نقل قول نادرست از نیویورک تایمز در صدا و سیما

امیدهای پرزیدنت ترامپ مبنی بر اینکه طرح اسرائیل برای شعله‌ور کردن یک قیام داخلی علیه حکومت دینی ایران می‌تواند جنگ را به پایانی سریع برساند، تاکنون نقش بر آب شده است.

نوشته مارک مازتی، جولیان ای. بارنز، ادوارد وانگ و رونن برگمن. ۲۲ مارس ۲۰۲۶

در حالی که ایالات متحده و اسرائیل برای جنگ با ایران آماده می‌شدند، رئیس موساد، سرویس اطلاعات خارجی اسرائیل، با طرحی پیش نخست‌وزیر بنیامین نتانیاهو رفت.

دیوید بارنیا، رئیس موساد، گفت که در روزهای نخست آغاز جنگ، سرویس او احتمالاً قادر خواهد بود اپوزیسیون ایران را تحریک کند و باعث ایجاد شورش‌ها و دیگر اقدامات اعتراضی شود که حتی می‌تواند منجر به فروپاشی حکومت ایران گردد.

آقای بارنیا همچنین این پیشنهاد را در جریان سفر به واشنگتن در اواسط ژانویه به مقامات ارشد دولت ترامپ ارائه کرد.

آقای نتانیاهو این طرح را پذیرفت.

علی‌رغم تردیدها درباره قابلیت اجرای آن در میان مقامات ارشد آمریکایی و برخی مقامات دیگر در آژانس‌های اطلاعاتی اسرائیل، به نظر می‌رسید هم او و هم پرزیدنت ترامپ دیدگاه خوش‌بینانه‌ای را پذیرفته‌اند.

آنها فکر می‌کردند کشتن رهبران ایران در آغاز درگیری، همراه با مجموعه‌ای از عملیات‌های اطلاعاتی با هدف تشویق به تغییر رژیم، می‌تواند به یک قیام گسترده منجر شود که پایان سریعی برای جنگ به همراه داشته باشد.

آقای ترامپ در اولین سخنرانی خود در آغاز جنگ، پس از اینکه گفت ایرانیان باید ابتدا از بمباران‌ها پناه بگیرند، به آنها گفت: «دولت خود را در دست بگیرید: این دولت برای شما خواهد بود که آن را بگیرید.»

با گذشت سه هفته از جنگ، هنوز قیام در ایران شکل نگرفته است.

ارزیابی‌های اطلاعاتی آمریکا و اسرائیل به این نتیجه رسیده‌اند که حکومت دینی ایران تضعیف شده اما پابرجاست، و ترس گسترده از نیروهای نظامی و انتظامی ایران، هم چشم‌انداز شورش‌های نوپا در داخل کشور و هم احتمال نفوذ شبه‌نظامیان قومی از خارج از مرزهای ایران را کمرنگ کرده است.

این باور که اسرائیل و ایالات متحده می‌توانند به ایجاد یک شورش گسترده کمک کنند، یک نقص بنیادین در آماده‌سازی برای جنگی بود که در سراسر خاورمیانه گسترش یافته است.

حکومت ایران به جای فروپاشی از درون، موضع خود را تثبیت کرده و درگیری را تشدید کرده است و ضربات متقابلی به پایگاه‌های نظامی، شهرها و کشتی‌ها در اطراف خلیج فارس و تأسیسات آسیب‌پذیر نفت و گاز وارد کرده است.

از زمان اولین سخنرانی آقای ترامپ، مقامات آمریکایی تا حد زیادی از صحبت علنی درباره چشم‌انداز شورش در داخل ایران دست کشیده‌اند، با این حال برخی هنوز امیدوارند که چنین اتفاقی بیفتد.

اگرچه لحن آقای نتانیاهو ملایم‌تر شده است، اما او همچنان می‌گوید که کارزار هوایی آمریکا و اسرائیل از سوی نیروهای روی زمین پشتیبانی خواهد شد.

او در یک کنفرانس خبری در روز پنجشنبه گفت: «شما نمی‌توانید از طریق هوا انقلاب کنید.»

وی افزود: «باید یک جزء زمینی نیز وجود داشته باشد. احتمالات زیادی برای این جزء زمینی وجود دارد و من به خود اجازه می‌دهم که همه این احتمالات را با شما در میان نگذارم.»

آقای نتانیاهو همچنین افزود که «هنوز خیلی زود است که بگوییم آیا مردم ایران از شرایطی که ما برایشان ایجاد می‌کنیم برای آمدن به خیابان‌ها استفاده خواهند کرد یا خیر. امیدوارم این‌طور باشد. ما در حال کار برای این هدف هستیم، اما در نهایت، این فقط به خود آنها بستگی دارد.»

با این حال، در پشت صحنه، آقای نتانیاهو از اینکه وعده‌های موساد برای تحریک شورش در ایران محقق نشده، ابراز ناامیدی کرده است.

در یک جلسه امنیتی چند روز پس از آغاز جنگ، نخست‌وزیر گلایه کرد که آقای ترامپ ممکن است هر روز تصمیم به پایان جنگ بگیرد و عملیات موساد هنوز به ثمر ننشسته است.

مقامات فعلی و سابق آمریکایی و اسرائیلی گفتند که در آستانه جنگ، آقای نتانیاهو از خوش‌بینی موساد درباره احتمال قیام در ایران استفاده کرد تا به آقای ترامپ بقبولاند که فروپاشی حکومت ایران یک هدف واقع‌بینانه است.

بسیاری از مقامات ارشد آمریکایی، و همچنین تحلیلگران اطلاعاتی در آژانس اطلاعات نظامی ارتش اسرائیل (امان - AMAN)، به طرح اسرائیل برای قیام گسترده در طول درگیری با شک و تردید نگاه می‌کردند.

