ادعای همتی درباره ذخایر ارزی؛ نیاز ۱۰۶ میلیارد دلاری و منابع نامعلوم

عبدالناصر همتی، رئیس کل بانک مرکزی ایران در کانال تلگرامی خود، برخی از نکات گفت‌وگوی خود با خبرگزاری بلومبرگ را منتشر کرده که به نوشته او هفته گذشته در حاشیه اجلاس سالانه صندوق بین المللی پول و بانک جهانی انجام شده است.

همتی در این پست تلگرامی، نوشت: «در پاسخ به سؤال میزان ذخایر بانک مرکزی گفتم ذخایر ما وضعیت خوبی دارد و مطمئن باشید می توانیم واردات کشور تا پایان دوره ریاست جمهوری ترامپ و حتی بیشتر از آن را تامین کنیم.»

برای بررسی این ادعا باید توجه کرد بانک مرکزی ایران، به دلیل مسائل امنیتی ناشی از جنگ و تحریم‌ها، رقم دقیق ذخایر ارزی را به صورت رسمی اعلام نمی‌‌کند. همچنین به دلیل محرمانگی و پیچیده بودن شیوه‌های نگاه‌داری ذخایر ارزی بانک مرکزی ایران، به طور مستقل نمی‌توان برآوردی از این عدد و رقم ارائه کرد، اما می‌توان با استفاده از اظهارات مقام‌های رسمی و معدود گزارش‌های منتشر شده، تخمین زد که برای تامین دو سال مصارف ارزی ایران چه میزان ارز لازم است.

تنها اظهارنظر درباره میزان ذخایر ارزی در ماه‌های اخیر مربوط به گفته‌های مهدی دارابی، مشاور ارزی بانک مرکزی در یک برنامه تلویزیونی در تیرماه ۱۴۰۵ است.

او بدون اشاره به میزان ذخایر ارزی بانک مرکزی، با اشاره به کاهش میزان «تخصیص ارز به بخش صنعت و وزارت صمت»، گفت: «این سیاست موجب شد بانک مرکزی ضمن مدیریت منابع، حدود ۴/۵ میلیارد دلار به ذخایر ارزی کشور اضافه کند.»

اما رقم مورد نیاز ارز تا پایان دولت ترامپ آن طور که عبدالناصر همتی، رئیس کل بانک مرکزی گفته، چقدر است؟

رقم مورد نیاز ارز تا پایان دولت ترامپ

از زمان انتشار این مطلب در اکتبر ۲۰۲۶ تا پایان ریاست‌جمهوری ترامپ در ۲۰ ژانویه ۲۰۲۹، برابر با اول بهمن ۱۴۰۷، حدود دو سال و سه ماه باقی مانده است.

از طرفی، چندی پیش عبدالناصر همتی پیش‌بینی کرده بود، تا پایان امسال میزان تامین ارز از سوی بانک مرکزی برای انجام واردات کالاهای مختلف به ۴۷ میلیارد دلار برسد.

اصغر بالسینی، سخنگوی مرکز مبادله ایران وابسته به بانک مرکزی، در ۲۰ بهمن ۱۴۰۴، رقم تامین ارز واردات از ابتدای سال تا آن تاریخ را ۵۰ میلیارد و ۶۱۷ میلیون دلار اعلام کرد.

روزنامه دنیای اقتصاد هم در گزارشی، مجموع تامین ارز در سال گذشته را بالغ بر ۵۳ میلیارد دلار برآورد کرده است.

مقایسه این عدد با برآورد رئیس کل بانک مرکزی از میزان تامین ارز تا پایان امسال نشان‌دهنده افت ۶ میلیارد دلاری است که معادل ۱۱/۳ درصد کاهش است.

با توجه به سخت‌گیری‌های بانک مرکزی و دولت در تخصیص ارز و تلاش برای سرکوب تقاضاهای وارداتی، بعید نیست که میزان تقاضای ارز در دو سال آینده حتی کمتر از میزان تقاضای فعلی باشد. ضمن آنکه تداوم محاصره اقتصادی آمریکا علیه ایران و اعمال محدودیت‌های شدید در مرزهای دریایی، هوایی و حتی زمینی ایران، تجارت خارجی شامل واردات با مشکلات بیشتری همراه شود. این موضوع می‌تواند به معنای کاهش تقاضا برای ارز باشد.البته سخت‌گیری در تخصیص ارز و تداوم محدودیت‌های تجاری ممکن است میزان واردات انجام‌شده و ارز تامین‌شده را کاهش دهد؛ اما این کاهش لزوما به معنای کمتر شدن نیاز واردکنندگان یا تقاضای واقعی برای ارز نیست.

با فرض ثابت ماندن میزان واردات و تامین ارز در دو سال و سه ماه آینده با فرض ثابت ماندن میزان تامین ارز واردات در سطح سالانه ۴۷ میلیارد دلار، تامین واردات کشور در این مدت به حدود ۱۰۶ میلیارد دلار ارز نیاز دارد.

بانک مرکزی تا پایان سال ۱۴۰۷ِ، باید بتواند معادل ۱۰۶ میلیارد دلار برای انجام واردات رسمی، ارز تامین کند.

در مجموع، ادعای عبدالناصر همتی درباره کفایت ذخایر ارزی ایران تا پایان ریاست‌جمهوری ترامپ، با اطلاعات عمومی موجود قابل راستی‌آزمایی نیست اما این برآورد ۱۰۶ میلیارد دلاری، میزان ذخایر موجود یا قابل‌دسترس بانک مرکزی را نشان نمی‌دهد. برای ارزیابی ادعای همتی باید مشخص باشد چه میزان ذخایر ارزی قابل‌استفاده وجود دارد و تامین واردات تا چه اندازه متکی به این ذخایر یا درآمدهای ارزی آینده است.