پزشکیان از کجا ۲۰ میلیون بشکه نفت به «هوافضای سپاه» داده است؟

مسعود پزشکیان، رئیس‌جمهوری اسلامی ایران، روز ۳۱ خرداد ۱۴۰۵ در مراسم بسیج اساتید در دانشگاه تهران گفته است: «۲۰ میلیون بشکه نفت که مال دولت بود را به هوافضای سپاه دادیم. ارزهایی که داشتیم را به این عزیزان دادیم.»

«اگر ما پشتیبانی نمی‌کردیم نیروهای مسلح ما نمی‌توانستند بجنگند. اگر رزمندگان ما توانستند بجنگند ما پشتیبانی کردند، وگرنه نمی‌توانستند بجنگند. ما ۲۰ میلیون بشکه نفتی که برای دولت بود دادیم به هوافضای سپاه. یعنی از پول خودمون دادیم. ارزی که داشتیم دادیم به آن عزیزان. شما خیال می‌کنید نیروهای مسلح همین‌جوری جنگیند…»‌

دقیقا معلوم نیست ارجاع مسعود پزشکیان به کدام پول است. آیا منظور او تحویل سهمیه نفت خام نیروهای مسلح طبق قانون بودجه است، یا اینکه از جابجایی منابع نفتی بودجه عمومی و تحویل آن به نیروی هوافضا سپاه پاسداران صحبت می‌کند.

۱۰۰ میلیون بشکه نفت، برآورد اولیه از سهمیه نفت خام نیروهای مسلح در بودجه ۱۴۰۵

بررسی داده‌های قانون بودجه سال ۱۴۰۵ (لینک دانلود) نشان می‌دهد در قانون بودجه ۱۴۰۵ دست‌کم ۷/۵ (هفت‌و‌نیم) میلیارد دلار سهمیه نفت خام برای نیروهای مسلح در نظر گرفته شده است که بخش قابل توجهی از آن در اختیار سپاه پاسداران قرار می‌گیرد.

بر اساس ارقام مندرج در جدول شماره ۲۴، ردیف‌های شماره ۸۳۰۰۰۱ تا ۸۳۰۰۶ در مجموع ۹۱۵ همت (هزار میلیارد تومان) تحت عنوان تقویت بنیه دفاعی و طرح‌های خاص نظامی و امنیتی به نیروهای مسلح تحویل داده می‌شود. در یکی از این ردیف‌ها به صراحت ذکر شده مبلغ ۱۶۰ همت (هزار میلیارد تومان) معادل ۱/۳ میلیارد دلار تحت عنوان «طرح شهید چمران» به صورت ارزی در اختیار نیروهای مسلح قرار بگیرد. این ردیف نشان می‌دهد مبنای محاسبه نرخ ارز برای این بخش از بودجه مبلغ ۱۲۳ تومان به ازای هر دلار آمریکا است.

با این حساب ارزش دلاری سهمیه نفت خام نیروهای مسلح به حدود۷/۵ میلیارد دلار می‌رسد که با احتساب متوسط قیمت هر بشکه نفت ۱۰۰ دلاری معادل ۷۵ میلیون بشکه نفت خام است.

این البته تنها اعتبارات در نظر گرفته شده برای نیروهای نظامی در سال ۱۴۰۵ نیست. ردیف‌های اصلی بودجه نیروهای مسلح به روال همیشه وجود دارند. در بخش‌های متفرقه نیز اعتبارات گوناگونی برای نظامیان در نظر گرفته شده، از این فراتر حتی در پایین جدول شماره ۲۳ نوشته شده:

«مازاد منابع حاصل از مابه‌التفاوت نرخ ارز محاسباتی بودجه با نرخ زمان فروش ارز مربوط به ردیف درآمدی ۴۳۰۰۱۱ این جدول به اعتبار طرح شهید چمران ردیف شماره ۸۶..۲۵ جدول ۲۴ اضافه می‌شود.»

به طور خلاصه معنی این جمله این است که اگر دولت دلارهای نفت تهاتری را به هر رقمی بیش از ۱۲۳ هزار تومان بفروشد پول آن را باید به نیروهای مسلح برای طرح شهید چمران اختصاص دهد. یعنی طی سه ماه گذشته که متوسط نرخ دلار رسمی (نرخ مرکز مبادله) حدود ۱۷ درصد بیشتر از نرخ محاسباتی بودجه بوده، این ۱۷ درصد نیز در اختیار نیروهای مسلح قرار می‌گیرد.

