در شب ۱۸ دی ۱۴۰۴ در بازار رشت چه گذشت؟

بر اساس گزارش‌ها و تصاویری که از روز پنج‌شنبه ۱۸ دی ماه ۱۴۰۴ (۸ ژانویه)، تاکنون از رشت منتشر شده می‌دانیم که بازار رشت در آتش سوخت و تعداد زیادی از معترضان در آن شب و شب‌های بعد در این شهر جان باختند.

حکومت جمهوری اسلامی آماری از تعداد کشته‌شدگان معترض در بازار رشت منتشر نکرده و در گزارشی که صدا و سیما سه روز بعد از این واقعه داد فقط به خسارت‌های مالی اشاره شد.

بازار رشت کجاست؟

بازار رشت محوطه بزرگی محصور در چهار خیابان و بلوار اصلی این شهر یعنی، خیابان امام، بلوار شریعتی، بلوار مطهری و بلوار انقلاب است.

این بازار در قلب رشت و در کنار میدان شهرداری و در نزدیکی سبزه‌میدان قرار دارد و در روزهای اعتراضات از محل‌های برگزاری تجمعات و درگیری نیروهای امنیتی با معترضان بود. (لینک۱، لینک۲)

شب ۱۸ دی ماه در بازار رشت چه گذشت؟

منابع رسمی جمهوری اسلامی می‌گوید در آن شب معترضان بازار را به آتش کشیدند و معترضان می‌گویند که حکومت مردم را به سوی بازار هدایت کرده، آنجا را به آتش کشیده و کسانی که از آتش به بیرون گریختند را به رگبار بست.

با وجود قطعی اینترنت و در غیاب تصاویری که از سوی معترضان منتشر شود، حکومت در حال حاضر به تنها راوی این فاجعه بدل شده است که به شکل نامحدودی به عکس و ویدیوها دسترسی دارند. در این گزارش به همه ویدیوها، گزارش‌ها و مستنداتی که در این باره تا امروز منتشر شده می‌پردازیم.

روایت حکومت

در شب واقعه، پنج‌شنبه ۱۸ دی، و در حالی که هنوز بازار رشت در آتش می‌سوخت خبرنگار صدا و سیما به بازار رشت و جاهای مختلف شهر رفت و از وسعت آتش‌سوزی‌ها گزارش مستقیم داد.

او گزارش خود را از ابتدای خیابان شریعتی شهر رشت که به میدان شهرداری منتهی می‌شود آغاز کرد و بعد به داخل بازار در حال سوختن هم رفت.

بخش‌هایی از متن گزارش او که به بازار مربوط است از این قرار است:

«انگار در منطقه جنگی برای شما گزارش می‌کنم. اینجا ابتدای خیابان شریعتی شهر رشت که به میدان شهرداری منتهی می‌شه. پشت سر من رو به راحتی می‌تونید ملاحظه کنید چه اتفاقی داره می‌افته. تمامی مغازه‌هایی که در این خیابان هستن تخریب شدن. به سرعت صددرصد تخریب شدن. در آتش دارن می‌سوزن. فقط این چند مغازه نیست.

…

تصویر کاملا مشخصه یه راسته دیگه از بازار در قسمت پشتی خیابان شریعتی کاملا در آتیش سوخته بچه‌های آتش نشانی همچنان در حال اطفاء آتش هستند ولی این آتشی که من میبینم تا انتها مغازه ها رو خواهد سوزاند.

[آتش‌نشان]: از ۱۹:۳۰ دقیقه درگیر حریق های مختلف در سطح شهر هستیم. شاید بیش از ۲۰ نقطه از در واقع شهر دچار آتش سوزی شده. تمامی حریق‌ها هم تعمدی بوده. یکی از نقاطی که الان در واقع ما باهاش درگیر هستیم همین بازار هست. تمامی تیم‌های آتش نشانی ما ۹۰ دستگاه و بالغ بر ۳۰۰ نفر نیرو در سطح شهر دارن عملیات می‌کنند. حتی نیروهایی که ما در در واقع فراخوان کردیم نیروهایی که استراحت بودن در حال عملیات هستن اما متاسفانه اتفاقی که افتاده فقط ما بازار رو نداریم همین الان پنج نقطه دیگه از سطح شهر دچار آتش سوزی هست و نیروهای ما دارن اونجا عملیات میکنن ما تلفات جانی هم داشتیم جاهای بوده که بانکها رو آتش زدن از بانک به منازل مسکونی سرایت کرده مساجد و آتیش زدن به منازل مسکونی سرایت کرده والا بدتر از همه این بوده که ما تیمهای امدادی ما که باید میرفتن عملیات میکردن به لحظه میرسیدن و حریق رو خاموش می‌کردن».

