ادعای نادرست ایجاد آبراهه جدید مخفی در تنگه هرمز

ادعایی در شبکه‌های اجتماعی به همراه یک تصویر منتشر شده که می‌گوید آمریکا مسیری را مخفیانه و دور از چشم ایران در تنگه هرمز لایروبی کرده تا کشتی‌ها از آن عبور کنند (لینک۱ ، لینک۲ ، لینک۳).

براساس این ادعا آمریکا با لایروبی مخفیانه، یک مسیر کشتی‌رانی جدید به عرض ۴۸۸ و عمق ۳۰ متر ایجاد کرده که خارج از دید نیروهای ایران است. برخی از حساب‌هایی که این ادعا را بازنشر کرده‌اند به «رسانه آمریکایی مورس ریپورت» استناد کرده‌اند. همچنین تصویری به همراه این ادعا منتشر شده که نشان می‌دهد یک کانال آبی خلیج فارس را به دریای عمان وصل کرده است.

بررسی‌های فکت‌نامه نشان می‌دهد که این ادعا نادرست است.

آیا آمریکا مسیری مانند آنچه در تصویر دیده می‌شود، برای عبور کشتی‌ها باز کرده است؟

این تصویر یک کانال بسیار طولانی و فرضی را نشان می‌دهد که از میان خاک امارات متحده عربی عبور کرده و ساحل خلیج فارس را به ساحل شرقی امارات در نزدیکی فجیره متصل می‌کند.

ایده چنین کانالی جدید نیست. در سال ۲۰۰۸ گزارش‌هایی پیرامون امکان ساخت یک کانال ۱۸۰ کیلومتری میان ساحل خلیج فارس در نزدیکی دبی و بندر فجیره منتشر شده بود که هیچ وقت اجرا نشد. مسیر پیشنهادی این کانال نیز با آنچه در تصویر منتشر شده در شبکه‌های اجتماعی دیده می‌شود تفاوت دارد. تصویری که در شبکه‌های اجتماعی فارسی به عنوان مسیر جایگزین و پنهانی تازه تاسیس آمریکا منتشر شده، واقعی نیست و طبق تحقیقات فکت‌نامه دست‌کم از از پنج ماه پیش در فضای مجازی بازنشر شده است. (لینک)

بنابراین تصویری که در آن غرب تا شرق امارات متحده عربی را با یک کانال به هم متصل می‌کند قدیمی است و ربطی به پروژه واقعی ندارد. نزدیکترین ایده کانال سالهاست در حد یک طرح باقی مانده و اجرا نشده است.

با وجود این، در این میان یک گزارش تازه هم وجود دارد. روز ششم شهریور ماه، حساب «مورس ریپورت»، یک پلتفرم خبری راست‌گرا در آمریکا، مدعی شد وزارت جنگ آمریکا به‌طور مخفیانه یک آبراه در بخش عمانی تنگه هرمز را لایروبی کرده و مسیری برای عبور کشتی‌ها گشوده که پیش از این استفاده نمی‌شد. این حساب به چند تصویر ماهواره‌ای استناد کرده است. تصویری که در شبکه‌های اجتماعی فارسی دست به دست می‌شود ارتباطی به این ادعای مورس ریپورت و مسیر جایگزین تنگه هرمز ندارد، با وجود این در ادامه گزارش مورس ریپورت را بررسی می‌کنیم.

مورس ریپورت چه می‌گوید؟

روز ششم شهریور ماه، حساب مورس ریپورت در شبکه اجتماعی ایکس مدعی شد «تصاویر ماهواره‌ای اخیر» نشان می‌دهد آمریکا در بخش عمانی تنگه هرمز، به‌طور مخفیانه یک مسیر دریایی را لایروبی کرده است.

براساس این ادعا، این آبراه حدود ۱۶۰۰ فوت، معادل ۴۸۸ متر عرض و حدود ۹۳ فوت، معادل ۲۸ متر عمق طبیعی دارد و تنها به «مقدار کمی لایروبی» نیاز داشته تا نفتکش‌های بسیار بزرگ بتوانند از آن عبور کنند. مورس ریپورت همچنین مدعی شد کشتی‌های عبوری به دلیل قرار گرفتن جزیره مسندم میان آنها و ایران و همچنین انحنای زمین، از دید مستقیم ایران خارج می‌مانند. همان روز مقاله‌ای با عنوان «تصاویر ماهواره‌ای از لایروبی در تنگه هرمز خبر می‌دهند» در وبسایت مورس ریپورت منتشر شد.

