درباره جزئیات آتشبس چه میدانیم؟
اگر وقت ندارید …
- بامداد چهارشنبه ۱۹ فروردین ۱۴۰۵، ایران و آمریکا پس از حدود ۴۰ روز جنگ و بمباران بیوقفه، بر سر آتشبسی مشروط به مدت دو هفته توافق کردند.
- این توافق چند ساعت پیش از پایان ضربالاجل دونالد ترامپ برای بمباران گسترده زیرساختهای ایران حاصل شد.
- بامداد چهارشنبه ترامپ در شبکه اجتماعی «تروث سوشال» اعلام کرد که با تعلیق حملات به ایران برای دو هفته موافقت کرده، مشروط بر بازگشایی فوری و ایمن تنگه هرمز.
- شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان و میانجی مذاکرات، اجرای فوری آتشبس را تایید کرد و از هیاتهای ایران و آمریکا دعوت کرد تا روز جمعه ۱۰ آوریل ۲۰۲۶ در اسلامآباد مذاکرات نهایی را ادامه دهند.
- عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران هم این خبر را تایید کرد و گفت واشنگتن «چارچوب کلی» پیشنهاد ۱۰ مادهای ایران را به عنوان «مبنای مذاکرات» پذیرفته است، ایران در حال بررسی پیشنهاد ۱۵ مادهای آمریکا است.
- شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی اما در بیانیهای اعلام کرد که آمریکا را مجبور به پذیرش طرح ۱۰ مادهای خود کرده است.
- در ادامه ترامپ بار دیگر اعلام کرد که ایالات متحده با ایران همکاری خواهد کرد، هیچ غنیسازی اورانیومی انجام نمیشود و بسیاری از بندهای طرح ۱۵ مادهای آمریکا مورد توافق قرار گرفتهاند.
- تابهحال هیچ متن رسمی نه از طرح ۱۰ مادهای جمهوری اسلامی و نه طرح ۱۵ مادهای ایالات متحده منتشر نشده است.
- بر اساس گزارش منابع غیررسمی، طرح ۱۰ مادهای ایران شامل توقف حملات علیه ایران و نیروهای مقاومت، خروج نیروهای آمریکایی، عبور محدود کشتیها از تنگه هرمز، لغو تحریمها، پرداخت غرامت، تعهد به عدم ساخت سلاح هستهای، پذیرش حق غنیسازی، مذاکرات صلح منطقهای، تعمیم عدم تجاوز به همه متجاوزان و خاتمه قطعنامههای شورای امنیت و حکام بود.
- منابع غیر رسمی همچنین میگویند جزئیات طرح ۱۵ مادهای آمریکا نیز شامل عدم تولید سلاح هستهای از سوی ایران، تحویل اورانیوم غنیشده، محدودیت توان دفاعی، پایان حمایت از گروههای نیابتی و بازگشایی تنگه هرمز و به رسمیت شناختن اسرائیل بود.
- این دو طرح (در همان نسخههای غیر رسمی) به وضوح فاصله زیادی با هم دارند. طرح جمهوری اسلامی بر حفظ ظرفیتها (بهویژه هستهای و نفوذ منطقهای) با گرفتن امتیازات سیاسی و اقتصادی تأکید دارد، در حالی که طرح آمریکا بر «محدودسازی شدید یا برچیدن» این ظرفیتها در ازای کاهش فشارها متمرکز است.
- در این میان با وجود آتشبس، اسرائیل اعلام کرد که توافق شامل لبنان نمیشود و به عملیات خود ادامه میدهد.
- در مجموع، این توافق فعلا باعث توقف موقت حملات به ایران و بازگشایی موقت تنگه هرمز شده است، اما جزئیات نهایی و تطبیق کامل آن با طرحهای ایران و آمریکا هنوز مشخص نیست.
بامداد چهارشنبه ۱۹ فروردین ۱۴۰۵ به وقت ایران، ایران و آمریکا بر سر آتشبسی مشروط به مدت دو هفته به توافق رسیدند. این آتشبس بعد از ۴۰ روز جنگ و بمباران بی وقفه بود.
این توافق دو ساعت مانده به پایان مهلت هشدار دونالد ترامپ رئیس جمهوری آمریکا مبنی بر نابودی «یک تمدن کامل» در ایران در صورت باز نشدن تنگه هرمز به سرانجام رسید.
دونالد ترامپ چه گفت؟
نخستین واکنش، مربوط به دونالد ترامپ، رئیسجمهور ایالات متحده بود. او در شبکه اجتماعی خود اعلام کرد حملات را پایان میدهد به این شرط که تنگه هرمز بازگشایی شود.
دونالد ترامپ با اعلام این آتشبس در شبکه اجتماعی «تروتسوشال» نوشت:
«بر اساس گفتگوهایی که با شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان، و عاصم منیر داشتهام که طی آن از من خواستند از بهکارگیری نیروی مخرب که قرار بود امشب علیه ایران انجام شود خودداری کنم و مشروط به اینکه جمهوری اسلامی ایران با بازگشایی کامل، فوری و ایمن تنگه هرمز موافقت کند، من با تعلیق بمباران و حمله به ایران برای مدت دو هفته موافقت میکنم. این یک آتشبس دوطرفه خواهد بود».