در این گزارش اشاره شده که مسجد، بانک و ۵۰ مغازه در حال سوختن است، اما به جز اشاره گذرای آتش‌نشان به تلفات جانی نیروهای خود، به کشته‌شدن کسی اشاره نمی‌شود.

رئیس اتاق اصناف گیلان هم در روز ۲۱ دی ۱۴۰۴ و سه روز بعد از این فاجعه گفت «اغتشاشگران ۴۰۰ واحد صنفی بازار رشت را آتش زدند».

خبرگزاری صدا و سیما بار دیگر با گزارش‌گری همان خبرنگار شب اول در روز ۲۲ دی، گزارشی ویدیویی از بازار رشت منتشر کرد و بدون اشاره به آمار کشته‌شدگان بر خسارات مالی این اتفاق تمرکز کرده و با کسانی که گفته شد بازاریان خسارت دیده هستند حرف زد. در این گزارش تاکید شده «بالای ۳۰۰ مغازه فقط تو محدوده بازار رشت سوخته».

در روایت این «بازاریان» آمده که آنها تا آخر وقت پنج‌شنبه سر کار بودند، بعد بستند و به خانه رفتند و وقتی برگشتند دیدند که مغازه‌ها و اموالشان در آتش سوخته در این گزارش آمده:

«سه روز پس از حادثه تروریستی آتش سوزی بازار رشت دوباره به آنجا سر می‌زنیم این مسیر را در هفته‌های پیش آباد قدم زده بودم همون جایی که دو سه شب پیش بودیم و شعله‌های آتش زبانه می‌کشید ببینید به چه وضعیتی درآمده این راسته به اضافه بخش های دیگه که در تصاویر هوایی نشون می‌دیم نشون میده بالای ۳۰۰ مغازه فقط تو محدوده بازار رشت سوخته روایت ما روایت درد دل کاسبان است که کسبشان را از دست دادند.

[کاسب‌ها]: تا آخر مغازه را باز نگه داشتیم بعد دیدیم ما همه داره شلوغ میشه ما کرکرمون آوردیم پایین غروب اومدیم نگاه کردیم دیدیم تمام بازار ما سوخت/ بازار عید بود همه اومدیم جنس‌ها رو چیدیم داخل مغازه خرید کردیم چکار همونطور دادیم انبار رو پر جنس کردیم خدا شاهده بالای ۱۵ -۲۰ میلیارد تو همین مغازه من جنس بود همه با خاک یکسان شد فقط پودر ازش مونده./ تمام جنس‌های ما سرمایه ما همه رفت. بیمه هم نیستیم. چقدر خسارت دیدیم. من فکر کنم تا ۳۰ تومن باشه ۳۰ میلیارد باشه. ۵ میلیارد/ ۷ میلیارد…»

در روزهای گذشته هم صدا و سیما از تشییع هفت نفر به عنوان شهید امنیت در رشت خبر داد، اما نگفت که این افراد چه زمانی کشته شدند. در هیچ یک از گزارش‌های صدا و سیما در شهر رشت به تعداد جانباختگان معترض اشاره‌ای نشده.

بر اساس ویدیوهای منتشر شده در گزارش‌های صدا و سیما و بر اساس ویدیوی هوایی منتشر شده در این گزارش‌ها به نظر می‌رسد بخش سوخته بازار که در این ویدیو نشان داده می‌شود در دو سوی راسته میخ فروشان در تقاطع آن با خیابان شریعتی است.

محدوده‌ای که بر اساس ویدیوی هوایی کوتاه صدا و سیما در آتش سوخته روی نقشه زیر مشخص شده است.

روایت معترضان

در ویدیوهایی که از سوی معترضان منتشر شده هم آتش بازار در همین محدوده نشان داده می‌شود. در خیابان شریعتی بین سه‌راه تختی و بازار «سرای دو مرتبه» که در این میان علاوه بر مغازه‌ها، مسجد حاج مجتهد که در ابتدای راسته میخ فروشان در تقاطع آن با خیابان شریعتی قرار دارد سوخته است (لینک).

درباره اینکه در آن روز در جریان آتش‌سوزی در بازار رشت چه گذشت و چند نفر کشته شدند، تا به امروز هیچ خبر دقیقی وجود ندارد.