بنابراین آنچه مسلم است سهمیه نیروهای مسلح از نفت خام چند برابر رقمی است که مسعود پزشکیان مدعی شده دولت به نیروی هوافضای سپاه داده است. به دلیل نبود شفافیت نمی‌توان گفت از حدود ۷/۵ میلیارد دلار سهمیه نفت خام، چقدر از این رقم سهم نیروی هوافضای سپاه پاسداران انقلاب اسلامی است. طبق متن بودجه این منابع عمدتا تحت عناوینی برگرفته از اسامی شهیدان توزیع می‌شوند که اطلاعاتی از آنها در دست نیست.

سهم دولت از درآمدهای نفتی چقدر است؟

در قانون بودجه ۱۴۰۵، طبق ردیف شماره ۲۱۰۱۰۰ جدول شماره ۵، در مجموع ۲۶۳ همت (هزار میلیارد تومان) به عنوان «منابع حاصل از نفت و فرآورده های نفتی» در نظر گرفته شده است.

این رقم حدود یک سوم معادل سهمیه نفت خام نیروهای مسلح است. اگر این ۲۶۳ هزار میلیارد تومان را با نرخ محاسباتی بودجه به دلار و با تخمین هر بشکه ۱۰۰ دلار به نفت تبدیل کنیم به این نتیجه می‌رسیم که کل منابع نفتی بودجه عمومی حدود ۲۱ میلیون بشکه می‌شود. یعنی طبق فرضیات بودجه از کل نفتی که فروخته می‌شود، حدود ۲۰ میلیون بشکه به بودجه عمومی می‌رسد تا دولت آن برای مصارف عمومی، مثل پرداخت حقوق کارمندان، هزینه‌های سلامت، آموزش و طرح‌های وزارتخانه‌ها و حتی تامین بودجه ردیف‌های اصلی نهادهای نظامی و نیروهای مسلح… هزینه شود.

البته قانون بودجه به دولت اجازه داده تا ۲۰ درصد سهم صندوق توسعه ملی از درآمدهای نفتی را به عنوان تسهیلات از صندوق برداشت و آن را برای مصارف بودجه عمومی هزینه کند. این رقم امسال حدود ۹۴۷ هزار میلیارد تومان، معادل ۷/۷ میلیارد دلار (بر اساس نرخ محاسباتی بودجه) است که البته به عنوان قرض به دولت پرداخت می‌شود.

کل نفت چگونه توزیع می‌شود؟

آن طور که از متن بودجه ۱۴۰۵ به نظر می‌رسد منابع نفتی پس از فروش به سه قسمت تقسیم می‌شود.

یک قسمت به بودجه عمومی می‌آید که رقم آن ۲۶۳ هزار میلیارد تومان (معادل ۲/۱ میلیارد دلار با نرخ محاسباتی بودجه) است.

یک قسمت به نیروهای مسلح و طرح‌های خاص می‌رسد که جمع آن بیش از ۹۱۵ هزار میلیارد تومان (معادل ۷/۵ میلیارد دلار با نرخ محاسباتی بودجه) است. که به صورت خالص و بدون کسری سهم صندوق و سهم شرکت نفت تحویل داده می‌شود و دولت موظف می‌شود این مبالغ را به صندوق برگرداند. طبق قانون ۴۰ درصد درآمدهای نفتی به صندوق توسعه ملی می‌رسد که چنانکه گفته شد ۲۰ درصد آن به صورت قرض به دولت برمی‌گردد. ۱۴/۵ درصد هم سهم شرکت ملی نفت است تا صرف هزینه‌های شرکت نفت، از جمله تولید و استخراج و اکتشاف کند.

یک قسمت هم برای تهاتر استفاده می‌شود (ردیف ۴۳۰۰۱۱ جدول شماره ۲۳) که ۱۲۵۲ همت معادل ۱۰ میلیارد دلار است. این قسمت هم به صورت خالص و بدون کسری سهم صندوق و سهم شرکت نفت تحویل داده می‌شود. ممکن است اشاره پزشکیان به اینکه از پول خودمان به نیروهای مسلح دادیم اشاره به این بخش تهاتری داشته باشد. یعنی دولت به جای آنکه بدهی خود به طلبکاران را به صورت تهاتری تسویه کند، آن را به نیروی هوا و فضای سپاه تحویل داده است.