ویدوی «پهپاد ساقط شده دشمن»، لوکاس آمریکایی نیست

برخی رسانه‌های داخل ایران با انتشار ویدیویی از یک پهپاد، اعلام کردند که پدافند هوایی جمهوری اسلامی موفق شده یک پهپاد لوکاس آمریکایی را سرنگون کند. این ویدیو به سرعت وایرال شده و از سوی تعدادی از خبرگزاری‌های داخلی و خارجی نیز بازنشر شد.

هرچند شبیه‌ترین پهپاد آمریکایی به آنچه در ویدیو می‌بینیم پهپاد لوکاس است، اما رنگ سیاه بدنه پهپاد به همراه شاخصه‌های ظاهری آن، این ادعا را با سوالاتی مواجه می‌کند.

در حال حاضر زمان و مکان ویدیو برای ما قابل تایید نیست. نشانی که ثابت کند این ویدیو واقعا در ایران گرفته شده وجود ندارد. تا لحظه نوشته شدن این مقاله، تصویر و خبر دیگری از این واقعه منتشر نشده است که همین هم تا حدودی تردید‌ها را نسبت به اصالت آن بیشتر می‌کند. در موارد مشابه، فعالیت‌های خبری و تبلیغاتی زیادی از سوی رسانه‌های جمهوری اسلامی را می‌دیدیم، اما این‌بار چنین چیزی اتفاق نیفتاده است.

پهپاد لوکاس چیست؟

پهپاد لوکاس (LUCAS) که مخفف Low-cost Uncrewed Combat Attack System (سامانه تهاجمی رزمی بدون سرنشین کم‌هزینه) است، به دست شرکت آمریکایی SpektreWorks توسعه یافته و با وجود ادعاهایی مثل «مهندسی معکوس از پهپاد شاهد ۱۳۶ ساخت جمهوری اسلامی ایران»، تنها از نظر ظاهری (شکل دلتا-وینگ، موتور ملخی عقب و ابعاد کلی حدود ۳ متر طول و ۲٫۴ متر دهانه بال) به پهپاد ایرانی شاهد-۱۳۶ شباهت دارد، اما طراحی داخلی، avionics، سیستم‌های الکترونیکی و هدایت آن کاملاً آمریکایی و بهبود یافته است.

سیستم هدایتی لوکاس بسیار پیشرفته‌تر از شاهد ۱۳۶ محسوب می‌شود. این پهپاد از ناوبری خودکار ترکیبی بهره می‌برد که شامل GPS نظامی مقاوم در برابر اخلال، سنسورهای اینرسیال (INS) و نرم‌افزار تطبیق زمین اپتیکال/ترکیبی است. در صورت اختلال GPS، سیستم به‌طور خودکار به حالت پشتیبان اینرسیال و تطبیق نقشه دیجیتال سوئیچ می‌کند. همچنین، برخی واحدهای پیشرفته از لینک ماهواره‌ای امن (مانند StarShield) برای به‌روزرسانی هدف در حین پرواز، ارسال داده‌های واقعی‌زمان و هماهنگی swarm (گروهی) استفاده می‌کنند.

https://www.twz.com/news-features/lucas-kamikaze-drones-lauded-as-indispensable-by-u-s-admiral-in-charge-of-iran-war

در نسخه‌های عملیاتی رزمی لوکاس، اپتیک (سنسور الکترو-اپتیکال یا EO/IR) به صورت دوربین چرخشی گیمبال‌شده (gimballed nose camera) در نوک دماغه یا قسمت جلویی fuselage نصب شده است. این سنسور به اپراتورها امکان مشاهده زنده منطقه هدف در فاز پرسه‌زنی (loiter)، تأیید بصری هدف، دریافت تصاویر زنده ویدئویی و حتی هدایت نهایی دستی یا نیمه‌خودکار را می‌دهد. این قابلیت، لوکاس را از شاهد۱۳۶ متمایز می‌کند و دقت حمله به اهداف ثابت یا متحرک را در محیط جنگ الکترونیک افزایش می‌دهد؛ در حالی که هزینه هر واحد همچنان حدود ۳۵ هزار دلار باقی مانده است.

