درباره ادعای واردات برنج آمریکایی به ایران چه می‌دانیم؟

انتشار تصاویری از گونی‌های برنج آمریکایی در بازار ایران و قرار گرفتن این نوع برنج در سبد فروش برخی فروشگاه‌های آنلاین و اینترنتی ایرانی، حرف و حدیث‌های متفاوتی به دنبال داشته است (لینک۱، لینک۲).

برخی رسانه‌ها، ورود برنج آمریکایی به بازار ایران را با ادعای فروش غلات و محصولات کشاورزی به ایران در ازای آزاد شدن دارایی‌های بلوکه‌شده ایران مرتبط دانستند که در میانه امضای تفاهم‌نامه اسلام‌آباد مطرح شده بود (لینک) و شماری دیگر از رسانه‌ها این پرسش را مطرح کرده‌اند که ‌آیا واردات برنج آمریکایی با رعایت تشریفات مربوط به واردات غلات انجام شده و آیا این برنج‌ها تاییدیه‌های لازم دستگاه‌های متولی سنجش سلامت و کیفیت محصولات کشاورزی را اخذ کرده‌اند یا خیر؟ (لینک)

بررسی آگهی‌های فروش برنج آمریکایی در پلتفرم‌های مختلف فروش آنلاین نشان می‌دهد این برنج دانه بلند در بسته‌بندی‌های متنوع ۱۰، ۲۰ و ۵۰ کیلوگرمی عرضه شده است. بر اساس ویدیوی یکی از فروشندگان برنج آمریکایی، قیمت این نوع برنج، کیلویی ۱۵۰ هزار تومان اعلام می‌شود.

جست‌وجو در آگهی‌های وب‌سایت دیوار و دیگر وب‌سایت‌های فروش آنلاین نشان می‌دهد برخی کاربران و فروشندگان (لینک۱، لینک۲)، این برنج را از ۱۳۰ هزار تومان تا ۱۵۰ هزار تومان به ازای هر کیلوگرم عرضه می‌کنند که به هر ترتیب از میانگین قیمت برنج خارجی درجه یک در گزارش مرکز آمار ایران از اقلام خوراکی پرمصرف در تیرماه، ارزان‌تر است.

مرکز آمار ایران قیمت متوسط هر کیلوگرم برنج خارجی درجه یک را در تیرماه ۲۹۱ هزار و ۹۹۶ تومان اعلام کرده است.

تا زمان تهیه این مطلب، دستگاه‌های متولی تولید و تجارت برنج در ایران از وزارت جهادکشاورزی، سازمان توسعه تجارت، گمرک ایران تا سازمان غذا و دارو و سازمان استاندارد، درباره ورود برنج‌ آمریکایی واکنش و نظری نداشته‌اند.

نکته جالب توجه و مشترک در تصاویر و ویدیوهای برنج‌های آمریکایی عرضه‌شده در بازار ایران، این است که روی گونی‌‌های بسته‌بندی آنها نوشته شده که این محصول، «برنج ویژه وزارت بازرگانی عراق و غیرقابل فروش» است. به نظر می‌رسد این برنج‌ها در چارچوب برنامه حمایت غذایی عراق به این کشور وارد شده‌اند.

سیستم کارت جیره غذایی در عراق از دهه ۱۹۹۰ در این کشور به عنوان بخشی از برنامه حمایتی دولت معرفی شد و در قالب این برنامه، ماهانه بسته‌هایی غذایی، به میلیون‌ها عراقی ارائه می‌‌شود و همچنان یکی از بزرگترین برنامه‌های حمایت اجتماعی در این کشور است.

بر این اساس، خانوارهای عراقی که درآمد ماهانه‌ای کمتر از دو میلیون دینار عراقی معادل ۱۴۰۸ دلار آمریکا دارند، مشمول این برنامه حمایتی می‌شوند. تعداد افراد تحت حمایت این برنامه حمایتی غذایی حدود ۳۷ میلیون نفر برآورد می‌شود.

از مشخصات درج‌شده روی بسته‌بندی این برنج‌ها مشخص است که شرکت الاویس، کارگزار اصلی واردات این اقلام شامل برنج، دیگر غلات و محصولات استراتژیک کشاورزی از مبادی خارجی از جمله آمریکاست. این شرکت بخشی از گروه هلدینگ الوطنیه در عراق است.

بر اساس قراردادی که الاویس و انجمن برنج آمریکا در سال ۲۰۲۱ امضا کرده‌اند، عراق سالانه ۲۰۰ هزار تن برنج آمریکایی وارد می‌کند، هرچند که بر اساس گزارش‌ها، عراق در سال زراعی ۲۰۲۴-۲۰۲۵ بیش از ۲۲۰ هزار تن برنج از آمریکا وارد کرده است.

اما پرسش اصلی همچنان بی‌پاسخ می‌ماند؛ اینکه برنج‌های آمریکایی که به سفارش وزارت بازرگانی عراق و در چارچوب برنامه حمایتی سبد غذایی به این کشور وارد شده‌اند، از چه طریقی از بازار ایران سر درآورده‌اند؟

برخی پست‌ها در شبکه‌های اجتماعی به گونه‌ای این خبر را بازتاب داده‌اند که گویا ورود این برنج‌ها به ایران از مبادی رسمی واردات انجام شده و بخشی از چارچوب توافق (تفاهم‌نامه) ایران و آمریکا بوده است. با این حال تاکنون هیچ گزارش یا نشانه‌ای وجود ندارد که تایید کند چنین وارداتی به صورت رسمی انجام شده باشد. عبارت درج‌شده روی این گونی‌های برنج نیز احتمال ورود آنها به صورت قاچاق را تقویت می‌کند.

یکی از سناریوها، نشت این برنج‌ها از چارچوب برنامه حمایتی به بازار و ورود قاچاق و غیرقانونی آنها به ایران است. افزایش قابل توجه قیمت برنج در ایران طی ماه‌های گذشته و قیمت مناسب این برنج‌ها، انگیزه لازم و کافی برای ورود قاچاق و غیرقانونی به ایران را برای قاچاقچیان و تجار، فراهم می‌کند.

مسیرهای ورود و خروج کالا از مرزهای مشترک ایران-عراق و گذر‌گاه‌ها و کوهستان‌های نواحی مرزی ایران با اقلیم کردستان عراق در تمام‌ سال‌های اخیر محل تبادل انواع کالاها بوده، ضمن آنکه در ماه‌های اخیر و همزمان با جنگ ایران و آمریکا و بسته شدن مرزهای دریایی در جنوب، دولت جمهوری اسلامی اختیاراتی ویژه به استانداری‌های مرزی اعطا کرده تا بتوانند به ویژه در تامین و واردات کالاهای اساسی از کشورهای همسایه اقدام کنند.

اما این موارد و احتمالات، پاسخ قطعی به چگونگی ورود و منشاء برنج‌های آمریکایی در بازار ایران نیستند.