تورم غذا در تیر ۱۴۰۵؛ همچنان فراتر از بحران
اگر وقت ندارید …
در تیرماه ۱۴۰۵، نرخ تورم نقطه به نقطه مواد غذایی با وجود کاهش اندک، همچنان برای ششمین ماه پیاپی سه رقمی باقی ماند و فشار هزینههای زندگی را برای خانوارها به شدت افزایش داد.
دادههای مرکز آمار نشان میدهد نرخ تورم ماهانه و نقطه به نقطه مواد خوراکی اندکی کاهش یافته و موتور محرکه تورم از بخش خوراکیها به سمت گروه «مسکن، آب، برق و گاز» تغییر جهت داده است.
نرخ تورم دو سوم کل کالاهای خوراکی منتخب گزارش مرکز آمار، همچنان در سطح «فراتر از حد بحران» است.
هزینه تهیه سبد ۱۱ قلمی کالابرگ برای یک خانواده سه نفره در تیرماه از ۱۶ میلیون تومان گذشت که معادل بیش از ۶۵ درصد از درآمد کل یک خانوار کارگری حداقلبگیر است.
دولت علیرغم تاکید بر لزوم افزایش اعتبار کالابرگ، به دلیل نبود منابع پایدار و اختلاف نظر میان مسئولان، هنوز برنامهای برای افزایش اعتبار این طرح متناسب با نرخ تورم اجرایی نکرده است.
روایت هر دو مرجع آماری از تورم تیرماه کاهش شدت افزایش تورم را تایید میکند، در هر دو گزارش تورم ماهانه تیرماه نسبت به ماه قبل، کاهش یافته با این حال بررسی دیگر روندهای تورمی نشان میدهد، همچنان میبایست نگران بحران تورم بود.
کاهش تورم ماهانه، به معنای کاهش قیمتها نیست بلکه به این معناست که قیمتها در نخستین ماه تابستان امسال نسبت به ماههای پیشین با شیبی ملایمتر افزایش یافته، بانک مرکزی میزان رشد ماهانه شاخص بهای کالا و خدمات مصرفی را ۳/۶ درصد و مرکز آمار ایران، تورم ماهانه را ۳/۱ درصد گزارش کرده است.
کاهش تورم ماهانه میتواند با آثار و خوشبینیهای دوره محدود امضای تفاهم اسلامآباد تا از سرگیری تنشها مرتبط باشد، در این دوره زمانی حتی بازار آزاد ارز هم کاهشی شد، هرچند با از سر گرفتن تبادل آتش بین دو طرف و بالا گرفتن تنشها، امیدها به تبدیل آن تفاهم به توافقی پایدار از دست رفت.
تورم باز هم رکورد زد
در گزارش بانک مرکزی هم تورم نقطه به نقطه و هم تورم متوسط سالانه روندی افزایشی دارند و حد نصابهایی تاریخی را به ثبت رساندهاند، بانک مرکزی نرخ تورم نقطهای تیرماه را ۸۳/۹ درصد اعلام کرده، در این گزارش نرخ تورم ۱۲ ماهه به ۶۱/۴ درصد رسیده است.
در روایت مرکز آمار ایران، تورم نقطه به نقطه تیرماه نسبت به خرداد با کاهشی اندک مواجه شده و روی عدد ۸۷/۹ درصد ایستاد. اما تورم متوسط با رسیدن به سطح ۶۶ درصد، رکوردی بیسابقه برجا گذاشته است.
با این حساب در تیر ۱۴۰۵ خانوارهای ایرانی برای خرید یک سبد کالا و خدمات یکسان با آنچه در تیرماه پارسال خریدند، ۸۴ تا ۸۸ درصد بیشتر هزینه کردند، که رقم قابل توجهی است.
به ویژه آنکه میانگین تورم غذایی برای خانوارهای ایرانی در این یک سال بیش از ۱۲۸ درصد افزایش یافته است، سهم و ضریب بالاتر هزینه غذا در سبد خانوارهای دهکهای پایینتر درآمدی باعث شده تا در تیرماه امسال سه دهک اول تا سوم، تورم نقطه به نقطه حدود ۱۰۰ درصد را تجربه کنند و فاصله تورمی دهکها در این ماه نزدیک به ۱۶ واحد-درصد باشد. بالاترین نرخ تورم با ۱۰۰/۶ درصد مربوط به دهک دوم بود و پایینترین میزان تورم را به میزان ۸۴/۷ درصد، دهک دهم تجربه کرد.
