاد» قرار دارد و ایران با امتیاز ۱۳ از ۱۰۰ در رتبه ۷۰ و در انتهای جدول و در گروه کشورهای «غیر آزاد» مانند چین و میانمار قرار گرفته است.

بر این اساس، فکت‌نامه به ادعای محمدمهدی حبیبی مبنی بر اینکه «کره جنوبی نمونه موفق شبکه ملی اطلاعات است و ۹۰ درصد استفاده مردم این کشور از شبکه ملی یا شبکه‌های داخلی است»، نشان «گمراه‌کننده» می‌دهد.