نخستوزیر پاکستان چه گفت؟
شهباز شریف، نخستوزیر پاکستان و میانجی این مذاکرات، هم بامداد چهارشنبه از اجرای فوری این آتشبس خبر داد.
او در X نوشت: «جمهوری اسلامی ایران و ایالات متحده آمریکا، بههمراه متحدانشان، بر سر آتشبسی فوری در همهجا از جمله لبنان و سایر مناطق توافق کردهاند که بلافاصله اجرایی میشود». و از هیأتهای آنان دعوت کرد روز جمعه ۱۰ آوریل ۲۰۲۶ به اسلامآباد بروند تا برای دستیابی به توافقی نهایی جهت حلوفصل همه اختلافات، مذاکرات را ادامه دهند.
وزیر امور خارجه ایران چه گفت؟
عباس عراقچی وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی ایران هم در حساب توییتر خود بیانیهای منتشر کرد.
عراقچی اعلام کرد در صورتی که حملات به ایران متوقف شود، حملات جمهوری اسلامی نیز متوقف میشود و عبور از تنگه هرمز امکانپذیر خواهد بود.
او نوشت:
« با در نظر گرفتن درخواست ایالات متحده برای مذاکره بر اساس پیشنهاد ۱۵ مادهای آن کشور، همچنین اعلام رئیسجمهور آمریکا درباره پذیرش چارچوب کلی طرح ۱۰ مادهای ایران بهعنوان مبنای مذاکرات، بدینوسیله از طرف شورای عالی امنیت ملی ایران اعلام میکنم:
در صورت توقف حملات علیه ایران، نیروهای مسلح قدرتمند ما عملیات دفاعی خود را متوقف خواهند کرد. برای مدت دو هفته، عبور ایمن از تنگه هرمز از طریق هماهنگی با نیروهای مسلح ایران و با در نظر گرفتن محدودیتهای فنی امکانپذیر خواهد بود».
دونالد ترامپ هم این بیانیه را در «تروتسوشال» بازنشر کرد.
بیانیه شورای عالی امنیت ملی چه بود؟
در ادامه اما در ایران شورای عالی امنیت ملی جمهوری اسلامی هم بیانیهای صادر کرد و به «شروط ایران برای پایان جنگ که ترامپ مجبور به پذیرش آن شد» اشاره کرد. در این بیانیه تاکید شده که ایران «آمریکای جنایتکار را مجبور به پذیرش طرح ۱۰ مادهای خود نمود». در این بیانیه بدون انتشار کامل طرح ۱۰ مادهای تاکید شده که این طرح شامل: «تعهد آمریکا به عدم تجاوز، استمرار کنترل ایران بر تنگه هرمز، پذیرش غنی سازی، رفع همه تحریمهای اولیه و ثانویه، خاتمه تمامی قطعنامههای شورای امنیت و شورای حکام، پرداخت خسارت ایران، خروج نیروهای رزمی آمریکا از منطقه و توقف جنگ در همه جبههها از جمله علیه مقاومت اسلامی لبنان و در نهایت تصویب این موارد در قالب یک قطعنامه الزامآور شورای امنیت است».
دونالد ترامپ اما در ادامه پست دیگری در تروث سوشال منتشر کرد و نوشت:
«ایالات متحده با ایران همکاری نزدیکی خواهد داشت؛ کشوری که به این جمعبندی رسیدهایم یک «تغییر رژیم» بسیار سازنده را پشت سر گذاشته است. هیچ غنیسازی اورانیومی انجام نخواهد شد و آمریکا با همکاری ایران، همه «غبار هستهای» مدفون در عمق زمین (بر اثر بمبافکنهای B-2) را استخراج و پاکسازی خواهد کرد.
این مناطق اکنون و از زمان حمله تحت نظارت دقیق ماهوارهای (نیروی فضایی) بودهاند و هیچچیز از زمان حمله دستنخورده باقی نمانده است. ما در حال مذاکره درباره تعرفهها و کاهش تحریمها با ایران هستیم و بسیاری از بندهای ۱۵گانه پیشتر مورد توافق قرار گرفتهاند.»
طرح ۱۰ مادهای ایران و طرح ۱۵ مادهای ایالات متحده
تا به حال هیچ متن رسمی نه از طرح ۱۰ مادهای ایران و نه طرح ۱۵ ماده ای ایالات متحده منتشر نشده است.
صبح امروز خبرگزاری فارس به نقل از یک «منبع آگاه» جزئیات از این طرح ۱۰ بندی را تشریح کرد. بر اساس این گزارش غیررسمی مواد این طرح عبارتند از
۱. توقف کامل هرگونه تجاوز به ایران و گروههای مقاومت همپیمان.
۲. خروج نیروهای رزمی آمریکا از منطقه، ممنوعیت هرگونه حمله از پایگاهها به ایران و خودداری از اتخاذ آرایش رزمی.
