خاموشی سراسری اینترنت؛ زیان روزانه ایران چقدر است؟

رضا الفت‌نسب، عضو هیئت‌مدیره اتحادیه کسب‌وکارهای مجازی، در یک گفت‌وگوی تلویزیونی، خسارت قطعی اینترنت را تاکنون بیش از ۴۰ هزار میلیارد تومان اعلام کرد.

رضا الفت‌نسب، به استناد برآوردی از وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات، گفت: «هر روز قطعی اینترنت بیش از ۳ هزار و ۸۰۰ میلیارد تومان خسارت به اقتصاد ملی وارد می‌آورد.»

قطع اینترنت به عنوان یکی از ابزارها و راهکارهای اصلی جمهوری اسلامی در مواجهه با هر اعتراضی در سال‌های اخیر به طور مکرر استفاده شده و هر بار بسته به میزان گستردگی و مدت زمان قطعی یا ایجاد اختلال‌های عمدی در ارتباطات اینترنتی، ارزیابی‌های مختلفی از میزان خسارت‌ها و زیان‌های وارد آمده به اقتصاد ملی، ارايه شده است.

گزارش‌های بین‌المللی چه می‌گوید؟

بر اساس گزارش نت‌بلاکس، نهاد ناظر نهاد ناظر بر پایش قطع اینترنت در جهان، اینترنت در ایران از شامگاه پنجشنبه، ۱۸ دی ماه و در پی حضور گسترده معترضان در خیابان‌ها، از سوی حکومت قطع شده است و تا زمان نوشتن این گزارش، قطعی اینترنت یا دست‌کم حداقلی بودن میزان دسترسی ادامه داشته و وارد دوازدهمین روز، شده است.

وب سایت خبری- تحلیلی اینتلی‌نیوز که بر انتشار اخبار و گزارش‌هایی از کشورهای موسوم به بازارهای نوظهور تمرکز دارد در گزارشی زیان وارد آمده بر اقتصاد ملی ایران از رهگذر قطع اینترنت را روزانه بین ۵۰ تا ۶۰ میلیون دلار، برآورد کرده است.

در این گزارش، برای برآورد میزان خسارت قطعی اینترنت بر اقتصاد ایران، چند پیش فرض در نظر گرفته شده است.

اول اینکه سهم اقتصاد دیجیتال در اقتصاد ایران رقمی بین ۶ تا ۶.۵ درصد برآورد شده که بر اساس این تخمین، سالانه ارزشی بین ۲۷ تا ۲۹ میلیارد دلار دارد. همچنین ارزش کل محصول تولید ناخالص داخلی ایران در سال ۲۰۲۶ میلادی، ۴۲۵ میلیارد دلار در نظر گرفته شده است.

در این گزارش، تعداد کاربران فعال اینترنت در ایران، ۷۳ میلیون نفر اعلام شده و مجموع زیان وارده به اقتصاد ایران در پی قطعی اینترنت تا زمان انتشار این گزارش در ۱۶ ژانویه ۲۰۲۶، بالغ بر ۷۰۰ میلیون دلار ارزیابی شده است.

همین شیوه محاسبه را با استفاده از اعداد و ارقامی که از منابع رسمی از داخل ایران در دسترس است، انجام داده‌ایم تا برآوردی از میزان خسارات روزانه قطعی اینترنت به دست آوریم.

برآوردهای رسمی از خسارت قطع اینترنت

بانک مرکزی ارزش جاری تولید ناخالص داخلی در سال ۱۴۰۳ را ۲۰.۸ هزار هزار میلیارد تومان گزارش کرده است، همچنین بر اساس اعلام احسان چیت ساز، معاون برنامه ریزی و سیاست گذاری وزارت ارتباطات و فناوری اطلاعات، سهم اقتصاد دیجیتال از کل اقتصاد ایران حدود ۵ درصد است.

با این حساب در سال گذشته، ارزش اقتصاد دیجیتال در اقتصاد ایران بالغ بر ۱.۰۴ هزار هزار میلیارد تومان تخمین زده می‌شود.

