ادعای کوتاه‌ترین روز ثبت‌شده و ثانیه کبیسه اغراق‌شده است

در شبکه‌های اجتماعی ویدیویی منتشر شده که مدعیست روز ۹ ژوئیه ۲۰۲۵ (چهارشنبه، ۱۸ تیر ۱۴۰۴) زمین یک چرخش کامل را حدود ۱/۳ تا ۱/۶ میلی‌ثانیه سریع‌تر از ۲۴ ساعت معمولی انجام داد و این کوتاه‌ترین روزی است که از زمان آغاز اندازه‌گیری‌های دقیق ساعت‌های اتمی در دهه ۱۹۶۰ ثبت شده‌است. در این ویدیو گفته‌می‌شود (بایگانی):

با اینکه چرخش زمین در بازه‌های هزار ساله معمولا به دلیل اصطکاک جزرومدی ماه کندتر می‌شود، نوسانات کوتاه‌مدت همچنان رخ می‌دهند. امسال یک هم‌ترازی ویژه قمری نقش کلیدی داشت: ماه به بیشترین راویه میل خود رسید، یعنی دورترین فاصله‌اش از استوا. این تغییر مکان باعث شد گرانش ماه کمی متفاوت عمل کند و سرعت چرخش زمین اندکی افزایش یابد.نکته مهم این است که این پدیده با استفاده از ساعت‌های فوق‌العاده دقیق اتمی رصد شده؛ ساعت‌هایی که قابلیت اندازه‌گیری تغییرات کمتر از میلی‌ثانیه را دارند. دانشمندان برای پیگیری این تغییرات، زمان جهانی UT1 را با زمان بین‌المللی اتمی (TAI) مقایسه می‌کنند. سازمان IERS (سرویس بین‌المللی چرخش زمین و سامانه‌های مرجع) تایید کرد که ۹ ژوئیه ۲۰۲۵ کوتاه‌ترین روز ثبت‌شده با ابزارهای مدرن بوده است.اما نکته منحصر‌به‌فرد ماجرا به آینده مرتبط است: اگر این روند ادامه پیدا کند، ممکن است مجبور شویم یک «ثانیه کبیسه منفی» از ساعت‌های اتمی کم کنیم، اقدامی که تاکنون هرگز انجام نشده است. برخی پیش‌بینی‌ها نشان می‌دهند این اتفاق شاید تا حوالی ۲۰۲۹ رخ دهد و نحوه تنظیم زمان جهانی را تغییر دهد.

در انتهای متن نیز به مقاله زیر به‌عنوان منبع اشاره شده‌است:

Duncan Agnew et al, “Climate change is influencing global timekeeping”, Nature, 2024, Link

این ادعا براساس یک پژوهش واقعی است، اما چند جا اغراق و ساده‌سازی دارد و «نیمه‌درست» است.

بر اساس مشاهدات ثبت‌شده از حرکت زمین در سرویس بین‌المللی چرخش زمین (IERS) روز ۹ ژوئیه ۲۰۲۵ (چهارشنبه، ۱۸ تیر ۱۴۰۴) واقعا یکی از کوتاه‌ترین روزهای دوران اندازه‌گیری مدرن بوده است (لینک۱، لینک۲، لینک۳). اختلاف میان زمان اتمی و زمان نجومی نشان می‌دهد که طول آن روز حدود ۱/۳ تا ۱/۶ میلی‌ثانیه کمتر از ۲۴ ساعت بوده‌است. این کاهش بسیار کوچک اما قابل اندازه‌گیری، در چارچوب رصدهای دقیق ژئودتیک ثبت شده و از نظر داده‌ای معتبر است.

با این حال، ادعای ویدیو مبنی بر «کوتاه‌ترین روز تاریخ مدرن» قطعی نیست؛ زیرا رکوردهای دیگری نیز در سال‌های ۲۰۲۲ و ۲۰۲۴ گزارش شده‌اند که کاهش طول روز در آنها در همان حد یا حتی کمی بیشتر بوده است. در واقع IERS معمولا این رویدادها را به‌عنوان «نوسان‌های طبیعی طول روز» گزارش می‌کند و نه «رکوردهای تاریخی بی‌سابقه». بنابراین بخش «روز تاریخی» در ویدیو بر پایه واقعیت است، اما داوریش بیش از حد قاطع است.