در گزارشی از سازمان حقوق بشر ایران، که یک سازمان غیرانتفاعی و بین‌المللی حقوق بشر در نروژ است، آمده که « به‌گفته یک شاهد عینی، در جریان اعتراضات رشت، گروهی از جوانان معترض که در محدوده بازار و میان آتش‌سوزی و محاصره نیروهای سرکوب گرفتار شده بودند، با بالا بردن دستان خود قصد تسلیم داشتند، اما با وجود این، به رگبار گلوله بسته و کشته شدند».

گفته‌های این شاهد عینی با روایت یک کاربر اینستاگرام اهل رشت و ساکن بیرون از ایران منطبق است. او در ویدئویی به زبان انگلیسی گفته:

«احتمال خیلی بالایی هست که وسط گفتن این گریه‌م بگیره،‌ ولی ادامه می‌دم و لطفا گوش کن با دقت!

طی ۶- ۷ روز گذشته ایران در یک خاموشی کامل دیجیتال بوده و ما هر روز از کشتن‌های در حال خاموشی گفتیم. چون این پترن [الگوی] تکراریه و سر همه‌ی اعتراضات اتفاق افتاده، و اخباری که ازش به گوشمون می‌رسه اینه که در دو روز بالای ۱۲۰۰۰ هزار نفر کشته شدن و من مطمئنم عددش خیلی بیشتر از اینه.

اما الان از این نمی‌خوام بگم؛ می‌خوام از بازار رشت و فاجعه‌ی نسل‌کشی در بازار رشت بگم.

رشت، شهر من، خونه‌ی من جایی که تک به تک کاشی‌هاش رو حفظم. الان دیگه می‌دونیم بازار رشت آتیش گرفته، تقریبا ۳۰۰ مغازه سوختن و احتمالا این عدد بیشتره، اما این سوختن هر سوختنی نیست.

بازار رشت یه بازار دایره‌ای شکله و همه‌جاش به هم وصله.

وقتی مردم تو میدون شهرداری جمع می‌شن، ماشین‌های عجیبی که معلوم نبود آدم‌های داخلش مال چه ارگانی هستند، میان به سمت میدون، مردم از خیابون‌های مختلف بهم می‌رسن و اونجا جمع می‌شینن و ماشین‌ها شروع می‌کنن به تیراندازی پراکنده، مردم که نمی‌دونستن تیرها از کجا میان، می‌رن به سمت خود بازار.

داخل لایه‌های بازار شروع به جمع شدن می‌کنن و تعدادشون زیاد می‌شه، نیروهای امنیتی خودشون یه آتیش می‌ندازن وسط جمعیت، ساختمون‌ها قدیمی، همه به هم وصل، آتیش شعله می‌گیره و سریعا می‌کشه به همه‌جا. و اون ماشین‌های بی‌نام و نشون با ماشین-گان (تیربار) تو لایه‌ی بیرونی بازار منتظر معترضا می‌مونن. دور تا دور بازار.

مردم دو تا راه داشتن، یا بمونن و زنده زنده بسوزن. یا بدوان برن سمت بیرون بازار، جایی که ماشین‌های مسلح وایساده بودن. مردم می‌دوان به سمت بیرون و تیربار می‌بندن بهشون.

و بعد اینترنت‌ها قطع می‌شه. بعدشم جنازه‌هارو می‌ذارن همونجا بمونه تا درس عبرت بشه برای بقیه.

و بعدتر مردم که می‌رن جنازه‌ی عزیزانشون رو بردارن، از ترس دزدیده شدن جنازه و گرفتن پول تیر، بدون مراسم و حتی گواهی فوت، می‌رن جاهای رندوم عزیزشون رو دفن می‌کنند. هیچکدوم نمی‌دونیم وقتی اینترنت وصل شه، با چی قراره مواجه شیم. تنها چیزی که می‌دونیم اینه که باید به مبارزه ادامه بدیم و صدای مردم داخل باشیم.»

بی‌بی‌سی فارسی هم در روز ۱۹ دی ماه گزارش داد که «در جریان اعتراضات ۱۸ دی در پی فراخوان شاهزاده رضا پهلوی، ده‌ها معترض کشته و صدها نفر زخمی شدند. منابع قضایی ایران هم از کشته شدن چندین مامور خبر داده‌‌اند اما تعداد دقیق آن را مشخص نکردند».

بی‌بی‌سی همچنین در روز ۲۰ دی ماه خبر داد که منابع آگاه در دو بیمارستان رشت و تهران به ‌بی‌بی‌سی فارسی گفتند که در مجموع «۱۱۰» جسد کشته‌شدگان به این دو بیمارستان منتقل شده است.