تصویر منتسب به هواپیمای آمریکایی که در عملیات نجات خلبانان در ایران هدف قرار گرفت، قدیمی است

در صفحه‌های اینستاگرام ویدیویی در حال بازنشر است که ادعا می‌شود مربوط به هواپیما E-10 آمریکاست که طی عملیات نجات خلبانان آمریکایی مورد هدف نیروهای ایران قرار گرفته است. (لینک ۱، لینک ۲، لینک ۳). رسانه‌هایی مانند همشهری آنلاین هم این ویدیو را با همین ادعا منتشر کردند.

ادعا شده در ویدیو یک هواپیمای ای-۱۰ نشان داده می‌شود که با وجود آسیب‌دیدگی در موتور، در حال حرکت روی باند فرود است و بر روی تصویر نوشته شده است: « اولین تصاویر از هواپیما آمریکایی که مورد اصابت پدافند ایران قرار گرفت».

این ادعا نادرست است و تصاویر هواپیما مربوط به یک هواپیمای نظامی آمریکا در عراق است که سال ۲۰۰۳ از سوی نیروهای پدافند هوایی ارتش عراق در دوران صدام حسین هدف قرار گرفته بود.

تصاویر بسیاری از زوایای مختلف این هواپیما وجود دارد که به نظر می‌آید با استفاده از ابزار هوش مصنوعی به ویدیو تبدیل شده‌اند. علاوه بر تغییر رنگ و نور در عکس‌ها، جزئیات کوچکی هم تغییر کرده‌اند. مثلا شماره بدنه هواپیما در عکس‌های اصلی ۲۵۸ است حال آن که در ویدیوهای پخش شده در اینستاگرام ۴۲۵۸ است.

هواپیمای در تصویر کی و کجا آسیب دید؟

روز هشتم آوریل ۲۰۰۳ (۱۹ فروردین ۱۳۸۲) در جریان عملیات نظامی آمریکا در عراق با نام Operation Iraqi Freedom، یک فروند هواپیمای تهاجمی A-10 Thunderbolt II با شماره بدنه 80-0258 در حین انجام ماموریت پشتیبانی نزدیک نیروهای زمینی در آسمان عراق هدف قرار گرفت. این هواپیما در منطقه عملیاتی جنوب عراق و در نزدیکی محورهای درگیری به سمت بغداد پرواز می‌کرد؛ جایی که در آن زمان یکی از شدیدترین درگیری‌های هوایی و زمینی جنگ در جریان بود.

در این ماموریت، هواپیما توسط یک موشک زمین‌به‌هوا (SAM) که از سوی نیروهای پدافند هوایی ارتش عراق در دوران صدام حسین شلیک شده بود مورد اصابت قرار گرفت. این سامانه‌های پدافندی در آن دوره برای مقابله با برتری هوایی نیروهای ائتلاف به‌طور گسترده فعال بودند و هدف آن‌ها جلوگیری از عملیات پشتیبانی هوایی و حمله به هواپیماهای نزدیک‌پرواز مانند A-10 بود. (لینک)

موشک شلیک‌شده به طور مستقیم به بخش موتور سمت راست هواپیما اصابت کرد و باعث آسیب شدید به آن شد. بر اساس گزارش‌های فنی، ناحیه موتور، پوشش بیرونی (engine cowling) و بخش‌هایی از تجهیزات جانبی اطراف موتور دچار تخریب جدی شدند، به‌طوری که یک موتور کاملاً از مدار خارج شد. با این حال، بدنه اصلی هواپیما و سیستم‌های کنترل پرواز همچنان قابل استفاده باقی ماندند و امکان ادامه پرواز با یک موتور برای هواپیما فراهم شد. (لینک)

این هواپیمای آسیب‌دیده پس از حدود ۴۵ دقیقه پرواز اضطراری با یک موتور فعال، موفق شد به پایگاه هوایی Tallil Air Base (پایگاه تلیل در جنوب عراق) بازگردد و در آنجا به‌صورت ایمن فرود بیاید. این حادثه امروز در گزارش‌های رسمی نیروی هوایی آمریکا به‌عنوان یکی از نمونه‌های موفق بقا پذیری در شرایط برخورد مستقیم با موشک زمین‌به‌هوا شناخته می‌شود و به‌طور گسترده در اسناد آموزشی و تاریخی هوانوردی نظامی مورد اشاره قرار می‌گیرد (لینک ۱، لینک ۲).

با این توضیحات فکت‌نامه به ادعای پخش تصاویر هواپیمای آمریکایی که بر اثر شلیک پدافند ایران آسیب دیده نشان «نادرست» می‌دهد.