درباره تعداد پهپادهای منهدم‌شده MQ-9 آمریکا چه می‌دانیم؟

برنامه «به وقت ایران» شبکه خبر صداوسیمای جمهوری اسلامی و برخی از حساب‌های کاربری همسو با حکومت ایران در شبکه‌های اجتماعی مدعی شده‌اند که رسانه‌ها و آمریکایی‌ها ادعا کرده‌اند از آغاز جنگ تاکنون حدود ۲۵ درصد ناوگان پهپادهای MQ-9 از بین رفته است.

نیما اکبرخانی، یکی از مجریان برنامه «به وقت ایران» با استناد گفته رسانه‌ها و آمریکایی‌ها، از نابودی ۲۵ درصد ذخایر جهانی پهپاد MQ-9 صحبت می‌کند و اشاره می‌کند که انتشار این خبر به خواست آمریکایی‌ها صورت گرفته است.

آیا آمریکا به طور رسمی نابودی ۲۵ درصد را اعلام کرده است؟

ادعای نابودی ۲۵ درصد از ناوگان MQ-9 ابتدا توسط روزنامه واشنگتن‌پست مطرح شد و به عنوان منبع اغلب گزارش‌ها و محتواهای منتشر شده در صداوسیما و کاربران شبکه‌های اجتماعی نزدیک به جمهوری اسلامی قرار گرفت.

در این گزارش، سند یا مدرکی که نشان‌دهنده نابودی ۴۵ فروند (معادل ۲۵ درصد ناوگان MQ-9) باشد وجود ندارد و گفته شده که این گزارش بر اساس «گفته‌های سه مقام آمریکایی آشنا به موضوع» نوشته شده است. موضوع دیگری که در این گزارش به آن اشاره شده، این است که برخی از پهپادهای ساقط شده به‌دلیل نقص فنی (قطع ارتباط با اپراتور) سقوط کرده‌اند.

اگر بخواهیم به سراغ گزارش‌هایی که تا کنون به صورت رسمی منتشر شده برویم، طبق آخرین آمار رسمی که منبع آن کنگره آمریکاست، ۲۴ فروند پهپاد MQ-9 در طول عملیات خشم حماسی از دست رفته است.

این در حالی است که گاه، کاربران شبکه‌های اجتماعی به اشتباه، تمامی موارد سرنگون‌شده که ممکن است از نظر ظاهری شبیه MQ-9 باشند را همین مدل از پهپاد عنوان می‌کنند. این در حالی است که پهپادهای MQ-1C Gray Eagle ارتش آمریکا (U.S. Army) و پهپادهای چینی وینگ‌لونگ (مورد استفاده ارتش‌های امارات متحده عربی و عربستان سعودی) نیز طی جنگ اخیر به دست پدافند هوایی جمهوری اسلامی یا به‌دلیل نقص فنی سرنگون شده‌اند.

درباره پهپاد MQ-9 چه می‌دانیم؟

پهپاد MQ-9 Reaper از سال ۲۰۰۷ وارد خدمت نیروی هوایی آمریکا شد. این پهپاد از راه دور هدایت می‌شود و برای شناسایی، نظارت طولانی‌مدت و حمله دقیق به اهداف کاربرد دارد.

مدل‌های جدیدتر آن می‌توانند بیش از ۳۰ ساعت پرواز کنند و با دوربین‌های روز و شب، رادار و تجهیزات شنود، اهداف را در شرایط مختلف شناسایی و تعقیب کنند.

MQ-9 می‌تواند موشک هلفایر و انواع بمب‌های هدایت‌شونده را حمل کند. قیمت هر فروند بسته به تجهیزات، حدود ۳۰ تا ۵۰ میلیون دلار است و هزینه پرواز آن نسبت به جنگنده‌های سرنشین‌دار بسیار کمتر برآورد می‌شود. نیروی هوایی و تفنگداران دریایی آمریکا از مهم‌ترین کاربران نظامی آن هستند و نسخه‌های غیرمسلح آن نیز برای نظارت مرزی استفاده می‌شوند.

سهم MQ-9 چه سهمی از عملیات خشم حماسی داشته است؟

پهپاد MQ-9 در عملیات خشم حماسی (Epic Fury) که از اواخر فوریه ۲۰۲۶ توسط نیروهای آمریکایی و شرکای آن علیه زیرساخت‌های نظامی ایران آغاز شد، به یکی از محوری‌ترین و موثرترین سامانه‌های عملیاتی تبدیل شد.

این پهپاد در این عملیات ترکیبی از ماموریت‌های شناسایی، مراقبت و حمله دقیق را بر عهده داشت. این پهپادها با استفاده از حسگرهای پیشرفته، اهداف متحرک مانند پرتابگرهای موشک بالستیک و سامانه‌های پهپادی را رصد کرده و اطلاعات لحظه‌ای را در اختیار سایر هواپیماها قرار می‌دادند. علاوه بر این، با شلیک موشک‌های هلفایر و هدایت لیزری مهمات هواگردهای رزمی، به کار گرفته شده‌اند. گزارش‌ها حاکی از حضور همزمان حدود ۱۲ گشت عملیاتی MQ-9 بر فراز یا اطراف مرزهای ایران بود که تمرکز اصلی‌شان روی اهداف مهم قرار داشت.

همچنین ویدیوهایی در روزهای جنگ در شبکه‌های اجتماعی منتشر شد که به خصوص در روزهای ابتدایی کارزار (اواخر فوریه ۲۰۲۶) لحظاتی از گشت‌زنی این پهپادها در آسمان شیراز، جست‌وجوی پرتابگرهای موشکی و حتی شلیک موشک‌های هلفایر را نشان می‌دادند؛ تصاویری که بازتاب زیادی در رسانه‌ها و شبکه‌های اجتماعی داشت.