تورم از غذا به دیگر بخشها
ویژگی دیگری از روایتهای مربوط به تورم تیرماه، تغییر موتور محرکه تورم در این ماه از تورم غذایی به دیگر گروههاست.
طی ماههای گذشته و پس از حذف ارز ترجیحی در دیماه ۱۴۰۴، افزایش شدید شاخص بهای «خوراکیها و آشامیدنیها» موتور پیش برنده تورم کل بود، اما در تیرماه، بیشترین اثر بر تورم کل را رشد شاخص بهای گروه «مسکن، آب، برق و گاز» بر عهده داشته و به مهمترین عامل فشار بر هزینههای زندگی خانوارها بدل شده است.
بانک مرکزی هم در گزارش خود در یک تفکیک کلی، تورم ماهانه بخش خدمات را ۵/۱ درصد و تقریبا دو برابر تورم بخش کالایی برآورد کرده که نشان میدهد، تمرکز تورم از کالا به خدمات منتقل شده است.
بر اساس گزارش مرکز آمار، در تیرماه با وجود کاهش اندک تورم نقطه به نقطه گروه خوراکیها و آشامیدنی در مقایسه با خرداد، اما همچنان تورم این بخش بالای ۱۲۸ درصد باقی مانده و برای ششمین ماه متوالی تورم غذایی، سه رقمی است.
گزارش مرکز آمار ایران نشان میدهد، از میان گروههای مختلف بخش خوراکیها و آشامیدنیها، بالاترین نرخ تورم نقطه به نقطه در تیرماه امسال همچون ماههای قبل به گروه «روغنها و چربیها» مربوط بود، تورم نقطهای این گروه ۲۶۱/۵ درصد اعلام شد.
در سطح تورم ماهانه، گروه «سبزیها و حبوب» با ثبت رقم ۸/۳ درصد، بالاترین تورم ماهانه در میان گروههای مختلف این بخش را به خود اختصاص داد.
افزایش قیمت ۶۶ درصد اقلام پرمصرف، فراتر از حد بحران
بر اساس اعلام مرکز آمار ایران، از میان ۵۳ قلم خوراکی منتخب در نقاط شهری، تغییرات قیمت تعداد ۴۱ قلم یعنی بیش از ۷۷ درصد از اقلام این فهرست از نرخ تورم مقطهای نقاط شهری ایران در ماه خرداد بالاتر بود، مرکز آمار ایران نرخ تورم نقطه به نقطه نقاط شهری را در این ماه ۸۵.۲ درصد اعلام کرد.
همچنین قیمت ۳۱ قلم از اقلام خوراکی منتخب و پر مصرف خانوار در تیر ماه ۱۴۰۵ نسبت به ماه مشابه پارسال افزایشی بالاتر از ۱۰۰ درصد داشت و از دو تا پنج برابر شده است. بالاترین میزان افزایش قیمت مربوط به روغن نباتی جامد بود که در یک سال، قیمت آن پنج برابر شد.
وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی در سالهای قبل با استفاده از دادههای همین گزارشهای مرکز آمار، تحلیلی منتشر میکرد که بر اساس مبنای این وزارتخانه، اقلام خوراکی پر مصرفی که در یک ماه بیش از دو درصد افزایش قیمت را تجربه میکردند، به عنوان اقلامی با افزایش قیمت «فراتر از حد بحران» دسته بندی میشدند. حال اگر همان مبنای وزارت تعاون را برای گزارش قیمتی مربوط به خرداد ۱۴۰۵ در نظر بگیریم، از ۵۳ قلم کالای منتخب پرمصرف این فهرست، ۳۵ قلم معادل ۶۶ درصد از آنها، افزایشی قیمتی «فراتر از حد بحرانی» در این ماه را تجربه کردهاند.