تفاوت‌های ظاهری لوکاس با شاهد ۱۳۶/گران-۲

از دور، پهپادهای لوکاس و شاهد ۱۳۶ / گران-۲ بسیار شبیه به یکدیگر به نظر می‌رسند؛ همه دارای طراحی دلتا-وینگ (بال مثلثی)، موتور ملخی عقب (pusher propeller) و بدنه استوانه‌ای ساده هستند؛ اما با نگاه دقیق‌تر، تفاوت‌ها کاملاً مشهود می‌شود.

لوکاس کوچک‌تر و جمع‌وجورتر است (طول تقریبی ۳ متر، دهانه بال ۲٫۴ تا ۲٫۵ متر و وزن برخاست حدود ۸۲ کیلوگرم) در حالی که شاهد-۱۳۶ و گران-۲ بزرگتر و سنگین‌تر هستند (طول حدود ۳٫۵ متر و وزن تقریبی ۲۰۰ کیلوگرم). دماغه لوکاس در نسخه‌های رزمی عملیاتی معمولاً مجهز به دوربین گیمبال EO/IR (برجک چرخشی کوچک) است که دماغه را کمی برآمده نشان می‌دهد، اما دماغه شاهد-۱۳۶ و گران-۲ ساده، صاف و بدون برجک خارجی است.

بارزترین تفاوت ظاهری در بخش بدنه است: روی قسمت میانی و پایانی بدنه لوکاس (پشت موتور ملخی)، زائده‌های کوچک مستطیل‌شکل یا جعبه‌ای آنتن‌های StarShield/Starlink نظامی و چندین آنتن GPS به وضوح دیده می‌شود که بدنه را کمی شلوغ‌تر و مدرن‌تر می‌کند. در مقابل، بدنه شاهد-۱۳۶ و گران-۲ بسیار صاف‌تر و تمیزتر است و فاقد این زائده‌های بزرگ خارجی است.

همچنین موتور پهپاد لوکاس (LUCAS) از نوع پیستونی دو سیلندر دو زمانه ۲۱۵ سی‌سی کاربراتوری (معروف به DA-215 یا نسخه‌های مشابه Desert Aircraft/INF Inject DA-215) است. این موتور احتراق داخلی سبک‌وزن (حدود ۵ کیلوگرم) در بخش عقب پهپاد نصب شده و قدرت خروجی حدود ۱۳ اسب بخار تولید می‌کند. نیروی موتور به یک ملخ دو پره از نوع pusher (ملخ عقب‌محور) منتقل می‌شود که معمولاً از جنس کامپوزیت یا چوب ساخته شده تا وزن کم، راندمان بالا و امضای صوتی و حرارتی بسیار پایینی داشته باشد.

در مقابل، موتور شاهد-۱۳۶ و گران-۲ از نوع MD-550 چهار سیلندر دو زمانه (حدود ۵۵۰ سی‌سی و قدرت تقریبی ۵۰ اسب بخار) است که کپی ایرانی-روسی از موتور آلمانی Limbach L550E محسوب می‌شود. موتور شاهد/گران چهار سیلندر و سنگین‌تر است. این باعث کاهش وزن کلی پهپاد لوکاس (حدود ۸۲ کیلوگرم در مقابل ۲۰۰ کیلوگرم) و مصرف سوخت کمتر می‌شود. همچنین ملخ مورد استفاده در شاهد-۱۳۶/گران-۲ نیز از جنس کامپوزیت است.

از نظر رنگ نیز تفاوت وجود دارد: لوکاس معمولاً به رنگ خاکستری روشن یا استتار خاکستری نظامی آمریکایی رنگ‌آمیزی می‌شود. شاهد-۱۳۶ اغلب سفید یا خاکستری روشن صنعتی است، در حالی که گران-۲ در نمونه‌های اولیه با رنگ سفید/خاکستری دیده شد اما نمونه‌های تولیدی کنونی آن با رنگ مشکی تولید می‌شوند که دلیل آن، پرتاب این پهپاد در شب و هوای تاریک است.

