درباره خبر صدور مجوز فروش گوشت اسب، الاغ و قاطر چه می‌دانیم؟

خبری در شبکه‌های اجتماعی به طور گسترده منتشر شده که می‌گوید مجوز فروش گوشت اسب و الاغ در ایران صادر شده است (لینک۱ ، لینک۲ ، لینک۳ ، لینک۴ ،‌ لینک۵ ، لینک۶).

در پی انتشار این خبر، سازمان دامپزشکی کشور آن را تکذیب کرده است.

در اغلب بازنشرهای این ادعا، به نامه‌ای با سربرگ سازمان دامپزشکی به تاریخ ۲۳ شهریور ۱۴۰۵ استناد شده است.

موضوع نامه «کشتار و عرضه گوشت تک سمیان» است. این نامه از طرف داود امان‌الهی، سرپرست دفتر نظارت بر بهداشت عمومی و ایمنی غذایی به مدیران دامپزشکی‌ استان‌های کشور است. به نظر می‌رسد این نامه پاسخی به استعلام برخی دامپزشکی‌ها پیرامون کشتار و عرضه گوشت تک‌سمیان (اسب، الاغ و قاطر) بوده است. داود امان‌الهی در پاسخ به این استعلام چهار شرط تعیین کرده و گفته «اقدامات اولیه در دستور کار قرار گرفته است». این شروط مواردی از ضرورت اخذ نظر و حکم شرعی تا شیوه عرضه، «صرفا به صورت بسته‌بندی» را در بر می‌گیرد. پاسخ استعلام چند استان به درخواست چند اقلیت دینی هم به تمام استان‌های کشور ابلاغ شده است.

شواهد موجود نشان می‌دهد این نامه واقعی است. سازمان دامپزشکی کشور نیز این مکاتبه را تکذیب نکرده و خبرگزاری ایسنا نیز در گزارش خود پیرامون این ادعا به این نامه استناد کرده است.

واکنش دامپزشکی کشور چه بود؟

سازمان دامپزشکی کشور ضمن تایید این مکاتبه اعلام کرده مجوزی برای کشتار و توزیع گوشت اسب، الاغ و قاطر صادر نکرده است. علیرضا اکبرشاهی، سرپرست معاونت بهداشت، پیشگیری و ایمنی غذایی سازمان دامپزشکی کشور، در گفتگو با ایسنا گفته «برداشت‌ها» از این مکاتبه اشتباه بوده است.

این مقام مسئول سازمانی دامپزشکی گفته این درخواست صرفا پاسخی به استعلام «چند سازمان دامپزشکی در برخی استان‌ها برای برخی اقلیت‌های دینی بوده که محدودیتی در مصرف گوشت اسب و الاغ و قاطر ندارند». او نگفته این استعلام به درخواست کدام استان‌ها و کدام اقلیت دینی بوده است. اکبرشاهی این نامه را «یک درخواست اولیه و خام» خوانده است.

عرضه گوشت اسب، الاغ و قاطر، مستلزم شرایطی است که در این نامه ذکر شده است. با توجه به مکروه بودن گوشت این چهارپایان، و با توجه به قوانین فعلی در مرحله اول احتمالا کسب نظر از مراجع دینی و مذهبی باید انجام شود. ساز و کار پرورش آنها نیز باید از جانب وزارت جهاد کشاورزی مشخص شود. مراکز نگهداری و پرورش آنها و همچنین کشتارگاه مخصوص تک‌سمیان باید دایر شود و برای نحوه توزیع آن برنامه‌ریزی شود؛ چنان که در این نامه به «صرفا بسته‌بندی» اشاره شده است. براساس نامه منتشر شده «اقدامات اولیه در دستور کار» سازمان دامپزشکی کشور است اما همزمان تاکید شده که اتخاد تصمیم درباره این موضوع مستلزم رعایت موارد گفته شده است.

مشخص نیست در اشاره به اقلیت‌های دینی کدام گروه مورد نظر بوده. همه اقلیت‌های دینی که جمهوری اسلامی در ایران به رسمیت می‌شناسد گوشت تک‌سمیان را مصرف نمی‌کنند. کلیمیان، یکی از سه اقلیت دینی به‌ رسمیت‌ شناخته‌ شده در قانون اساسی، طبق تعالیم یهود مجاز به خوردن گوشت اسب، الاغ و قاطر نیستند. در مسیحیت چنین ممنوعیت عمومی و دائمی وجود ندارد، اما شواهد معتبری نیز در دست نیست که مصرف این گوشت‌ها بخشی از الگوی غذایی شناخته‌شده مسیحیان ایران باشد. درباره زرتشتیان نیز شواهد تاریخی درباره قربانی حیوانات (نه لزوما اسب و الاغ و قاطر) وجود دارد اما نمی‌توان آن را دلیلی بر الگوی مصرف امروز دانست.

از سوی دیگر در جدیدترین اظهارات سازمان دامپزشکی، وحید صالحی ریاست سازمان مدعی شده متقاضیان با «هدف صادرات» چنین درخواستی مطرح کرده‌اند. در متن نامه نیز به امکان صادرات اشاره شده است.

آیا در شریعت اسلام ذبح اسب و الاغ ممنوع است؟

گوشت اسب، الاغ و قاطر در فقه شیعه «مکروه» است. آیت‌الله سیستانی و مکارم شیرازی هر دو، چنین نظری در خصوص مصرف گوشت الاغ و اسب دارند. اهل سنت اما گوشت اسب را حلال و گوشت قاطر را حرام می‌دانند.

در این نامه هم تاکید شده است که «اخذ نظر و حکم شرعی در خصوص تولید پرورش کشتار عرضه گوشت تک سمیان اسب استر (الاغ) جهت مصرف انسانی پیروان اقلیت‌های دینی» لازم است و این مستلزم استفتا از مراجع است و سازمان دامپزشکی به تنهایی نمی‌تواند در این باره تصمیم گرفته و اجرا کند.

بنابراین با توجه به اطلاعات موجود و با استناد به این نامه می‌توان گفت که چنین برداشتی از نامه که مجوز فروش گوشت اسب و الاغ در ایران صادر شده است، «گمراه‌کننده» است.