مجموعه ویدیوهای ساخت هوش مصنوعی منتسب به اعتراضات ایران

این روزها، همزمان با اعتراضات سراسری در ایران، مجموعه‌ای از ویدیوها به اعتراضات مردم نسبت داده می‌شود که با هوش مصنوعی ساخته شده. (لینک۱، لینک۲، لینک۳، لینک۴)

یکی از این ادعاها حاوی ویدیویی جعلی است که در آن به ظاهر، تعدادی از معترضان به یک ون پلیس حمله می‌کنند و شیشه‌های آن را می‌شکنند. روی خودرو به جای کلمه پلیس، «یلیس» نوشته شده و در حالی که شیشه‌ها در حال خُرد شدن هستند، یک نفر روی صندلی داخل ون نشسته و به سقف نگاه می‌کند.

در یک مطلب دیگر که ادعا می‌شود مربوط به اعتراضات در تهران است، دختری روی سقف یک ماشین نیروی انتظامی می‌رقصد. این خودرو شباهتی به هیچ‌کدام از مدل‌های اتومبیل نیروهای انتظامی در ایران ندارد. چراغ گردان آن، آبی و قرمز است که مربوط به خودروهای پلیس راهور محسوب می‌شود اما بدنه آن سفید و سبز است؛ یعنی رنگ خودروهای پلیس کلانتری. شواهد تصویری آشکار دیگری هم وجود دارد که ساختگی بودن ویدیو را تایید می‌کند.

در ویدیوی سوم هم که به اعتراضات تهران منتسب شده، شاهد عده‌ای هستیم که زیر ماشین آبپاش پرچم‌هایی به دست دارند که طرح آنها با پرچم شیر و خورشید مطابقت ندارد و در کنار نیروهای یگان ویژه در میدان آزادی شعار می‌دهند. در این ویدیوی ساختگی، برج میدان آزادی آتش گرفته است.

در ویدیوی چهارم که به خیابان ولیعصر تهران منتسب شده، یک جرثقیل عکس روح‌الله خمینی را از یک ساختمان پایین می‌کشد.

چنین موضوعی در هیچ‌کدام از رسانه‌های فارسی‌زبان یا بین‌المللی بازنشر نشده است. از طرف دیگر، حالت چهره افراد حاضر در ویدیو، اندازه بنر خمینی، نور، جرثقیل و موارد آشکار دیگری، ساختگی بودن ویدیو را تایید می‌کنند.

این ویدیوها کجا منتشر شده‌اند؟

یک صفحه در اینستاگرام به نام «جهان نیوز» این ویدیوها را در دو روز گذشته منتشر کرده است. این صفحه از ژوئن ۲۰۲۳ در اینستاگرام فعال است و حسابی هم در فیس‌بوک دارد که ویدیوی ساختگی دیگر مربوط به ایران نیز آنجا منتشر شده است.

محتوای این صفحه که ادعا می‌کند اخبار مربوط به ایران و افغانستان را پوشش می‌دهد، عمدتا با هوش مصنوعی تولید می‌شود. یک شماره تماس واتس‌اپ با کد افغانستان در این صفحه وجود دارد اما وب‌سایتی که در فیس‌بوک آن معرفی شده، غیرفعال است. این صفحه اطلاعات بی‌اساس فراوانی را در ماه‌های گذشته در مورد افغانستان و مسائل خاورمیانه منتشر کرده و در گذشته نیز برخی از مطالب آن بازتاب‌دهنده سیاست‌های جمهوری اسلامی و حکومت طالبان بوده است. (لینک)

ویدیوهایی از این دست چرا منتشر می‌شوند؟

انتشار ویدیوهای ساختگی در زمان اعتراضات معمولا با سه سازوکار مرتبط هستند:

• اقتصاد توجه برای جذب بازدید بیشتر
• روایت‌سازی به منظور اثرگذاری سیاسی
• ایجاد بار شناختی جهت کاهش اعتماد به شواهد واقعی

در مورد صفحه جهان نیوز، الگوی انتشار پرتعداد و نسبت دادن آنها به اعتراضات، دست‌کم با دو سناریوی اول سازگار است.

از این رو فکت‌نامه به این مجموعه ویدیوهایی که با ادعای پوشش اعتراضات ایران ساخته شده‌اند نشان «نادرست» می‌دهد.