بالاترین افزایش قیمت ماهانه در میان این خوراکیهای منتخب و پرمصرف در تیر امسال، مربوط به هویج فرنگی است که در یک ماه ۴۰/۲ درصد گران شد.
پرتقال و سیبزمینی به ترتیب با ۲۵/۱ و ۲۰/۵ درصد در رتبههای بعدی بالاترین میزان افزایش قیمتهای ماهانه این فهرست کالایی قرار گرفتند.
هزینه سبد کالابرگ ۵ میلیون و ۳۸۲ هزار تومان
بر پایه محاسبات فکتنامه، هزینه تامین سبد ۱۱ قلم کالای پایه محاسبه کالابرگ، در تیر ماه ۱۴۰۵ به حدود ۵ میلیون و ۳۸۲ هزار تومان برای یک نفر رسیده است.
تامین این سبد برای یک خانواده سه نفره با فرض مصرف برابر اعضای خانوار در خرداد ماه از ۱۶ میلیون و ۱۴۶ هزار تومان فراتر رفت.
هزینه تامین سبد ۱۱ قلمی کالابرگ، در تیرماه اندکی کمتر از تامین این سبد در خردادماه است، دلیل اصلی این کاهش جزیی، افت قیمت مرغ و تخممرغ در تیرماه نسبت به ماه قبل است به طوریکه به رغم افزایش قیمت دیگر اقلام در نهایت جمع هزینه تامین سبد کالابرگ پایینتر از خردادماه است.
برای محاسبه هزینه تامین این سبد، سرانه مصرف در نظر گرفته شده برای هر قلم از این کالاها، مبنایی است که وزارت تعاون اعلام کرده و قیمت اقلام با استفاده از گزارش قیمت اقلام خوراکی مرکز آمار ایران در خرداد ۱۴۰۵، استخراج شده است.
در این محاسبات، برای تعیین قیمت برخی اقلام، میانگین نرخ چند قلم کالای همگن یا جایگزین در نظر گرفته شده تا هرچه بیشتر به واقعیت نزدیکتر شود.
درآمد یک خانوار کارگری حداقلبگیر را با احتساب بن کارگری، حق مسکن و حق اولاد، بهطور تقریبی بین ۲۱ تا ۲۲ میلیون تومان در ماه است، با اضافه کردن اعتبار کالابرگ یک میلیون تومانی سه نفر عضو خانوار به این درآمد، مجموع دریافتی این خانوار بین ۲۴ تا ۲۵ میلیون تومان میشود، تامین سبد کالای ۱۱ قلم کالابرگ در تیرماه، بین ۶۴/۶ تا ۶۷/۳ درصد از درآمد خانوار را میبلعد.
کالابرگ بی بودجه و کم اثر
جولان نرخ تورم در حالی است که افزایش فصلی میزان اعتبار کالابرگ متناسب با نرخ تورم محقق نشده است، اظهارات متفاوت مقامهای دولتی درباره سرنوشت این طرح نیز تنها به ابهامات افزوده است.
در حالیکه یعقوب اندایش، معاون وزیر رفاه، از برنامه این وزارتخانه برای افزایش اعتبار کالابرگ فقط برای دهکهای پایین درآمدی خبر داده، عبدالناصر همتی، رئیس کل بانک مرکزی در گفتوگویی افزایش اعتبار کالابرگ را به افزایش درآمدهای ارزی (نفتی) مشروط کرد و در جدیدترین اظهارنظرهای دولتیها، فاطمه مهاجرانی، سخنگوی دولت خیال همه را آسوده کرد و گفت فعلا برنامهای برای افزایش اعتبار کالابرگ نیست مگر آنکه منابع پایداری برای این افزایش پیدا شود.
بدون افزایش اعتبار کالابرگ متناسب با نرخ تورم هم این طرح با مشکل تامین بودجه روبرو است، تاخیر دولت در تسویه حساب فروشندگان طرف قرارداد این طرح انتقاد این فعالان اقتصادی را به دنبال داشته به طوریکه آنها میگویند ترجیح دادهاند همکاری با این طرح را متوقف کنند و دیگر اقلام کالابرگی نفروشند.
