خسارت قطع اینترنت روزی چقدر است؟

افشین کلاهی، رئیس کمیسیون دانش‌بنیان اتاق ایران، روز ۲۴ فروردین در نشستی در اتاق بازرگانی، گفته است: «خسارت مستقیم قطع اینترنت روزی ۳۰ تا ۴۰ میلیون دلار و با احتساب خسارت غیرمستقیم روزی ۷۰ تا ۸۰ میلیون دلار است.»

او این ارقام را با هزینه ساخت پلB1 و برآورد هزینه ساخت نیروگاه‌ مقایسه می‌کند که در جنگ ایران، اسرائیل و آمریکا در کانون توجه قرار داشتند و نتیجه می‌گیرد خسارت قطع اینترنت که به‌دست خود ایران انجام شده، از نظر مالی به‌مراتب بیش‌تر از آسیبی است که در جریان جنگ به زیرساخت‌های کشور وارد شد.

«پلی مثل پل B1 حدود ۱۵ تا ۲۰ میلیون دلار هزینه ساختش است. نیروگاه فکر می‌کنم بین ۱ تا ۳ میلیون دلار به ازای هر مگاوات پولش است. این را بر مبنای سرچ عرض می‌کنم. خسارت قطع اینترنت به شکل مستقیم، بر اساس برآوردها بین ۳۰ تا ۴۰ میلیون دلار در روز است. ما حواسمان نیست که بخش دیگری از زیرساخت‌مان که دیده نمی‌شود و ما فیلم تخریبش را نمی‌بینیم از بین می‌رود. مستقیم ۳۰، ۴۰ میلیون دلار، غیرمستقیم هم همین‌قدر، ۷۰، ۸۰ میلیون دلار در روز. یعنی ما هر روز چهار پل B1 از دست می‌دهیم. روزی دو نیروگاه متوسط از دست می‌دهیم و این را خودمان انجام می‌دهیم.»

خسارت مستقیم قطع اینترنت در ایران چقدر است؟

بر اساس آخرین برآورد رسمی وزارت ارتباطات، خسارت قطع اینترنت برای اقتصاد ایران، روزانه حدود پنج هزار میلیارد تومان است. جزئیات محاسبه این عدد مشخص نیست، اما مبنای آن اظهارات (لینک بایگانی) ستار هاشمی، وزیر ارتباطات در تاریخ ۶ بهمن ماه ۱۴۰۴ پس از آخرین دوره قطع اینترنت در دی و بهمن سال گذشته، در جریان اعتراضات ۱۸ و ۱۹ دی ۱۴۰۴ است که گفته بود بر اساس برآورد اولیه معاونت راهبردی وزارتخانه خسارت قطع اینترنت به «هسته اقتصاد دیجیتال» روزانه ۵۰۰ میلیارد تومان و خسارت کلان اقتصاد دیجیتال با احتساب آثار جانبی، روزانه ۵ هزار میلیارد تومان است. او البته تاکید کرده که وزاری اقتصاد معتقدند که میزان خسارت قطع اینترنت بیشتر است.

با احتساب متوسط نرخ دلار در مرکز مبادله ارز و طلای بانک مرکزی در بهمن ۱۴۰۴ ( ۱۳۱ هزارتومان) میزان خسارت قطع اینترنت حدود ۳۸ میلیون دلار برآورد می‌شود. (اگر متوسط نرخ دلار بهمن ماه در بازار آزاد، یعنی ۱۵۶ هزار تومان را حساب کنیم میزان خسارت حدود ۳۲ میلیارد دلار به دست می‌آید.

این رقم نزدیک به آن چیزی است که آقای کلاهی خسارت مستقیم قطع اینترنت اعلام کرده است. همچنین

با محاسبات فکت‌نامه بر اساس سهم ارزش اقتصاد دیجیتال در ایران هم‌خوانی دارد.

صندوق بین‌المللی پول در آخرین برآورد خود (آوریل ۲۰۲۶) ارزش تولید ناخالص داخلی ایران را در سال گذشته میلادی ۳۷۱/۲ میلیارد دلار برآورد کرده است. روزی یک میلیارد و ۱۷ میلیون دلار. از سوی دیگر طبق آخرین برآوردهای رسمی سهم اقتصاد دیجیتال در ایران در حال حاضر حدود ۴ درصد برآورد می‌شود. «احسان چیت‌ساز»، معاون سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی توسعه فاوا و اقتصاد دیجیتال وزارت ارتباطات، روز ۱۲ بهمن ۱۴۰۴ گفته بود «اقتصاد دیجیتال که زمانی حدود ۴/۷۲ درصد از تولید ناخالص ملی را در اختیار داشت، اکنون به حدود ۴ درصد کاهش پیدا کرده است.» او در این مصاحبه به دلایل کاهش سهم اقتصاد دیجیتال اشاره نکرده است، اما می‌توان گفت، اختلال‌های زیاد و طولانی در جریان اینترنت می‌تواند یکی از دلایل این پدیده باشد.