۳. عبور محدود روزانه کشتی از تنگه هرمز به مدت دو هفته، تحت عنوان پروتکل عبور امن که تحت نظارت و قواعد مشخص این کشور.
۴. لغو کلیه تحریمهای اولیه، ثانویه و تحریمهای سازمان ملل.
۵. تامین خسارات ایران با ایجاد صندوق سرمایهگذاری و مالی.
۶. تعهد ایران مبنی بر عدم ساخت سلاح هستهای.
۷. پذیرش حق غنیسازی ایران از سوی آمریکا و مذاکره درباره سطح غنیسازی.
۸. موافقت ایران برای مذاکره درباره پیمانهای صلح دوجانبه و چندجانبه با کشورهای منطقه در راستای منافع خود.
۹. تسری عدم تجاوز به همه متجاوزین علیه تمام گروههای مقاومت.
۱۰.خاتمهیافتن همه قطعنامههای شورای حکام و شورای امنیت و تصویب همه تعهدات در قطعنامه رسمی سازمان ملل
درباره طرح ۱۵ مادهای هم وضعیت مشابهی وجود دارد جزئیات کامل طرح ۱۵ مادهای آمریکا منتشر نشده، اما تصور میشود شامل موارد زیر باشد: تعهد ایران به عدم تولید سلاح هستهای، تحویل اورانیوم غنیشده خود، محدودیت در توان دفاعی تهران، پایان حمایت از گروههای نیابتی منطقهای و بازگشایی تنگه هرمز. دیگر موارد شامل به رسمیت شناختن حق موجودیت اسرائیل نیز است. کانال ۱۲ اسرائیل هم به نقل از منابع خود گفته بندهای طرح ۱۵ مادهای آمریکا (که در ۱۴ بند منتشر شده) از این قرارند:
۱. برچیدن توانمندیهای هستهای موجود که تاکنون انباشته شدهاند
۲. تعهد ایران به عدم پیگیری و دستیابی به سلاح هستهای
۳. عدم انجام غنیسازی در خاک ایران
۴. انتقال تمام مواد غنیشده به «سابا» طبق زمانبندی مورد توافق طرفین
۵. برچیدن و نابودی تاسیسات نطنز، اصفهان و فردو
۶. دسترسی کامل آژانس انرژی اتمی به همه اطلاعات در داخل ایران
۷. کنار گذاشتن رویکرد استفاده از نیروهای نیابتی
۸. توقف تأمین مالی و تسلیحاتی گروههای نیابتی در منطقه
۹. باز ماندن تنگه هرمز بهعنوان یک مسیر دریایی آزاد و بدون انسداد
۱۰. برنامه موشکی: تصمیمگیری در آینده، اما با محدودیت در تعداد و برد
۱۱. استفاده از توانمندیها صرفاً برای اهداف دفاعی
۱۲.رفع تمامی تحریمها
۱۳. کمک به ایران برای توسعه برنامه هستهای غیرنظامی در بوشهر (تولید برق)
۱۴. لغو سازوکار بازگشت خودکار تحریمها (اسنپبک)
این دو طرح به وضوح فاصله زیادی با هم دارند. طرح ایران بر حفظ ظرفیتها (بهویژه هستهای و نفوذ منطقهای) با گرفتن امتیازات سیاسی و اقتصادی تأکید دارد، در حالی که طرح آمریکا بر «محدودسازی شدید یا برچیدن» این ظرفیتها در ازای کاهش فشارها متمرکز است.
با این حال، عباس عراقچی تاکید دارد که واشینگتن «چارچوب کلی» پیشنهاد ۱۰ مادهای ایران را به عنوان «مبنای مذاکرات» پذیرفته است و ایران در حال بررسی پیشنهاد پانزده مادهای آمریکا است. این در حالی است که در بیانیه شورای امنیت با حذف بندهایی از همین نسخه غیر رسمی طرح ده مادهای مانند؛ تعهد ایران مبنی بر عدم ساخت سلاح هستهای و موافقت ایران برای مذاکره درباره پیمانهای صلح دوجانبه و چندجانبه با کشورهای منطقه در راستای منافع خود، تاکید شده که ایران آمریکای را مجبور به پذیرش طرح ۱۰ مادهای کرده است و دونالد ترامپ در آخرین اظهارنظر خود گفته که بسیاری از بندهای طرح ۱۵ مادهای این کشور مورد توافق قرار گرفته است.
در این میان چند ساعت پس از اعلام آتشبس، بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، گفت: «اسرائیل از تصمیم رئیسجمهور ترامپ برای تعلیق حملات علیه ایران به مدت دو هفته حمایت میکند، مشروط بر این که ایران فورا تنگه را باز کند و همه حملات علیه آمریکا، اسرائیل و کشورهای منطقه را متوقف سازد.» با وجود این اسراییل تاکید کرد که این آتشبس از نظر آنان شامل لبنان نمیشود و به حملات سنگین خود به این کشور ادامه داد.
از اینرو مشخص نیست هنوز مبنای این توافق آتشبس، کدام یک از این طرحهاست. اما به هر حال میتوان گفت حملات هر دو طرف به یکدیگر، فعلا تا حد زیادی خاتمه پیدا کرده است.