استفاده عملیاتی از لوکاس در عملیات خشم حماسی

بر اساس اطلاعات منتشر شده و همچنین تصاویر حملات نیروهای آمریکا علیه اهداف نظامی در ایران، نیروهای آمریکایی از پهپاد لوکاس علیه برخی از اهداف سود جسته‌اند که می‌توان به انهدام یک انبار پهپاد شاهد ۱۳۶ اشاره کرد (ثانیه هشتم ویدئوی سنتکام).

در عراق نیز آمریکایی‌ها از لوکاس علیه شبه‌نظامیان تحت امر ایران استفاده کرده‌اند که پیشتر ویدئوی مربوط به یکی از این پهپادها که ظاهرا فِیل شده بود نیز منتشر شد که نمونه جالبی برای مقایسه با ویدیوی ادعایی رسانه‌های ایران است.

در تصویر مربوط به عراق، زائده‌های مربوط به موتور و ملخ آن، آنتن‌های GPS و سامانه ماهواره‌ای Starshield به وضوح مشخص‌اند و رنگ خاکستری روشن پهپاد نیز گویای آن است.

با بررسی شواهد موجود در ویدئو و بررسی دقیق آن می‌توان گفت ویدیوی منتشرشده در رسانه‌های ایران با ادعای سرنگونی پهپاد لوکاس توسط پدافند هوایی جمهوری اسلامی، نادرست است و پهپاد مذکور قطعا از نوع لوکاس نیست.

درباره اصالت ویدیو و اینکه می‌تواند در ارتباط با عملیات نظامی آمریکا علیه ایران باشد یا خیر نیز نمی‌توان اظهارنظر قطعی کرد زیرا بر اساس رنگ سیاه و همینطور مشخصه‌های ظاهری آن، پهپاد مذکور بسیار شبیه «گران-۲» ساخت روسیه است.

زمان و مکان ویدیویی که به اسم «ساقط کردن پهپاد دشمن» منتشر شده، قابل تایید نیست؛ اما با بررسی دقیق ویژگی‌های ظاهری پهپادی که در ویدیو می‌بینیم، مشخص است که با پهپاد آمریکایی لوکاس (LUCAS) تفاوت‌های اساسی دارد. رنگ مشکی مات بدنه، عدم وجود زائده‌های آنتن‌های StarShield و GPS، نبود دوربین گیمبال در دماغه و ابعاد و شکل موتور، با مشخصات لوکاس همخوانی ندارد. در واقع، همانطور که اشاره شد، این پهپاد از نظر ظاهری بسیار شبیه به پهپاد گران-۲ (نسخه روسی شاهد-۱۳۶) است که معمولاً برای عملیات شبانه به رنگ سیاه رنگ‌آمیزی می‌شود.

علاوه بر این، با وجود جستجوهای گسترده، هیچ لوکیشن یا مختصات جغرافیایی قابل شناسایی از محل فیلم‌برداری ویدیو به دست نیامده است. عدم وجود نشانه‌های محیطی مشخص، نبود اطلاعات زمانی دقیق و عدم تأیید مستقل از سوی منابع معتبر، ادعای رسانه‌های ایرانی مبنی بر سرنگونی یک پهپاد آمریکایی لوکاس را به شدت زیر سؤال می‌برد.

در نهایت، شواهد موجود نشان می‌دهد که ویدیوی منتشرشده، مربوط به سرنگونی پهپاد لوکاس نیست و ادعای سرنگونی این پهپاد آمریکایی به‌دست پدافند هوایی جمهوری اسلامی ایران در این ویدیو، فاقد اعتبار فنی و تصویری لازم است.

با این توضیحات فکت‌نامه به ادعای ارتباط این ویدیو با سرنگونی پهپاد آمریکایی لوکاس در ایران، نشان «نادرست» می‌دهد.