بخش عمده شواهدی که مورس ریپورت در همان مطلب منتشر کرده هم در واقع درباره پاک‌سازی مین‌های دریایی است، نه لایروبی کف دریا. خود مطلب نیز در ادامه تصریح می‌کند که آنچه رسما تایید شده، «پاک‌سازی سیستماتیک مین‌ها» از مسیرهای کشتیرانی است و بحث درباره لایروبی همچنان در حد گمانه‌زنی باقی مانده است. مین‌روبی و لایروبی دو عملیات متفاوت‌اند؛ در اولی مین‌ها و مواد منفجره از مسیر دریایی پاک می‌شوند، در حالی که در لایروبی، رسوبات یا سنگ کف دریا برداشته می‌شود تا عمق یا عرض مسیر تغییر کند.

از سوی دیگر معلوم نیست تصویری که به عنوان «تصاویر ماهواره‌ای» در این گزارش به آنها استناد شده، از کدام ماهواره گرفته شده و تاریخ و منبع آنها از روی تصویر مشخص نیست:

پس از انتشار ادعای مورس ریپورت حساب کاربری ایرانی The Hormuz Letter، در شبکه X که نزدیک به جمهوری اسلامی است، آن را نادرست ارزیابی کرد و گفت علاوه بر این که این تصاویر نشانه‌ای از لایروبی ندارد، این آبراه از قبل هم وجود داشته، در دید و معرض حملات ایران هم بوده است.

آیا آبراهه‌ فک‌الاسد جدید است؟

آبراهه فک‌الاسد که پشت جزیره مسندم واقع شده مسیر جدیدی نیست. یک سند قدیمی ادعای حساب «هرمز لتر» را تایید می‌کند؛ وجود این آبراه با عنوان « فک‌الاسد» دست‌کم از بیش از یک قرن پیش مستند شده است. در راهنمای خلیج فارس سال ۱۹۰۸، این محل به‌عنوان تنگه‌ای طبیعی با حدود سه کابل دریایی عرض و ۲۴ فاتوم عمق ، برابر با ۵۵۰ متر عرض و ۴۴ متر عمق، توصیف شده و در همان منبع آمده است که این مسیر به‌طور مرتب مورد استفاده کشتی‌های بخار قرار می‌گرفت.

سندی که وجود آبراه فک‌الاسد را تایید می‌کند - برگرفته از کتابخانه دیجیتال قطر

همچنین تصاویری وجود دارد که عبور کشتی‌های بزرگ را در سال ۱۹۶۷ از فک‌الاسد نشان می‌دهد:

از سوی دیگر، سنتکام در مواردی از ایجاد گذرگاه امن در تنگه هرمز سخن گفته؛ اما این گذرگاه امن به معنای لایروبی کف دریا یا افزایش عرض یک کانال نبوده و به صراحت به مین‌روبی اشاره شده است.

بررسی تصاویر ماهواره‌ای سنتینل، از این آبراهه هم نشان می‌دهد که هیچ تغییری در مسیر جنوبی، در نزدیکی سواحل عمان، رخ نداده است.

توضیح: تصاویر ماهواره‌ای «سنتینل-۲» مربوط به بازه زمانی دوم اسفند ۱۴۰۴ تا پنجم شهریور ۱۴۰۵

خبرگزاری الجزیره نیز هشتم شهریور ۱۴۰۵ در گزارشی به این ادعا پرداخت و با بررسی اسناد تاریخی و راهنماهای دریانوردی آمریکا و بریتانیا، داده‌های رفت‌وآمد کشتی‌ها و تصاویر ماهواره‌ای نتیجه گرفت آبراه مورد اشاره مورس ریپورت مسیر تازه‌ای نیست، بلکه همان آبراه طبیعی باب مسندم یا فک‌الاسد است که بیش از یک قرن است در منابع دریانوردی ثبت شده و کشتی‌ها پیش از جنگ کنونی نیز از آن استفاده می‌کرده‌اند. الجزیره همچنین نوشت در تصاویر ماهواره‌ای برگرفته از سنتینل ۲، نشانه‌ای از ایجاد آبراه جدید، گسترش آشکار مسیر یا عملیات گسترده لایروبی دیده نمی‌شود و آمریکا یا عمان نیز چنین عملیاتی را اعلام نکرده‌اند.

بنابراین فکت‌نامه به ادعای وجود یک آبراه جدید که آمریکا آن را مخفیانه ایجاد کرده و تصاویری از آن در شبکه‌های اجتماعی فارسی منتشر شده، نشان «نادرست» می‌دهد.