طی حدود شش هفته نبرد سنگین که بیش از ۱۳ هزار نقطه در خاک ایران هدف قرار گرفت و گزارش‌هایی منتشر شده که نشان می‌دهد سهم MQ-9 از نظر حجم حملات و تداوم حضور قابل توجه بوده است.

چه گزارش‌هایی درباره موارد سرنگون‌شده منتشر شده است؟

از آغاز عملیات خشم حماسی تاکنون، نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران و به‌ویژه سپاه پاسداران انقلاب اسلامی دست‌کم ۱۴ ویدیوی ادعایی از رهگیری و اصابت موشک به پهپادهای MQ-9 ریپر را منتشر کرده‌اند.

این ویدیوها که عمدتا لحظه شناسایی، شلیک سامانه‌های پدافندی و برخورد به هدف را نشان می‌دهند، در مقاطع زمانی مختلف و در مناطق متنوعی از جمله قشم، جم، خورموج، شیراز، اهواز و دیگر نقاط جنوبی و غربی کشور به نمایش درآمده‌اند. با این حال، به‌دلیل کیفیت پایین بسیاری از این ویدیوها، تشخیص دقیق مدل پهپاد سرنگون‌شده در اغلب موارد امکان‌پذیر نیست و احتمال اشتباه در شناسایی وجود دارد.

نمونه‌ای از این اشتباه‌ها در طول جنگ، اعلام سرنگونی یک پهپاد چینی وینگ‌لونگ به‌عنوان MQ-9 بود. علاوه بر این ویدیوها، سندهای تصویری متعددی از لاشه پهپادهای سرنگون‌شده نیز وجود دارد که دست‌کم شش مورد کاملا متمایز را شامل می‌شود و این ارقام از طریق شمارش دقیق ویدیوها و تصاویر منتشرشده در رسانه‌های وابسته به سپاه، خبرگزاری‌های رسمی و شبکه‌های اجتماعی به دست آمده است.

گزارش‌های ادعایی رسانه‌های داخلی و خارجی نیز ابعاد گسترده‌تری از این موضوع را مطرح کرده‌اند. از جمله گزارش اخیر واشنگتن‌پست که به نقل از مقامات آمریکایی، از نابودی حدود ۲۵ درصد از ناوگان عملیاتی MQ-9 در جریان درگیری با ایران سخن گفته و رقم تلفات را تا ده‌ها فروند برآورد کرده است. همزمان با انتشار این گزارش، سپاه در نمایشگاه زیرزمینی نیروی هوافضای خود، بقایای ادعایی تقریبی ۳۰ فروند پهپاد MQ-9 را به همراه و آن را بخشی از «گنجینه شکارچیان پدافند» معرفی کرد.

با وجود انتشار این حجم از ویدیوها، تصاویر لاشه و گزارش‌های رسانه‌ای، میزان دقیق خسارات وارد شده به ناوگان پهپادهای MQ-9 هنوز به‌طور قطعی و رسمی مشخص نیست. آخرین گزارش رسمی آمریکا درباره موارد از‌دست‌رفته MQ-9 به گزارش سرویس پژوهشی کنگره (Congressional Research Service) بازمی‌گردد که در آن از نابودی ۲۴ فروند از این پهپادها سخن گفته شده است. پس از آن، آمار تفصیلی و به‌روزشده‌ای از سوی پنتاگون منتشر نشده و ارقام بالاتر عمدتا بر اساس نقل‌قول‌های غیررسمی مقامات یا گزارش‌های رسانه‌ای مطرح شده‌اند. در نهایت، تصویر کامل و قابل اتکا از ابعاد واقعی این خسارات در آینده و از طریق گزارش‌های جدیدی که پنتاگون بر اساس الزامات قانونی موظف است به درخواست کنگره و سنای آمریکا ارائه دهد، روشن خواهد شد. این گزارش‌ها معمولاً شامل جزئیات تلفات تجهیزات، هزینه‌های جایگزینی و تأثیر عملیاتی هستند و می‌توانند میزان واقعی نابودی ناوگان MQ-9 را از ابهام خارج کنند.

بررسی گزارش‌ها نشان می‌دهد تا کنون آمار دقیق تلفات پهپادهای MQ-9 هنوز مشخص نشده است هر چند بر اساس گزارش‌های رسانه‌ای، رسمی و همچنین تصاویر منتشر شده در شبکه‌های اجتماعی می‌توان برآوردی حدودی از آن به دست آورد.

گزارش واشنگتن‌پست با استناد به «منابع غیررسمی» از نابودی ۲۵ درصد این ناوگان خبر داده، اما سرویس پژوهشی کنگره آمریکا آمار ۲۴ فروند را منتشر کرده است. ارقام بالاتر مطرح‌شده از سوی منابع ایرانی نیز به‌دلیل کیفیت پایین تصاویر و احتمال اشتباه در تشخیص مدل پهپاد، قابل تایید نیست.

گزارش‌ها نشان می‌دهد MQ-9 در عملیات «خشم حماسی» برای شناسایی و حمله به اهداف مختلف استفاده شده است. برخی از پهپادها بر اثر حملات پدافندی و تعدادی نیز احتمالا به‌دلیل نقص فنی یا قطع ارتباط از دست رفته‌اند. بنابراین تا زمان انتشار گزارش‌های رسمی و جزئی‌تر، نمی‌توان رقم ۲۵ درصد یا آمارهای بالاتر را قطعی دانست.