ادعای نادرست ناپدید شدن هواپیماهای چینی که به ایران ابزار جنگ الکترونیک دادند

ادعایی در شبکه‌های اجتماعی منتشر شده که می‌گوید با افزایش تنش نظامی بین ایران و آمریکا، چین با ارسال ۱۶ هواپیمای ترابری به جمهوری اسلامی ایران ابزار جنگ الکترونیک داده است. (لینک۱ ، لینک۲‌ ، لینک۳ ، لینک۴ ، لینک۵ ،‌ لینک۶ ، لینک۷ ، لینک۸ ، لینک۹)

براساس این ادعا حضور نظامی آمریکا در خاورمیانه و در جریان تنش‌ها میان جمهوری اسلامی و ایالات متحده، چین ابزارهایی به ایران داده که توازن نظامی منطقه تغییر کرده است. این ادعا می‌گوید ابزارهایی به ایران تحویل شده که به واسطه آن جنگنده‌های اف ۳۵ آمریکایی کور می‌شوند و این ابزارها با ۱۶ هواپیما که از چین برخاسته و پس از آن در رادار ناپدید شده‌اند انتقال یافته‌اند. این ادعا می‌افزاید که هواپیماهای چینی از طریق خاموش کردن «ترانسپوندر» از رویت رادار خارج شده‌اند.

بررسی‌های فکت‌نامه نشان می‌دهد که این ادعا نادرست است.

آیا چین به تازگی به ایران کمک نظامی کرده است؟

هیچ مدرک قابل اتکایی که نشان دهد چین «به تازگی» بسته‌ای تسلیحاتی از جمله ابزارهای جنگ الکترونیک، به ایران داده باشد وجود ندارد. با این وجود در جریان جنگ ۱۲ روزه ایران و اسرائیل روزنامه تلگراف ادعایی مشابه به آنچه امروز در شبکه‌های اجتماعی فارسی بازنشر می‌شود منتشر کرده بود. براساس گزارش تلگراف تعدادی هواپیمای چینی که از شهرهای مختلف چین برخاسته بودند در نزدیکی حریم هوایی ایران از رادار خارج شده‌اند. خبرگزاری‌های فاکس‌نیوز و اکانمیک تایمز نیز این خبر را به نقل از تلگراف بازنشر کرده بودند. این گزارش‌ها به نقل از تحلیل‌گران نقل کرده بودند احتمال ارسال کمک‌های نظامی از چین به ایران در آن مقطع زمانی وجود داشته است اما این رویداد ارتباطی به تنش‌های اخیر ندارد.

همچنین وال‌استریت ژورنال در نوامبر ۲۰۲۵ گزارش داد که نیروهای ویژه آمریکا در اقیانوس هند به یک کشتی در مسیر چین به ایران یورش برده و قطعات و اقلامی مرتبط با کاربرد نظامی را که می‌توانست برای برنامه‌های تسلیحاتی ایران کاربردی باشد را توقیف و منهدم کرده است. این گزارش نیز «کمک نظامی تحویل شده» را ثابت نمی‌کند؛ چرا که محموله توقیف شده است اما می‌تواند نشانه‌ای از حمایت نظامی چین از جمهوری اسلامی ایران در آن زمان باشد. رویترز نیز در گزارشی به این موضوع اشاره کرده است.

با این وجود در هیچ کدام از این گزراش‌ها اشاره‌ای به خارج شدن از رادار به واسطه خاموش کردن ترانسپوندر یا سلاح جنگ الکترونیک یا کور کردن اف ۳۵ نشده است و هیچ کدام از آنها به حضور نظامی آمریکا در خلیج فارس و منطقه اشاره نکرده‌اند.

آیا خارج شدن از رادار با خاموش کردن ترانسپوندر ممکن است؟

ترانسپوندر یک دستگاه کوچک است که نقش کارت شناسایی دیجیتال هواپیما را بازی می‌کند. هر گاه رادار کنترل پرواز یا گیرنده‌های زمینی از هواپیما اطلاعات بخواهند، ترانسپوندر پاسخ می‌دهد و اطلاعاتی مانند شناسه پرواز، ارتفاع و موقعیتش را ارسال می‌کند. آن چه در سایت‌هایی مانند فلایت‌رادار می‌بینیم، از مسیر همین سیگنال‌ها به دست ‌ می‌آیند. در نتیجه اگر ترانسپوندر هواپیما خاموش باشد یا سیگنال به هر دلیلی به گیرنده‌ها نرسد، ممکن است روی نقشه‌های عمومی «ناپدید» شود، اما این به معنای نامرئی شدن یا غیرقابل ردگیری شدن این هواپیماها با ابزارها و شیوه‌های دیگر نیست.

به طور کلی می‌توان گفت، خارج شدن از رادار، به این معنا که هیچ‌کس نمی‌تواند هواپیما را ببیند، معمولا ادعایی اغراق آمیز است و تنها برای هواپیماهای پنهان‌کار ممکن است.

آیا می‌توان جنگنده اف ۳۵ را کور کرد؟

می‌توان در برخی از سناریوها و عملیات‌های بسیار پیچیده، «قسمتی» از توانایی دید و ارتباط یک جنگنده اف۳۵ را به طور موقت مختل کرد؛ اما «کور کردن» آن ادعایی نادرست است و جزییات فنی و شواهد مستقلی که این امکان را تایید کند وجود ندارد.

اف۳۵ تنها به یک حسگر متکی نیست. بر اساس سند فنی لاکهید مارتین، مجموعه‌ای از حسگرها و رادارهای پیچیده و ابزارهای اپتیکی مادون قرمز به صورت پیچیده‌ای در کنار هم کار می‌کنند که مجموعه بزرگی از تهدیدات را رفع می‌کنند. بخشی از سامانه‌های راداری در اف۳۵ برای محافظت از خودش طراحی شده است؛ یعنی طراحان این جنگنده در ابتدا فرض را بر پرواز آن در محیط مختل شده گذاشته بودند.

یک رسانه انگلیسی‌زبان هم این ادعا را بررسی کرده و آن را فاقد شواهد کافی برای اثبات دانسته است.

بنابراین فکت‌نامه به این ادعا که ۱۶ هواپیما از چین به ایران آمده و ابزارهای جنگ الکترونیک با قابلیت کور کردن اف ۳۵ به جمهوری اسلامی تحویل داده باشند، نشان «نادرست» می‌دهد.