رهبران نظامی ایالات متحده به آقای ترامپ گفتند که ایرانی‌ها در حالی که آمریکا و اسرائیل در حال بمباران هستند، برای اعتراض بیرون نخواهند آمد.

مقامات اطلاعاتی ارزیابی کرده بودند که احتمال اینکه یک قیام گسترده حکومت دینی را تهدید کند کم است، و تردید داشتند که حمله آمریکا-اسرائیل به هیچ‌وجه باعث جرقه جنگ داخلی شود.

کاخ سفید به درخواست برای اظهار نظر پاسخی نداد.

اما یک مقام ارشد دولت اشاره کرد که در اظهارات اولیه آقای ترامپ پس از آغاز جنگ، او به ایرانیان گفت که در خانه‌های خود بمانند و از آنها خواست تنها پس از پایان کارزار هوایی به خیابان‌ها بیایند.

نیت سوانسون، مقام سابق وزارت خارجه و کاخ سفید که در تیم مذاکره‌کننده دولت ترامپ در امور ایران حضور داشت، گفت که در سال‌های متمادی کار روی سیاست ایران، هرگز یک «طرح جدی» برای ترویج قیام در ایران در داخل دولت آمریکا ندیده است.

آقای سوانسون گفت: «بسیاری از معترضان به خیابان نمی‌آیند زیرا به آنها شلیک خواهد شد و قتل‌عام می‌شوند... آنها رژیم را دوست ندارند، اما نمی‌خواهند با مخالفت با آن بمیرند. آن ۶۰ درصد در خانه خواهند ماند.»

وی افزود: «شما هنوز افراد سرسخت ضد رژیم دارید، اما آنها مسلح نیستند و اکثریت جمعیت را به خیابان‌ها نمی‌کشانند.»

آقای ترامپ دو هفته پس از جنگ به نتیجه مشابهی رسید و خاطرنشان کرد که ایران نیروهای امنیتی در خیابان‌ها دارد که «اگر مردم بخواهند اعتراض کنند، آنها را به رگبار می‌بندند.»

او گفت: «بنابراین من واقعاً فکر می‌کنم که این مانع بزرگی برای افرادی است که سلاح ندارند... اتفاق خواهد افتاد، اما احتمالاً فوراً رخ نخواهد داد.»

گزینه کُردی در حالی که بسیاری از جزئیات برنامه‌های موساد مخفی مانده است، یکی از عناصر آن شامل حمایت از تهاجم گروه‌های شبه‌نظامی کرد ایرانی مستقر در شمال عراق بود.

هم سیا و هم موساد در سال‌های اخیر به نیروهای کرد سلاح و پشتیبانی داده‌اند.

در روزهای نخست جنگ، جنگنده‌های اسرائیلی اهداف نظامی و انتظامی ایران را در شمال غرب بمباران کردند تا راه را برای نیروهای کرد هموار کنند.

اما مقامات آمریکایی دیگر مشتاق ایده استفاده از کردها به عنوان نیروی نیابتی نیستند؛ تغییری که باعث ایجاد تنش با همتایان اسرائیلی آنها شده است.

آقای ترامپ در ۷ مارس گفت که صراحتاً به رهبران کرد گفته است که شبه‌نظامیان را به داخل کشور نفرستند و نمی‌خواهد کشته شدن آن‌ها را ببیند.

بافل طالبانی، رئیس اتحادیه میهنی کردستان عراق نیز گفت هیچ برنامه‌ای برای پیشروی وجود ندارد و ورود کردها ممکن است به جای کمک، مردم ایران را که بسیار ملی‌گرا هستند، علیه این جنبش جدایی‌طلب متحد کند.

ترکیه نیز به دلیل درگیری‌های داخلی خود با جدایی‌طلبان، به دولت ترامپ هشدار داده است که از هیچ اقدام مسلّحانه کردی حمایت نکند.

قیامی که هنوز فرا نرسیده است آژانس‌های اطلاعاتی آمریکا فروپاشی کامل حکومت ایران را یک نتیجه نسبتاً بعید می‌دانستند.

مقامات مطلع آمریکایی گفتند که حتی زمانی که دولت تحت فشار است، همان‌طور که در جریان اعتراضات گسترده ژانویه با هزاران کشته شاهد بودیم، حکومت موفق شد قیام‌ها را نسبتاً سریع سرکوب کند.

ارزیابی‌ها نشان می‌داد که محتمل‌ترین نتیجه این است که عناصر تندرو دولت فعلی کنترل اهرم‌های قدرت را حفظ کنند.

شاحار کویفمن، رئیس سابق میز ایران در اطلاعات نظامی ارتش اسرائیل گفت که اسرائیل پیش‌تر ایده‌هایی را برای سرنگونی حکومت ایران بررسی کرده بود اما از همان ابتدا محکوم به شکست بودند.

یوسی کوهن، رئیس پیشین موساد نیز به این نتیجه رسیده بود که تلاش برای دامن زدن به شورش در داخل ایران اتلاف وقت است.

با این حال، در ماه‌های اخیر دیوید بارنیا (رئیس فعلی موساد) رویکرد را تغییر داد و به این باور رسید که موساد می‌تواند پس از چند روز حملات هوایی شدید و ترور رهبران، شورش‌هایی را شعله‌ور کند.

پس از حملات روزهای اولیه جنگ، قیام رخ نداد، اما مقامات اسرائیلی می‌گویند که هنوز امید خود را از دست نداده‌اند.

یحییل لیتر، سفیر اسرائیل در آمریکا گفت: «من فکر می‌کنم ما به نیروی پیاده در میدان نیاز داریم، اما آنها باید نیروهای ایرانی باشند. و من فکر می‌کنم آنها در راهند.»