اما اگر همین ۴ درصد را هم در نظر بگیریم، میزان ارزش افزود تولید شده در بخش اقتصاد دیجیتال در هر روز به حدود ۴۰ میلیون دلار می‌رسد.

$40.64 million =͇ $1,016 million ✕ 4%
Digital economy value (daily) = GDP current price (daily) ✕ share of GDP

از ابتدای سال ۲۰۲۶، تا زمان نگارش این گزارش ۶۶ روز اینترنت در ایران قطع بوده است. (۲۰ روز مربوط به اعتراضات۱۸ و ۱۹ دی و ۴۶ روز از آغاز جنگ در روز ۹ اسفند) با این حساب میزان خسارت مستقیم قطع اینترنت تا الان از ۲/۵ میلیارد دلار گذشته است. اما این همه ماجرا نیست. برای محاسبه کل خسارت باید، خسارت غیرمستقیم را هم محاسبه کرد.

خسارت غیرمستقیم قطع اینترنت چقدر است؟

هیچ گزارش مستندی یا اظهار نظر رسمی از خسارت قطع اینترنت برای بخش‌های دیگری اقتصادی در دست نیست، اما شواهد و قرائن زیادی وجود دارد که نشان می‌دهد این خسارت هم قابل توجه است.

یکی از این شواهد اظهارات (لینک بایگانی) خود وزیر ارتباطات در تاریخ ۶ بهمن ۱۴۰۴ است که به «اشتغال حدود ۱۰ میلیون نفر به‌صورت مستقیم و غیرمستقیم در حوزه اقتصاد دیجیتال» اشاره کرده بود.

یا یک نمونه دیگر گزارشی (لینک بایگانی) است با عنوان «قطعی اینترنت؛ خسارتی فراتر از عدد برای اقتصاد دیجیتال ایران» که روز ۱۸ بهمن ماه ۱۴۰۴ در سایت عصر ایران منتشر شده. در این گزارش به برخی کسب و کارهایی اشاره شده که خارج از حوزه اقتصاد دیجیتال قرار دارند اما از قطع اینترنت زیان می‌بینند. مثلا در این گزارش به کسب‌وکار تبلیغات و نشر اشاره و به نقل از مدیرعامل یکی از شرکت‌های بزرگ تبلیغاتی نوشته شده:

«برآوردهای اولیه نشان می‌دهد بیش از ۹۰ درصد ناشران در این دوره با افت درآمدی حداقل ۷۰ درصدی روبه‌رو شده‌اند؛ آماری که از سقوط کم‌سابقه بازار تبلیغات آنلاین حکایت دارد»‌

در این گزارش و سایر گزارش‌های مشابهی که در فضای عمومی منتشر شده‌اند، اشاره‌ای به رقم خسارت نشده، اما آنچه مشخص است، قطع اینترنت حوزه‌های بسیار متنوعی در اقتصاد را تحت تاثیر قرار داده است.

افشین کلاهی، رئیس کمیسیون دانش‌بنیان اتاق ایران می‌گوید: خسارت روزانه قطع اینترنت برای اقتصاد ایران، به صورت مستقیم ۳۰ تا ۴۰ میلیون دلار و با احتساب خسارت‌های غیرمستقیم، روزانه ۷۰ تا ۸۰ میلیون دلار است و از این جهت خسارت قطع اینترنت که دولت ایران مسئول آن است، از خسارت آسیب نگ به زیرساخت‌هایی مانند پل B1 یا نیروگاه‌های تولید برق بیشتر است.

طبق گفته‌های وزیر ارتباطات، زیان روزانه قطع اینترنت برای اقتصاد ایران، ۵ هزار میلیارد تومان در روز است که با احتساب متوسط نرخ دلار مبادله‌ای معادل حدود ۳۸ میلیون دلار می‌شود.

محاسبات فکت‌نامه بر اساس سهم اقتصاد دیجیتال از تولید ناخالص داخلی نیز نشان می‌دهد ارزش افزوده بخش دیجیتال اقتصاد ایران که تحت تاثیر اختلال و قطع اینترنت قرار می‌گیرد، روزانه حدود ۴۰ میلیون دلار است.

با اطلاعات موجود، برآورد و محاسبه دقیق خسارت غیرمستقیم قطع اینترنت به کسب‌وکارهای دیگر ممکن نیست، اما گزراش‌ رسانه‌ها از داخل ایران نشان می‌دهد، بسیاری از کسب‌وکارها به طور غیرمستقیم از قطع اینترنت زیان دیده‌اند. ابعاد این خسارت آن قدر بزرگ به نظر می‌رسد که بتوان میزان خسارت غیرمستقیم قطع اینترنت را در حد و اندازه خسارت مستقیم ارزیابی کرد.

با این اوصاف فکت‌نامه به این گفته که «خسارت مستقیم و غیرمستقیم قطع اینترنت روزانه ۷۰ تا ۸۰ میلیون دلار است» نشان نیمه‌درست می‌دهد.