آمار اغراق‌شده از حافظان قرآن در ایران

اگر وقت ندارید …

خبرگزاری مهر، وابسته به سازمان تبلیغات اسلامی خبری با این عنوان منتشر کرده است: «حافظان قرآن یک میلیون و ۴۰۴ هزار نفر شدند.»
این آمار حتی به نسبت اطلاعات منتشر شده در متن همین خبر هم نادرست است.
در متن گزارش به نقل از محمدمهدی بحرالعلوم، دبیر ستاد راهبری حفظ قرآن، گفته شده: در سال ۱۴۰۴ آمار حفظ قرآن به یک میلیون و ۴۰۴ هزار نفرجزء رسیده است.
این اعداد به دلیل نبود گزارش مستند از عملکرد ستاد راهبری قرآن قابل راستی‌آزمایی نیست، اما مشخص است که «نفرجزء» با «نفر» متفاوت است.
آمار ارائه‌شده یعنی اگر یک نفر چند جزء قرآن را از حفظ کرده باشد، در این آمار چند بار شمرده شده است و در نتیجه این عدد، حتی با فرض صحت، آمار جزءهای قرآنی است که افراد حفظ کرده‌اند، نه تعداد حافظان.
یکی از اهداف کمی برنامه هفتم پیشرفت در ایران، رسیدن به ۱۰ میلیون نفرجزء حفظ قرآن است.
در قانون بودجه ۱۴۰۴ و لایحه ۱۴۰۵ سرجمع ۱۷۶۵ میلیارد تومان بودجه برای «اجرای اسناد راهبری توسعه فرهنگ قرآنی» در نظر گرفته شده که یکی از آنها رکورد ۱۰ میلیون نفرجزء حفظ قرآن است.

خبرگزاری مهر در تاریخ ۲۹ اردیبهشت ۱۴۰۵، گزارشی (لینک بایگانی) با این عنوان منتشر کرد:‌ «حافظان قرآن یک میلیون و ۴۰۴ هزار نفر شدند؛ رشد ۲.۷ برابری آمار»‌

در متن گزارش این خبرگزاری وابسته به سازمان تبلیغات اسلامی، به نقل از محمدمهدی بحرالعلوم، دبیر ستاد راهبری حفظ قرآن، گفته شده:

«تا پایان سال ۱۴۰۲، تعداد حافظان شناسایی‌شده قرآن کریم ۹۲۳ هزار و ۷۷۹ نفرجزء بود. این رقم در سال ۱۴۰۳ با افزوده شدن ۱۴۳ هزار نفرجزء و در سال ۱۴۰۴ با ثبت ۳۸۸ هزار و ۴۹۳ نفرجزء جدید، به مجموع یک میلیون و ۴۰۴ هزار نفرجزء رسید. وی افزود: آمار سال ۱۴۰۴ نسبت به سال قبل از آن رشد ۲.۷ برابری داشته است که نشان‌دهنده ظرفیت بالای کشور در شناسایی و جذب حافظان قرآن کریم است.»

آمارِ اعلام‌شده، قابل راستی‌آزمایی نیست. جست‌وجوهای فکت‌نامه برای پیدا کردن گزارش مستند از این آمار بی‌نتیجه ماند، اما مسلم است که آمار ارائه‌شده در متن گزارش خبرگزاری مهر، متفاوت از آن چیزی است که در عنوان آن آمده است. در متن خبر واحد عدد «نفرجزء» است؛ در نتیجه اگر یک نفر چند جزء قرآن را از حفظ کرده باشد، در این آمار چند بار شمرده می‌شود. بنابراین اگر فرض کنیم آمار دبیر ستاد راهبری حفظ قرآن، درست باشد، عدد یک میلیون و ۴۰۴ هزار، آمار جزءهای قرآنی است که افراد حفظ کرده‌اند، نه تعداد حافظان قرآن.

آقای بحرالعلوم در متن گزارش به تکلیف برنامه هفتم پیشرفت اشاره کرده که بر اساس آن باید آمار حفظ قرآن تا سال ۱۴۰۷ به ۱۰ میلیون نفرجزء‌ برسد و برای این کار ۳۵۲ میلیارد تومان اعتبار برای دستگاه‌های فرهنگی در نظر گرفته شده که ۱۱ میلیارد تومان آن سهم «ستاد راهبری حفظ قرآن» است.

طبق ماده ۷۴ برنامه هفتم، رسیدن به ۱۰ میلیون نفرجزء یکی از سنجه‌های کمّی برای «ارتقای فرهنگ و عمومی و رسانه‌» معرفی شده است.

در متن قانون بودجه ۱۴۰۴ و همچنین لایحه بودجه ۱۴۰۵ به «ستاد راهبری قرآن» اشاره‌ای نشده، ولی برای «اجرای اسناد راهبری توسعه فرهنگ قرآنی» طبق ماده ۷۴ برنامه هفتم برای سال ۱۴۰۴ رقم ۹۰۰ میلیارد تومان و برای سال ۱۴۰۵ رقم ۸۶۵ میلیارد تومان بودجه در نظر گرفته شده است. به عبارتی در دو سال اخیر ۱۷۶۵ میلیارد تومان برای رسیدن به «اهداف کمی امور قرآنی» پیش‌بینی شده که یکی از موارد آن رسیدن به رکود ۱۰ میلیون نفرجزء حفظ قرآن است.

با این اوصاف فکت‌نامه ضمن تاکید بر اینکه امکان راستی‌آزمایی آمارهای ستاد راهبری قرآن فعلا وجود ندارد، به این ادعا که «حافظان قرآن یک میلیون و ۴۰۴ هزار نفر شدند» نشان نادرست می‌دهد.