درباره علت این کاهش طول روز نیز بخش‌هایی از توضیح ویدیو صحیح است. چرخش زمین در بلندمدت به‌دلیل اصطکاک جزر و مدی ماه آهسته می‌شود، اما بر این روند طولانی‌مدت، مجموعه‌ای از نوسان‌های کوتاه‌مدت و میان‌مدت سوار است که از جابه‌جایی جرم در هسته مایع زمین، تغییرات فشار جو، الگوهای اقیانوسی و موقعیت مداری ماه تاثیر می‌پذیرد. در دوره‌ای که ویدیو از آن سخن می‌گوید، ماه در مرحله‌ای از چرخه ۱۸/۶ ساله میل مداری خود قرار دارد؛ دوره‌ای که گاهی «Lunar Standstill» توصیف می‌شود، یعنی ماه نسبت به استوای زمین بیشترین انحراف را پیدا می‌کند. این تغییر، الگوی نیروهای جزر و مدی را کمی دگرگون کرده و می‌تواند بخشی از ترمز جزر و مدی روی چرخش زمین را موقتا کاهش دهد. این عامل، همراه سایر نوسانات ژئوفیزیکی، در کوتاه شدن میلی‌ثانیه‌ای طول روز نقش دارد. اما نقطه‌ضعف روایت ویدیو، تک‌علتی معرفی کردن ماجراست؛ زیرا بخش عمده تغییرات طول روز به فرآیندهای درونی زمین و جابه‌جایی جرم در هسته و پوسته مربوط است و نه صرفا وضعیت ماه.

همچنین ادعا اینکه «اگر این روند ادامه یابد، تا سال ۲۰۲۹ مجبور می‌شویم یک ثانیه را از ساعت‌ها حذف کنیم». قطعی‌تر از متن علمی است که به عنوان منبع در انتهای این متن آمده‌است. مقاله دانکن اَگنیو (۲۰۲۴) نشان می‌دهد که چرخش زمین در دو دهه اخیر اندکی تندتر شده و اگر تنها همین روند در نظر گرفته شود، بشر ممکن بود حدود سال ۲۰۲۶ برای نخستین بار ناچار به اجرای «ثانیه کبیسه منفی» شود. اما اَگنیو توضیح می‌دهد که ذوب یخ‌های گرینلند و جنوبگان و انتقال جرم آب به عرض‌های پایین‌تر موجب افزایش گشتاور لختی زمین شده و این نتیجه را چند سال عقب انداخته است؛ تا حدود ۲۰۲۹ یا بعدتر. بنابراین، سال ۲۰۲۹ نه یک نقطه قطعی، بلکه یک سناریوی احتمالی مشروط به ادامه روندهای کنونی است. افزون بر این، جامعه بین‌المللی زمان‌سنجی از ۲۰۲۲ تصمیم گرفته که تا سال ۲۰۳۵ سیستم زمان جهانی (UTC) را اصلاح کند تا نیاز به افزودن یا حذف ثانیه‌های کبیسه به‌طور کلی حذف شود. یعنی ممکن است پیش از آنکه ثانیه کبیسه منفی اجرا شود، خود تعریف رسمی UTC تغییر کند.

در مجموع، این ویدیو بخش‌هایی کاملا معتبر دارد: کوتاه شدن یکی از روزهای سال ۲۰۲۵ بر اساس داده‌های IERS واقعی است؛ چرخه مداری ماه می‌تواند در نوسانات میلی‌ثانیه‌ای موثر باشد؛ و مقاله نیچر نیز واقعا درباره امکان ثانیه کبیسه منفی بحث می‌کند. اما روایت کلی ویدیو چند ایراد مهم دارد: اول اینکه نقش عوامل ژئوفیزیکی غیر از ماه را حذف می‌کند؛ دوم اینکه داده‌های رکورد طول روز را بیش از حد قطعی بیان می‌کند؛ و سوم اینکه سناریوی ثانیه کبیسه منفی را به‌صورت یک ضرورت نزدیک نشان می‌دهد، در حالی که محققان آن را یک احتمال مشروط و وابسته به اصلاحات در خود UTC می‌دانند. بنابراین ادعای مطرح‌شده در ویدیو «نیمه‌درست» است.