بدون در نظر گرفتن روزهای تعطیل و آخر هفته‌ها، ارزش هر روز اقتصاد دیجیتال بر اساس اعداد و ارقام سال ۱۴۰۳، حدود دو هزار و ۸۵۰ میلیارد تومان بوده است.

خسارت‌هایی فراتر از اقتصاد دیجیتال

البته خسارت‌ها و زیان‌های ناشی از قطعی اینترنت، فقط به بخش اقتصاد دیجیتال محدود نمی‌شود و دامنه اثر آن وسیع‌تر و گسترده‌تر از حوزه اقتصاد دیجیتال است.

علاوه بر این محاسبات، وب‌سایت فوربز نیز در مطلبی به نقل از سیمون میگلیانو، رئیس بخش تحقیقات تاپ‌تن وی‌پی‌ان، آورده است: «رویکرد «کلید قطع» با هزینه سرسام‌آوری همراه است، به طوری که هر ساعت قطعی اینترنت ۱.۵۶ میلیون دلار از اقتصاد ایران را از بین می‌برد.»

میگلیانو، بر اساس نتایج گزارش سال ۲۰۲۵ تاپ‌تن وی‌پی‌ان از هزینه‌های قطع اینترنت در کشورهای جهان، میزان قطعی عمدی اینترنت در ایران طی سال ۲۰۲۵ میلادی را ۱۷۰ ساعت اعلام کرده و بر همین اساس ارزیابی کرده که همین اختلالات عمدی اینترنت، ۲۱۴.۷ میلیون دلار هزینه به اقتصاد ایران تحمیل کرده است.

در این گزارش شمار کاربران فعال اینترنت در ایران در سال گذشته میلادی، ۷۱.۹ میلیون نفر در نظر گرفته شده بودند.

تعطیلی، مهاجرت و نابودی کسب‌وکارها

نکته مهم این است که برآوردها از میزان خسارات و زیان‌های ناشی از قطعی اینترنت بر اقتصادی همچون ایران به دلیل وسعت اثر و نقش تعیین‌کننده استفاده از اینترنت در تمامی بخش‌های اقتصادی و شئون زندگی روزمره، بسیار دشوار و پیچیده است.

ضمن آنکه این دامنه اثر و به تبع آن میزان خسارات و هزینه‌های تحمیل شده با طولانی شدن دوره قطعی اینترنت به شکلی تصاعدی افزایش می‌یابد. بسیاری از کسب و کارها به دلیل توان محدود و میزان تاب‌‌آوری کمتر، ممکن است حتی پس از عادی شدن شرایط اینترنت قدرت بازیابی مجدد نداشته و عملا با نابودی مواجه شوند.

همچنین طولانی شدن دوره قطعی اینترنت، شماری از صاحبان کسب و کارهای مرتبط با اینترنت در اکوسیستم اقتصاد دیجیتال را به تعدیل نیرو، از بین رفتن امید و انگیزه ادامه فعالیت و مهاجرت به کشورهای دیگر وا می‌دارد که موج‌های دیگری از زیان و خسارت‌های اقتصادی در سطح کلان را به‌دنبال دارد.

در این میان آثار غیرمستقیم قطعی اینترنت و اثرگذاری بر بخش‌های اقتصادی دورتر از حوزه اقتصاد دیجیتال نیز به طور معمول در محاسبات زیان‌های آنی و فوری چنین وضعیتی در نظر گرفته نمی‌شوند که به طور معمول اعداد و ارقامی حتی بزرگ‌تر از این خسارت‌های مستقیم است.

به طور مثال، فرزین فردیس، رئیس کمیسیون اقتصاد نوآوری و تحول دیجیتال اتاق تهران، در مهرماه ۱۴۰۱ و پس از تجربه اختلال و قطعی اینترنت در پی اعتراضات آن سال، در نشستی گفته بود: «قطعی‌های اخیر اینترنت ۸۰هزار میلیارد تومان به کسب‌وکارها خسارت زده است.»

در آن برآورد خسارت، «۳۵ هزار میلیارد تومان سهم خسارات وارده به اقتصاد حوزه فناوری اطلاعات و ۴۵ هزار میلیارد تومان میزان خساراتی بود که به کسب‌وکارهای سایر حوزه‌ها وارد آمده بود.