درباره سقوط بوستر پدافندی در قشم چه می‌دانیم؟

عصر شنبه ۱۱ مهر ۱۴۰۵، سامانه پدافند هوایی بر فراز جزیره قشم دو بار فعال شد. صدای شلیک در بخش‌هایی از شهر شنیده شد و ظرف چند ساعت، تصاویر یک قطعه فلزی استوانه‌ای در فضای مجازی دست‌به‌دست شد. خبرگزاری فارس و اقتصاد آنلاین، نوشتند پدافند یک «پرنده متخاصم» را رهگیری کرده، مردم محلی از اصابت دست‌کم یک هواگرد خبر داده‌اند، و بوستر موشک پدافندی خودی در یکی از مناطق جزیره دیده شده است.

بر اساس تصاویر و ویدیوی منتشر شده در شبکه‌های اجتماعی، دست‌کم یک بوستر موشک در محدوده‌ای مسکونی از جزیره قشم به زمین افتاده است. کاربران و چند حساب تحلیلی این قطعه را از خانواده موشک‌های پدافندی صیاد، و غالباً صیاد-3 (نسخه صیاد 3E) دانسته‌اند و تاکنون گزارشی از خسارت مالی یا جانی منتشر نشده است.

مشخص نیست این موشک دقیقاً به چه چیزی اصابت کرده، یا اساساً موفق به ساقط کردن هدف هوایی شده یا نه. تقریباً همزمان با شلیک، گزارش‌هایی از فعالیت هواگردها بر فراز جزیره هم منتشر شد. تصاویر نشان می‌دهند که این بوستر در زمینی باز که با مناطق مسکونی احاطه شده سقوط کرده و برخی از کاربران شبکه‌های اجتماعی گفته‌اند که این محل در نزدیکی دبیرستان دخترانه محدثه قرار دارد. در صورتی که معیار را ادعای سقوط این بوستر موشک در کنار این مدرسه قرار دهیم، دقیقا در بخش شرقی این دبیرستان یک زمین باز است که دور تا دور آن منازل مسکونی وجود دارد.

با این حال سقوط بوستر در منطقه مسکونی لزوماً به معنای شلیک موشک از داخل همان محله یا حتی از نزدیکی آن نیست. بوستر مرحله اول موشک پدافندی است که چند ثانیه پس از پرتاب می‌سوزد، جدا می‌شود و روی مسیری پرتابی به زمین برمی‌گردد، در حالی که بقیه موشک به سمت هدف ادامه می‌دهد.

نقطه سقوط آن تقریباً در امتداد جهت شلیک و جلوتر از محل پرتاب است، نه پای لانچر. این فاصله به زاویه پرتاب، مدت سوختن بوستر، سرعت جدایش و باد بستگی دارد و برای موشکی در کلاس صیاد معمولاً به چند کیلومتر می‌رسد. بنابراین اگر بوستر واقعاً در شهرک بوستان افتاده باشد، فقط نشان می‌دهد منطقه سقوط مرحله جدا شونده با بافت مسکونی هم‌پوشانی داشته است.

پرتابگر می‌تواند چند کیلومتر عقب‌تر، بیرون شهر یا در حاشیه آن بوده و موشک را به سمتی شلیک کرده باشد که مسیر برگشت بوستر به سمت زمین از روی خانه‌ها گذشته. شلیک از داخل منطقه مسکونی فقط با خود موضع پرتاب یا تصویر شلیک از همان نقطه ثابت می‌شود، نه با محل افتادن بوستر.

پیش‌از این هم در جنگ های مختلف چنین رویدادهایی رخ داده که بوستر موشک پدافندی به دلیل عبور هدف بر فراز مناطق مسکونی، پس از شلیک به سوی هدف، بر روی منطقه مسکونی سقوط کرده و خسارات مالی و جانی وارد ساخته است.

رهگیری در ارتفاع پایین یا متوسط، اگر درست بالای منطقه مسکونی انجام شود، خطر را فقط از بین نمی‌برد؛ آن را به شکل دیگری به همان محله برمی‌گرداند. علاوه بر بوستر مرحله اول که چند ثانیه پس از پرتاب جدا می‌شود و روی مسیر پرتابی فرود می‌آید، انفجار رهگیری تکه‌های خود موشک پدافندی، ترکش، و لاشه موشک یا هواگرد هدف را هم تولید می‌کند. در ارتفاع کم، این قطعات فرصت پخش‌شدن در مسافت طولانی را ندارند و ظرف چند ثانیه تا چند دقیقه همان‌جا به زمین می‌رسند؛ به همین دلیل حتی یک رهگیری موفق می‌تواند به سقف، حیاط یا خیابان همان محله آسیب بزند.

نمونه مستند این وضعیت تل‌آویو در ۵ دسامبر ۲۰۲۳ است: پس از رهگیری راکت‌های شلیک‌شده از غزه، قطعه بزرگی از بقایای رهگیری در خیابان کنار دو عابر پیاده فرود آمد و در نقطه‌ای دیگر ترکش از سقف یک کلاس درس عبور کرد. فرماندهی جبهه داخلی اسرائیل به همین دلیل از مردم می‌خواهد تا ۱۰ دقیقه بعد از آژیر در پناهگاه بمانند، چون تکه‌های راکت و موشک رهگیر دقایقی بعد به زمین می‌رسند.

https://x.com/manniefabian/status/1732086350755565678

از این رو محل سقوط بوستر لزوماً محل شلیک را نشان نمی‌دهد، اما نشان می‌دهد که رهگیری تهدید هوایی بر فراز مناطق مسکونی می‌تواند خود به یک خطر ثانویه برای ساکنان تبدیل شود.